• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        باغون آباد

        موقعیت سیاسی


        روستای باغون آباد (Baghunabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.


        وجه تسمیه


        باغون آباد، یکی از 28 روستای حریم کالن شهر مشهد است، که با واژه آباد ترکیب یافته و جزء نامجایهایی است که شناسه خویش را از «آب» و «آباد» و «آبادی» می گیرد، یعنی نزدیکترین واژه به هویت واقعی یک آبادی. این نام واژه جغرافیایی که در تمام ایران منحصر به فرد می باشد، از دو بخش باغون +آباد تشکیل شده است، هر چند باغ باغون، نام روستایی از توابع دهستان جلگه چاه هاشم بخش جلگه چاه هاشم شهرستان دلگان استان سیستان و بلوچستان می باشد. در حال حاضر، 396 روستا در ایران شناسایی شده که بن واژه آنها کلمه ایرانی «باغ» می باشد.



        در میان این جاینام ها، ترکیبهای گوناگونی مشاهده می گردد، از جمله: باغ ابر، باغ الکی، باغ انار، باغ بابا، باغ باال، باغ بخشی، باغ برآفتاب، باغ برج، باغ بهزاد، باغ بهشت، باغپشم، باغ تپه، باغ چاله، باغ حاجی، باغ خلیفه، باغ زینب، باغ سرخ، باغ شریعتی، باغ صاحب، باغ عوض، باغ گنجه، باغ معدن، باغ ملا و باغ نظر. در باره معنای باغون چند احتمال وجود دارد:

        1 .باغون همان باغبان است که در زبان تبری به شکل باغوون استعمال میشود. باغبان (Baqban) که از باغ + بان (پسوند نسبت و حفاظت)تشکیل شده، در زبان پهلوی baghpan ،در گویش شهمیرزادی baqabun ،گیلکی baqaban ،افغانی baqvan و تهرانی baghabun گفته می شود.(منبع 3، 1/222؛ منبع 2، 85؛ منبع 32، 40) 
        2 .باغون تغییر یافته واژه اوستایی بغونی baquni (یا بغانی )=بغانیک( که از بن واژه «بغ» یا «بغان» (qan-ba) به معنی خدایگان، شاه، سرور گرفته شده و به معنای خدائی، شاهی، ایزدی، اهورائی، بیگی و وابسته به بغ (خدا) می باشد.(منبع 25، 88-89)
        2.آباد (abad) که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a+pata) ،به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 1)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a - pat به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 2 ،39).
        هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثناء، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3، 1/2).
        آباد ( a . bad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        <فارسی میانه: apat (آباد)> ایرانی باستان: - a - pata (محافظت شده، پاییده شده). (منبع 4)
        از ریشه - (pa ( y ( پایدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): abad bd (آباد) (منبع 5)


        سغدی:” ‘‘pt (آباد)، -py” ‘’(توجه کردن، پاییدن) (a-paya->) “pat ،(Gharib SD 192,203)


        (احسنت، آباد!) Ir 1..Mac Kenzie Ac) 74/۱۹۷۶مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 8، ۳۳).


        خوارزمی: (bdn آبادان) ( فارسی) FKhwD6 ) Henning)


        کردی: ava (آباد)) Kurdica82 Asatrian - Livshits)


        ارمنی: apat (آباد، معمور) (ایرانی)، | anapat( مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه:an+apat بایر، نا آباد) (من) (منبع 20، 1/ 3-4).


        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات pat- مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان pa-ta ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مکون است. (منبع 13، ۱۸)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، - بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازیکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است. در ایران، کلمه پارسی به آباد در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه « آباد» ترکیب یافته است.
        درباره وجه تسمیه این آبادی دو دیدگاه وجود دارد:
        دیدگاه اول: نام روستا به معنای «آباد شده توسط باغبان» می باشد.
        دیدگاه دوم: اهالی معتقدند که روستا از بدو پیدایش دارای باغات فراوان و مملو از درختان میوه بوده است. از این رو به آن باغون آباد نام نهادند، به معنای جایی که چشم انداز بارز آن باغ و درختان میوه بوده است.
        دیدگاه سوم: احتمال ضعیفی نیز وجود دارد که نام واژه باغونآباد برگرفته از »بغآباد«، یعنی یک «ماندگاه دیانت زردشتی» یا ن«جایگاه پادشاهی» بوده باشد.


        تاریخچه


        روستای باغون آباد ازآبادی های ناحیه توس است که با بهره وری بهینه از عنصر خاک و آب و هوا توانسته است به عنوان یکی از جاینام های قدیمی این بخش از حاشیه کلانشهرمشهد در 2 قرن اخیر از توسعه تدریجی و پیوسته برخوردار گردد. تاریخنگاران بر این باورند که مزرعه باغوی مالحسین نام این آبادی در زمان قاجاریه بوده است، چنان که محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300- 1290ق.) را چنین بیان می کند: «مزرعه باغوی مالحسین: 2 فرسخ از شهر دور است. 8 خانهوار رعیت دارد و قدیم النسق است. زراعت ایشان از رودخانه کشف رود مشروب می شود. نوکر دیوانی ندارد. هوایش معتدل است.(کتابچه میان ولایت، در منبع 36، 188)
        هسته اولیه آن در محدوده کم وسعتی در غرب روستا می باشد، که متشکل از 28 واحد مسکونی است که ساکنان اولیه آبادی در آن مستقر شده اند. مرحله نخست توسعه، که متعلق به سالهای 1335 تا 1342 می باشد، در جهت شرق هسته اولیه رخ داده است.
        در این مرحله، بافت روستا از همان نظام سنتی توسعه تبعیت نموده و به دلیل افزایش نسبی جمعیت، نیاز به واحدهای مسکونی بیشتری احساس گردید و در نتیجه، دهکده به لحاظ فیزیکی گسترش بیشتری پیدا کرد.
        در مرحله دوم توسعه، که در بازه زمانی 1342 تا 1357 ،یعنی از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به درازا انجامید، همزمان با استقرار گروهی از مهاجران جدید و افزایش جمعیت ساکنان، با واگذاری اراضی زراعی و مسکونی به روستائیان و لغو نظام ارباب و رعیتی، واحدهای مسکونی نوساز که از فرم و مصالح شهری با وسعت بیشتر بهره جسته بودند، در جهت جنوب هسته اولیه و مرحله اول ساخته شده و چهره روستا را تحت تأثیر خود قرار دادند. مرحله سوم توسعه، در سالهای پس از انقالب، یعنی از سال 1358 تا امروز تحقق یافته و با سیر صعودی جمعیت ساکن و مهاجر، که بر توسعه فیزیکی روستا نقش داشته، همزمان با ایجاد شبکه معابر نظم، احداث واحدهای مسکونی و کاربری های عمومی جدید، تیپ عمومی روستا نیز دستخوش تحول اساسی گردید.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 29 دقیقه و 20 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 24 دقیقه و 25 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1035 متر است.
        این دهکده در 12 کیلومتری غرب شهر مشهد و کنار جاده مشهد به قوچان قرار دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع 19، 32/ 47)






        مساحت


        این روستای بزرگ 42 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 471 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 05 /62 نفر در هر هکتار می باشد.


        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        اماکن مذهبی


        این روستا دارای یک باب مسجد به نام «مسجد موسی بن جعفر(ع)» است که 1850 متر مربع وسعت دارد.


        اماکن فرهنگی


        مجتمع آموزشی فاطمه زهرا (س) در مرکز روستا واقع گردیده و 304 متر مربع وسعت دارد.


        محلات




        این روستا داری محله بندی عرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.


        گویش و مذهب


        اهالی این روستا فارس زبان و شیعه مذهب می باشند.




        سازمان اداری



         
        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.




        جاودانه های تاریخ


        1 .غلامحسین خلیلی: در 5 تیر 1342 در روستای باغون آباد تابعه شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمدعلی، کشاورزی می کرد و مادرش زهرا نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. بنا بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در23 مهر 1361 ،در سن 19 سالگی، با سمت تک تیرانداز و تیربارچی در سومار توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش خمپاره به شکم، سر و سینه، شهید شد. پیکرش را در زادگاهش به خاک سپردند. (منبع 24، 1/ 575)


        2 .غلامعلی رضاپناه باغون آباد: در 15 دی 1348 در روستای باغون آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلام محمد، کشاورزی می کرد و مادرش زهرا نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. جوشکار بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 6 اسفند 1364 ، در سن 16 سالگی، در مریوان کردستان توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به سر و گردن، شهید شد. مزار او در گلزار بهشت شهدای روستای زرکش مشهد واقع است. (منبع 24، 1/ 725)
        3 .غلامحسن قاسمپور ابراهیم آباد: در 10 آبان 1340 در روستای باغون آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش ابوالقاسم (فوت 1340 و مادرش زهرا نام داشت. تا سوم متوسطه درس خواند. کشاورز بود. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در 4 بهمن 1365 ،در سن 25 سالگی، در پاسگاه زید بر اثر اصابت ترکش به پهلو، شهید شد. مزار او در زادگاهش واقع است.(منبع 24، 2/ 1267).
         

        رسته :باغون آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی
        3. برهان قاطع
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران
        14. فرهنگ فارسی معین
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        20. فرهنگ نشابور
        21. روزنامه سفر خراسان
        22. فرهنگ جغرافیایی خراسان
        23. فهرستواره دستنوشته های ایران
        24. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی
        25. واژه نامه پازند
        26. شاهنامه
        27. فرهنگ جامع نامها و آبادی های کهن اصفهان
        28. گزارش نامه یا فقه اللغه اسامی امکنه
        29. شناخت تابران توس
        30. سفرنامه خراسان
        31. شمس الشموس
        32. فرهنگ گویشی خراسان بزرگ
        33. فرهنگ نامه بومی سبزوار
        34. فرهنگ پارسی پاشنگ
        35. ظفرنامه عضدی
        36. کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :45
        مطالب مرتبط
        باغون آباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: