• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        اسماعیل آباد

         

        موقعیت سیاسی


        روستای اسماعیل آباد (Esmailabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن آب دشکون (Ab Deshkun) یا آب اشکان (Ab Ashkan) یا اندیشکن (Andishkan) یا ابدشکان (Abdashkan) هم می گفتند.
        نام باستانی روستا از دو بخش تشکیل شده، که بهره نخست آن آب + د یا آب یا اندی یا ابد و بهره دوم آن اشکان است.
        در باره وجه تسمیه نام روستا دو احتمال وجود دارد:

        1. آباد اشکان: نام باستانی این روستا که در واقع برگرفته از دو بخش «آباد آبادی / ابد/ ابدی (که احتمالا در برخی از نسخ اندی ثبت شده است) و اشکان» می باشد:

        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 1)


        دکتر بهرام فرهوشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a - pat، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a- pat - an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a- pat - ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، ۳۹) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (برهان قاطع، ۲/۱) آباد (a . bad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        فارسی میانه: apat (آباد) ایرانی باستان: - a - pata (محافظت شده، پاییده شده). (منبع 2)
        از ریشه - (pay ( پاپیدن، مراقبت کردن). پارتی (اشکانی): [ bd[ abad (آباد). (منبع 3)
        سغدی: pt“ (آباد)، -py“ (توجه کردن، پاییدن)
        (Gharib SD 1۹۲,۲۰۳) (a-paya->)patاحسنت، آباد!) 10 .Mac Kenzie Ac. Ir) /۱۹۷۶ ۷۴مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 5).
        خوارزمی: bdn آبادان) (< فارسی) Henning) FKhwD ۶)
        کردی: ava (آباد) Asatrian . Livshits) Kurdica) ۸۲)
        ارمنی: apat آباد، معمور) ( ایرانی)، anapat( مخروبه، ویرانی) (=فارسی میانه: an + apat بایر، نا آباد) (۹۷.Hubschmann Arm. Gr ) (منبع 6)
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A - pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa -ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی). واژه مرکب a - pa - ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 7)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه « آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.
        در ضمن، به معنی ابد، جاوید بودن ها هم آمده است (منبع 8) و جای تعجب ندارد که آباد اشکان به شکل ابدشکان هم ثبت شده باشد.
        ۲. اشکان / اشکون: قوم پرنی (Parni) یا پارت (Parthia)، به عنوان یکی از اقوام آریایی در سال ۲۴۷ پیش از میلاد شاهنشاهی پارتی را بنیان نهادند و به افتخار ارشک (Arsaces) یا اشک (Ashk)، که در زبان پارسی باستان Arshaka تلفظ می شد (منبع 9، منبع 10)، بنیانگذار و مؤسس این دودمان، نام شاهنشاهی اشکانیان (Arsacid Empire) یا امپراتوری پارتیان Parthian Empire) را بر خود نهادند، که به مدت ۴۷۱ سال، یعنی تا سال ۲۲۴م. که به دست اردشیر یکم ساسانی برافتادند، با سیستم کنفدراسیونی و بهره گیری از نظام پارلمانتاریستی و نوعی پادشاهی مشروطه با اقتدار بر بخش اعظم آسیای غربی حکمفرمایی نمودند.
        در ایران ۷۰۶ عارضه جغرافیایی وجود دارد که واژه «اشک» به صورت مطلق یا با پسوند و پیشوند در آنها مشاهده می گردد. ۱۳۳ روستای ایران نیز دارای همین بن واژه پهلوی هستند و سرزمین خراسان که در روزگار اشکانیان «پرثوه» (Parthava) نامیده می شد، طبیعی است که بسیاری از نامجاهای آن با ریشه پارتی یا ترکیب یافته با نام های اشک، عشق، پارت و مانند آن باشد.
        نام ۷ روستای حریم کلانشهر مشهد (آبدشکان یا اسماعیل آباد، اشکذری، چاهشک، دهشک، عاشقان، عشق آباد و مرغش) نیز بخشی از این نام واژه های جغرافیایی محسوب می گردند.
        بر اساس احتمال اول، نام این آبادی در مجموع به معنای «آبادی اشکانی» یا «آباد کرده شده توسط اشکانیان» می باشد.
        ۲. آب اشکان: برخی بر این باورند که نام روستا بی ارتباط با وضعیت ژئوپلیتیکی و جغرافیایی آن نیست و به دلیل قرار گرفتن در حوزه تمدنی «کشف رود»، نام این دهکده برگرفته از این رودخانه است و نظیر شهر «آب اسک» (به معنای آب اشکانی) در استان مازندران، این روستا نیز به همان معنی می باشد.
        اسماعیل آباد، یکی از ۲۸ روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه «آباد» ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب» و « آباد» و «آبادی» می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        تغییر نام آبدشکان به اسماعیل آباد به تدریج و در طول ۱۵۰ سال گذشته با حضور احتمالی یکی از بزرگان محلی (با نام اسماعیل میرزا یا اسماعیل خان)، در اسناد و مدارک دولتی رخ می نماید.

        تاریخچه


        روستای اسماعیل آباد، با آن که از یک ریشه تاریخی اشکانی / پارتی در حوزه تمدنی ناحیه توس برخوردار می باشد، اما نشانهای تاریخی و باستانی که بتوان قدمت آن را به پیش از عصر صفویه نسبت داد، در دست نیست.
        در روزگار قاجاریه، هنوز نام آبدشکان و ابدشکان به عنوان نام واژه اصلی و اندک اندک، از نام دوم «اسماعیل آباد» نیز در کنار این جاینام باستانی استفاده می شود. علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز ۱۲ صفر ۱۲۸۴ق./ ۲۵ خرداد ۱۲۴۶ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل اسمعیل آباد و به عنوان یکی از قراء و مزارع بلوک رو به چناران از دست راست در بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (منبع 11)
        هو توم شیندلر، نام آن را به شکل ابدشکان ثبت کرده و می نویسد: «ابدشکان: روستایی است در فاصله ۱۱ مایلی مشهد که در سمت راست جاده قوچان واقع شده است.» (منبع 12)
        محمد حسن خان اعتماد السلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (۱۳۰۰-۱۲۹۰ ق.) را چنین بیان می کند:
        مزرعه آبدونشر کان قدیم النسق است. ۸ خانه وار رعیت دارد. زراعت این مزرعه از قنات مشروب می شود. هوایش معتدل است. در ۳ فرسخی شهر مشهد واقع است. نوکر دیوان ندارد.» (منبع 13)
        بابا خان معتمد التولیه، که از دولتمردان مشهد و کار گزار آستان قدس رضوی بوده، یک زوج از مزرعه اسماعیل آباد را وقف مکتب خانه ایتام سادات و حافظ مزار میرزا رحیم مستوفی برادر در گذشته خود نمود. (۳ سهم و ۳ ربع از مدار 17  سهم مزرعه اسماعیل آباد، پلاک ۷۹، بخش ۹ مشهد موقوفه میرزا محمد حسن میرزا بابا)، دفتر مصرف موقوفات، ص ۳۶۲، ردیف ۱۸؛ ظفرنامه عضدی،۲۸۷ - ۲۸۹ ؛ فرهنگ خراسان، ۵۲/ ۲؛ شمس الشموس، ۶۷۰؛ فردوس التواریخ، ۶۵۷)
        هسته اولیه آن در مرکز بافت کنونی قرار گرفته و بافت آن بسیار فشرده و کم وسعت است. مرحله اول توسعه، که در سال های ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ تحقق یافته،  از مرکز به سمت شمال غرب و غرب گسترش یافته و اکثر بناها در این مرحله تخریبی و مرمتی بوده و شبکه معابر ارگانیک و نامنظم آن با عرض متناسب قطعات مسکونی را به شکل نامنظم در حاشیه خود جای داده است.
        مرحله دوم توسعه، که در بازه زمانی اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی انجام یافته، با  الغاء نظام ارباب و رعیتی و واگذاری اراضی به روستائیان، گسترش آبادی از مرکز به سمت جنوب بوده و ساخت و سازهای جدید با تمرکز بر روی ایجاد مساکن وسیع تر به وقوع پیوسته است.
        مرحله سوم توسعه، که در چهار دهه اخیر صورت گرفته، گسترش دهکده در جهت شمال بوده و واحدهای مسکونی نوساز عمدتا با فرم و مصالح شهری در حاشیه معبر اصلی روستا ساخته شده اند. 

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۳۰ دقیقه و ۳۳ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۲۵ دقیقه و ۳۶ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۱۸ متر است.
        این دهکده در ۲۰ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد قرار گرفته و رودخانه کشف رود از شمال آن می گذرد. آب و هوای آن معتدل خشک است. (منبع 14) قنات قدیمی اسماعیل آباد با طول ۹۰۰ متر، ۲۵ میله چاه، عمق مادر چاه ۱۲ متر و دبی ۵ لیتر بر ثانیه و ۵ هکتار سطح زیر کشت است.

        مساحت


        این روستای بزرگ 60 هکتار مساحت داشته و اهالی آن در 643 واحد مسکونی اقامت مینمایند. تراکم نسبی جمعیت در آن 57/ 45 نفر در هر هکتار می باشد.
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt=  alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

         


        سازمان اداری


         


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        مشاهیر


        محمد صالح آبدشکانی: هنرمند و خوشنویسی محمد صالح بن محمدجان آبدشکانی، در روستای آبدشکان (اسماعیل آباد) شهرستان مشهد دیده به دنیا گشود.
        وی هنر کتابت و خوشنویسی را از استادان مبرز این فن در مشهد فرا گرفت و به کتابت نسخه های ارزشمند به دو زبان فارسی و عربی همت گماشت. از جزئیات زندگی و مرگ این هنرمند گزارش دقیقی در دست نیست. تنها اثر شناخته شده وی عبارت است از:
        1. حدائق الابرار و حقائق الاخیار، نوشته محمد بن محمد عینائی (سده یازدهم هجری قمری). این کتاب به شماره ۹۰۸۵ در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می شود و کاتب آن را به خط نسخ زیبا در ۲۵۸ برگ کتابت نموده است. (منبع 15)
        جاودانه های تاریخ

        1.  حسین اشکذری اسماعیل آباد: در ۳ آذر ۱۳۳۵ در روستای اسماعیل آباد شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامرضا، کشاورز بود و مادرش فضه نام داشت. تا پایان دوره متوسطه درس خواند و دیپلم گرفت. ازدواج کرد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در ۷ تیر ۱۳۵۹، در سن ۲۴ سالگی، در سردشت توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت گلوله به کمر، شهید شد. مزار او در گلزارخواجه ربیع مشهد واقع است. (منبع 16 ۱۰۵/۱)

        2. علی اصغر اقبالی اسماعیل آبادی: در ۲ تیر ۱۳۴۱ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامحسن و مادرش ماشاء الله نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. بنا بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در ۹ مرداد ۱۳۶۲، در سن ۲۱ سالگی، در قلاویزان توسط نیروهای عراقی به شهادت رسید. مزار او در گلزار خواجه ربیع مشهد واقع است. (منبع 16، ۱۲۹/۱)

        3. غلامحسین ثانوی: در ۲ مرداد ۱۳۴۳ در روستای اسماعیل آباد شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش محمدعلی کشاورز بود و مادرش خانم نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. کارگر بود. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۲۴ اسفند ۱۳۶۵، در سن ۲۲ سالگی، در پاسگاه زید براثر اصابت ترکش به شکم، شهید شد. مزار او در روستای کال زرکش واقع است. (منبع 16، ۳۰۷/۱)

        4. مهدی رفیعی اسماعیل آباد: در سال ۱۳۴۵ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش عباس و مادرش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. از سوی سپاه پاسداران در جبهه حضور یافت. در ۲۲ شهریور ۱۳۶۶، در سن ۲۱ سالگی، با سمت راننده در بانه دچار سانحه رانندگی شد و به شهادت رسید. مزار او در گلزار خواجه ربیع مشهد واقع است. (منبع 16، 1/ 702)

        5. علی اکبر عروجی اسماعیل آبادی: در ۱۰ خرداد ۱۳۴۴ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش رجبعلی و مارش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. نقاش ساختمان بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۱۱ اردی بهشت ۱۳۶۵، در سن ۲۱ سالگی، در فکه بر اثر اصابت ترکش به شهادت رسید. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (منبع 16، ۱۱۲۸/۲)

        6. حسین لشگری اسماعیل آباد: در ۱ شهریور ۱۳۳۸ در شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش مجمد حسین، نمک فروش بود و مادرش معصومه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. بنا بود. سال ۱۳۵۸ ازدواج کرد. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۲۳ مهر ۱۳۵۹، در سن ۲۱ سالگی، با سمت خدمه تانک در کرخه به شهادت رسید. پیکر وی ۳ سال در همان منطقه بر جا ماند و پس از تفحص، در بهشت رضای مشهد به خاک سپرده شد. (منبع 16، ۱۶۱۳/۲)

        7.  ٧. محمد لشگری اسماعیل آباد: در ۷ خرداد ۱۳۴۷ در شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش حسن، کارگر بود و مادرش فاطمه نام داشت. تا اول متوسطه درس خواند. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۱۳ خرداد ۱۳۶۷، در سن ۲۰ سالگی، در چنگوله بر اثر اصابت ترکش به سر و گردن، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای بهشت رضای مشهد واقع است. (منبع 16، ۱۶۱۳/۲)

        8. ۸. احمد مصطفوی: در ۳۰ فروردین ۱۳۴۶ در روستای حسن خردو از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش مصطفی و مادرش شهربانو نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. کارگر بود. از سوی سپاه پاسداران در جبهه حضور یافت. در ۱۹ تیر ۱۳۶۴، در سن ۱۸ سالگی، با سمت تخریب چی در چنگوله بر اثر انفجار مین و اصابت ترکش آن به شهادت رسید. مزار او در روستای اسماعیل آباد شهرستان مشهد واقع است. (منبع 16، ۱۵۱۶/۲)


         

        رسته :اسماعیل آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f
        3. Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7
        4. فرهنگ زبان پهلوی، ۳۹
        5. مجمع الفرس، ۳۳
        6. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، ۳/ ۱-4
        7. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        8. فرهنگ فارسی معین، 6/ ۱
        9. فرهنگ زبان پهلوی، 64
        10. فرهنگ فارسی معین، ۲۸۶/ ۱
        11. روزنامه سفر خراسان، ۲۱۰
        12. فرهنگ جغرافیایی خراسان، ۳۵
        13. کتابچه میان ولایت، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»، ۱۹۲
        14. فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ۲۸ / ۳۲
        15. فهرستواره دستنوشته های ایران، ۵۲۰/۶
        16. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی 

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :45
        مطالب مرتبط
        اسماعیل آباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: