• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        باغ دارالتولیه

        باغ تولیت تا پیش از احداث خیابان شاهرضا به صورت یکپارچه در حاشیه جنوبی بالاخیابان واقع بود. کشیده شدن خیابان شاهرضا (آیت الله خزعلی امروزی) در سال ۱۳۰۷ باغ را به دو بخش نامساوی تقسیم کرد. 1 با تقسیم باغ به دو نیمه شرقی و غربی، نیمه شرقی و بزرگ‌تر آن به بخش اداری آستانه اختصاص یافت و نیمه غربی آن محل سکونت نایب التولیه شد و از همین رو آن را دارالتولیه یا خانه تولیت خواندند. ورودی منزل نایب التولیه از خیابان شاهرضا بود. مدتی بعد نیمه شرقی باغ محل شرکت فلاحتی آستان قدس گردید و باغ آن به باغ فلاحتی موسوم شد. شرکت فلاحتی جهت اداره املاک موقوفه زراعی و باغی آستان قدس تأسیس شد. 2 بدین ترتیب قسمت اداری آستان قدس به طرف غربی و منزل سابق نایب التولیه منتقل شد.

        عمارت مرکزی دارالتولیه که در سال ۱۳۱۴ در این بخش باغ ساخته شد، بعضاً پذیرای مجمع عمومی شرکت‌هایی چون شرکت سهامی برق خراسان، شرکت سهامی نخریسی و نساجی خسروی خراسان و شرکت سهامی فلاحتی خراسان از شرکت‌های وابسته به آستان قدس بود.3 این عمارت همچنین در مواردی محل میزبانی از مقامات بلند پایه دولتی و قضایی اعزامی از مرکز بود. 4

        پیش از آن عمارت قدیمی دارالتولیه محل اقامت خاندان سلطنتی و دیدار رؤسای ادارات ایالتی با آنها بود. 5

        دارالتولیه: باغ معروف به باغ آصف الدوله واقع در بالا خیابان از مستغلات آستانه ( در اراضی موقوفه ی نظام الملکی) سابقاً دارای وسعت بیشتری بوده و در قسمت غربی آن قبلاً منازل و عمارتی مشتمل بر بیرونی و اندرونی و سایر منضمات وجود داشته که اکثر نایب التولیه ها (در مدت ماموریت و خدمت خود) در آنجا سکنا داشته اند. و به همین مناسبت بدارالتولیه معروف گردیده. دفتر آستانه بیش از پنجاه سال است در همانجا تشکیل میشده و با تجدید ابنیه و عمارت آن اکنون هم در همین محل است.

        قبل از اینکه منزل نایب التولیه ها در باغ آصف الدوله باشد در صحن جدید آستان قدس در ضلع جنوبی در محلی که بعداً تیمچه ی حکاک ها بنا شده منزل داشته اند و این تیمچه تا زمان نیابت مرحوم اسدی دایر بوده سپس خراب شده و اخیراً در زمان نیابت تولیت سپهبد امیر عزیزی در زمین تیمچه و اراضی اطراف آن بنای مجللی به نام طالار (تالار) پذیرائی بنا گردیده.

        تاریخ صحیح بنای سابق عمارت باغ آصف الدوله بدست نیامد ولی در قسمت شرقی باغ آصف الدوله عمارت دیگری بنا شده که تاریخ آن بطوریکه بر سر در عملیات بر وی کاشی کتیبه شده است بسال 1296 قمری (مطابق 1275 شمسی) میباشد.

        این عمارت شامل یک حوضخانه در وسط و چندین اطاق (اتاق) اطراف آن متصل به یکدیگر است و با مرمت هائیکه بعداً در این بنا شده هنوز موجود و مورد استفاده می باشد.

        زمان نیابت تولیت مرحوم اسدی قسمتی از بناهای سابق (ابنیه ی غربی باغ آصف الدوله) که کهنه و نزدیک بخرابی بود تجدید عمارت شده و در مجاورت آن (تقریباً وسط باغ ) خیابانی به نام شاه رضااحداث نموده اند. حاشیه خیابان از سمت مشرق و مغرب سرتاسر مغازه و دکاکین ساخته شده که حالیه جزء مستقلات آستانه قرار دارد.

        این خیابان از شمال به خیابان نادری (بالا خیابان) و از جنوب بکوچه چهار باغ گشوده شده که بعداً از هر دو سمت امتداد یافته و اکنون یکی از خیابان های آباد و معروف مشهد می باشد. عمارت جدید دارالتولیه هم بطوریکه اشاره شد در حاشیه ی غربی همین خیابان قرار دارد.

        در زمان نیابت تولیت مرحوم پاکروان نیز بقیه ی ابنیه ی قدیمی محل مذکور تجدید عمارت شده و بناهای دیگری هم بر آن افزوده اند و چنانچه گفته شد اکنون چندین سال است دفتر نیابت تولیت ( به نام دارالتولیه) و همچنین ادارات عامله ی امور مربوط به آستانه به شرح زیر است:

        دفتر نیابت تولیت، اداره کارگزینی، اداره ی حسابداری و دوائر تابعه آن، اداره ی املاک و دوائر تابعه ی آن، اداره ی مستغلات، اداره ی کارپردازی، اداره ی حقوقی، اداره بازرسی و اداره ی عمران و ساختمان، در همین محل و در باغچه ی روبروی آن(سمت شرقی خیابان شاه رضا) که از تتمه ی باغ آصف الدوله باقی مانده (در عمارت حوضخانه ی مذکور) دائم می باشد.   

        رسته :باغ دارالتولیه
        منابع :
        1. مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۰۵۴۷۶، ص ۶.
        2.  کتاب شناسایی و وجه تسمیه معابر، محمد رحیم رهنما، اداره کل روابط عمومی و امور بین الملل، با همکاری انتشارات سخن گستر، 1390:ص ۲۱۸؛ ماهوان, تاریخ مشهد الرضا. ص ۴۶۳؛ مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مصاحبه م۲۴، ص ۱۸۳؛ شوشتری, خاطرات سیاسی سیدمحمدعلی شوشتری. ص ۱۱۵؛ مدرس رضوی و دیگران, مشهد در آغاز سده چهارده خورشیدی. ص ۶۴.
        3.آرشیو راکد شهرداری مشهد، سند بی‌شماره؛ روزنامه آزادی، ش۱۶۷۸ (۹ بهمن ۱۳۱۸)، ص ۱؛ همان‌، ش۱۶۷۶ (۱ بهمن ۱۳۱۸)، ص ۲؛ روزنامه شهامت، ش۷۳۸ (۸ بهمن ۱۳۱۸)، ص ۱.
         4.  روزنامه شهامت، ش ۱۶۸ (۲۷ اسفند ۱۳۱۵)، ص ۱؛ همان، ش ۱۱۸ (۲۰ اردیبهشت ۱۳۱۷)، ص ۱؛ بایگانی راکد مرکز اسناد شهرداری مشهد. سند بی‌شماره.
         5.  مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۰۵۴۸۳، ص ۱.

         
        خیابان علیابازار مرکزیچهارراه نادریخیابان شاه رضاشهید رجاییآستان قدس رضویآستان قدس رضویبازار مرکزیدارالتولیه
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :17
        مطالب مرتبط
        باغ دارالتولیه
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: