• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        گنبدسبز


        بنای گنبد سبز که اینک در مرکز شهر مجاور ارگ سابق در خیابان آخوند خراسانی (خاکی سابق در امتداد جنوبی خیابان شاه رضای سابق) قرار دارد.

        از چهار طرف توسط خیابان های آخوند خراسانی (شمال-چنوب) کوچه ثبت (غرب) و کوچه ای در شرق محصور شده و در وسط میدانی به همین نام (میدان گنبد سبز) واقع است؛ اما سابقاْ در حاشیه جنوب غربی شهر و مجاور باره و گورستانی با نام « میرهوا » یا « میر هما » واقع بوده که اکنون هیچ اثری جز همین مقبره یا خانقاه از آن گورستان باقی نمانده است. وجه تسمیه بنا گنبد مزین به کاشی کاری فیروزه ای متمایل به سبز آن می باشد.

        طرح معماری گنبد سبز 8 ضلعی و دارای 4 ایوان است. علاوه بر این ایوان ها و طاق نما های، کاشی کاری زیبای آن به بقعه جلوه خاص بخشیده است.

        گرچه گنید سبز در زمان شاه عباس اول صفوی (996 تا 1038 ق) ساخته شده اما اولین  کسی که درباره آن مطلبی نوشته خانیکوف روسی در سال 1274ق.(1858م)  بوده که در سفر نامه اش آورده است. « روبروی ارگ در سمت مشرق میدان بزرگ بقعه ی کوچکی قرار دارد موسوم به گنبد شیخ مومن که محل رفت و آمد دراویش است. در این مسجد کتیبه ای دیده نمی شود اما هنگام بازدید من یکی از دراویش به من گفت با توجه به شرح احوال شیخ  وی در سال 904 ق وفات یافته است.»

        بنابر این در زمان قاجاریه بعضی از مردم مشهد اعتقاد داشته اند که فرد مدفون در گنبد سبز « شیخ مومن » نام داشته اما در قرن حاضر وی را « محمد علی موذن » از شیوخ ذهبیه هم دانسته اند از جمله زنده یاد عبدالحسین زرین کوب وی را چنین معرفی کرده است: « شیخ محمد علی موذن دومین قطب فرقه ی ذهبیه پس ازپیرپالان دوز بوده است.»

        اما فرد مدفون در گنبد سبز را عموماْ به نام شیخ محمد مومن عارف استرآبادی می شناسند. به گزارش مکتب شاهپور در سال 1313.خ « مدفن شیخ محمد مومن در محله ارگ میان باغی واقع » و مشهور به گنبد سبز بوده است.

        در آن گزارش آمده است که « سقف و دیوارهای داخل مقبره به واسطه دود و دم دراویش سیاه شده از این رو کتیبه ای که با خط ثلث بر دور مقبره نوشته شده لایقرء است. همین قدر معلوم میشودکه با اسامی چهارده معصوم شروع و در قسمت آخر شاه عباس صفوی نیز خوانده میشود.

        تاریخ بنای گنبد از شعری که بر روی سنگ شکسته ای نقر شده معلوم میشود :  سال تاریخ این خجسته بنا / بیت معمورقلب مومن دان

        شارح و مصحح آن کتاب (سیدی) در این باره نوشته است: « مصرع دوم به حساب حروف ابجد برابر با 1091ق. و بدون کلمه «دان» مساوی با 1036 می شود.که  اولی به زمان سلطنت شاه سلیمان صفوی (1077تا 1105.ق) و دومی به سلطنت شاه عباس اول(996تا 1038ق) مربوط میشود. متعارف این است که « دان» را منظور نکنیم. لذا زمان تکمیل و تزیین بنا میان سال های 1036 تا 1058ق بوده است » .

        چرا که ضمن بازپیرایی داخل گنبد در سال های اخیر کتیبه ای ظاهر شد که سال 1058ق را در بر دارد. بنابراین ظاهراْ اصل بنا در سال 1036ق ساخته شده و تزئینات داخلی آن در سال مزبور و زمان شاه عباس دوم (1052تا 1077ق) صورت گرفت است. ۱

         بنابر اعلام اداره ثبت اسناد و املاک شهر مشهد اداره‌ای بلدیه برای یک باب  قبرستان مشهوربه « میرهوا » دارای پلاک شماره ۴۸۵۸  تقاضای ثبت نموده و سند مالکیت به شماره ۱۸۹۶ در تاریخ ۶/ ۸/ ۱۳۲۱ به نام شهرداری صادر شده است. بعدها این ملک از سوی شهرداری به شخصی به نام سید جعفر هاشمی خراسانی منطقه گردیده و سید جعفر یازده سال بعد برابر سند  شماره ۵۹۸ 17در تاریخ 05/16/ ۱۳۳۲ خورشیدی پلاک مزبور را در دفتر 3 مشهد به اداره فرهنگ استان نهم انتقال داده است که این ملک محدود به حدود ذیل بوده است:

        شمالاً و شرقاً دیواری است به شارع عام، جنوباً دیواری است به قطعه زمین نمره ی 4853و5817 به نام کربلائی محمد علی و غرباً در سه قسمت به دیوار و پلاک 4857 به نام معصوم خانم ، با این همه پس از این واگذاری قسمتی از قبرستان را شهرداری، بخشی را سازمان آب و محدوده ای را خانقاه در اختیار گرفته اند و آن چه امروزه از سهم اداره فرهنگ یا میراث فرهنگی باقی مانده همان بنای تاریخی گنبد سبز است. 2

        علی رغم پافشاری علماء و روحانیون در خصوص حفاظت از بنا به خاطر شخصیت مدفون و احترام به آن در سال 1316 دستور تخریب بقعه از سوی استاندا وقت صادر شد که با شروع جزئیات سیاسی شهریور 1320 ناکام ماند پس از مدتی نیز مقارن با گسترش و توسعه مشهد اطراف آن به صورت میدان طراحی گردید. 3
         
         

        رسته :گنبدسبز
        منابع :

        1.کتاب گورستان های شهر مشهد و نامداران مدفون در آن ها، سیدی ، نادره.شورای اسلامی شهر مشهد، مرکز پژوهش ها ، 1390: ص (48)

        2.کتاب گنبد سبزمشهدآرامگاه شیخ محمد مومن مشهدی ،مهدی قربانی،قاف مشهد الرضا(ع) ، 1386

        3. سایت باشگاه خبرنگاران جوان

         

        ارگخیابان آخوند خراسانیخیابان شاه رضامیرهوامیر هماشیخ مومنمحمد علی موذنپیرپالان دوزاداره فرهنگ استان نهمکربلائی محمد علیسازمان آبخانقاهاداره فرهنگ
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :36
        مطالب مرتبط
        گنبدسبز
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: