• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        بلدیه

        بلدیّه (شهرداری)، واژه‌ای در ترکی، عربی، فارسی و دیگر زبان‌های سرزمین‌های اسلامی برای تشکیلات نوین اداره شهر از نوع اروپایی آن، در مقابل شکل‌های متقدم سازمان شهری در اسلام می‌باشد؛ این اصطلاح، ابتدا در ترکیه، که نهادها و خدمات شهری به شیوه غربی به صورت بخشی از « تنظیمات » وارد شد، پدید آمد.

        بلد کلمه‌ای عربی است و  به معنای شهر است و «بلدیه» نام قدیم شهرداری است . 1

        جمعیت ساکن شهرها نیازمند تأمین وسائل رفاهی و امکانات مختلف هستند. مدیریت شهری بزرگترین نهاد پاسخگو به این نیازها است. از این رو هدف بلدیه نیز حفظ منافع شهر و رفع حوائج اهالی شهرنشین بود.2

        در سده‌های نخست هجری به منظور انجام و اداره امور شهر پای محتسب به میان آمد که وظیفه رسیدگی به امور بازار و جلوگیری از شرابخواری، فحشا و سرقت را بر عهده داشت. داروغه به تریج از دوره صفویه جایگزین محتسب شد. 3 اداره محلات شهر تا عهد ناصری بر عهده کدخدایان محلات بود.4




        انگیزه تشکیل بلدیه از زمان ناصرالدین شاه شکل گرفت. پس از توسعه دارالخلافه ناصری، کوچه‌ها و خیابان‌ها همچنان خاکی مانده بود و شهر در شب لوازم روشنایی نداشت. ناصرالدین‌شاه، پس از سفر به کشورهای خارجی، با نقش بلدیه در اداه امور شهری آشنایی یافت. از این رو مصمم به تأسیس سازمانی در ایران جهت بهبود اوضاع شهرها شد تا شرافت دولت کریمه ناصری در نزد عابران خارجی و ایرانی مخدوش نشود. 5

        از این رو در این دوره اداره احتسابیه زیر نظر داروغه تشکیل شد. 3

        اداره احتسابیه پیش از تأسیس بلدیه وظایفی مشابه آن داشت و شعبه‌های دو گانه آن (شعبه‌های احتساب و تنظیف) دارای تعدادی نایب، فراش، سقا و سپور بود. محتسبان زیر نظر کلانتر شهر کار می‌کردند و در مجازات امور خلافی و حتی در داد و ستد و فروش اجناس دخالت می‌کردند. شعبه نظافت اداره احتسابیه جمعی سقا برای آب‌پاشی در اختیار داشت و از الاغ و قاطر در کار حمل زباله‌ها استفاده می‌کرد.6

        بلدیه واژه‌ای برای تشکیلات نوین اداره شهر بود که در مقابل شکل‌های قدیم‌تر سازمان‌ شهری در کشورهای اسلامی به کار می‌رفت. این اصطلاح که برای نخستین بار در عثمانی (ترکیه امروزی) شکل گرفت، هنوز هم در برخی از کشورهای اسلامی کاربرد دارد. سازمان بلدیه از نخستین دستور کارهای بانیان مشروطیت بود. هر چند بلدیه یک نهاد مدنی اقتباس شده از فرانسه و بلژیک شمرده می‌شد اما ایرانیان پیش از مشروطه نیز در قالب نهاد حسبت با آن آشنایی داشتند. 7

        در لغت‌نامه دهخدا  به معنی موسسه‌ای در هر شهر که در کار نظافت و خوبی آب و نان و چراغ و سوخت و خواربار صحت نظر دارد.  در اواخر دوره قاجاریه با تشکیل اداره ای موسوم به احتسابیه ساماندهی امور شهری وارد دوره جدیدی شد. در سال ۱۲۸۵ ه.ش نیز  با تشکیل نظام مشروطه در ایران و تاثیر فرهنگ و قوانین اروپایی، قانونی در راستای اداره شهر  تدوین گردید. در دوره مشروطیت، بلدیه یا همان سازمان شهرداری با مفهوم امروزی، به‌ صورت رسمی تاسیس شد و شروع به‌ فعالیت کرد.

        نخستین بلدیه که براساس قانون بلدیه مصوب 1286 هـ.ش تأسیس شد، شهرداری تهران بود که با تشکیلات جدید پس از تصویب قانون پایه‌گذاری شد و با تشکیلات جدید آغاز به کار کرد. پس از آن تا سال 1304، یعنی آغاز سلطنت پهلوی اول، مجموعاً 16 بلدیه در ایران تأسیس شد ریاست اداره بلدیه بر عهده رئیس انجمن بلدیه بود که از میان اعضای انجمن بلدیه با اکثریت آرا انتخاب می‌شد و عنوان وی «کلانتر» بود. 1

        رسته :بلدیه
        منابع :

        1. ویکی فقه دانشنامه حوزوی؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی  ؛ کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی؛ موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

        2- بی‌نا, اسناد بلدیه و شهرداری اصفهان از  انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی. ص ۳۹ و ۴۰.

        3- صمدیها, قزوین (از بلدیه تا شهرداری). ص ۲۷.
        4- صنیع الدوله, مطلع الشمس. ج۲، ص ۱۷؛ سیدی فرخد, نگاهی به جغرافیای تاریخی شهر مشهد. ص ۱۰۳؛ حسینی, «چهارباغِ مشهد تیموری در آیینه تاریخ». ص ۸۰.
        5- برادران قاسمی, تاریخچه شهرداری مشهد. ص ۴۴ – ۴۵.
        6- برادران قاسمی, تاریخچه شهرداری مشهد. ص ۴۴ – ۴۵.
        7.صمدیها, قزوین (از بلدیه تا شهرداری). ص 26 و 60.
        بلدیهکلانترقاجارشهرداریبلددوره صفویهمحتسبعهد ناصریاداره احتسابیهداروغهمشروطیتنظافت
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :8
        تعداد بازدید :354
        مطالب مرتبط
        بلدیه
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: