• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        چاهشک

        موقعیت سیاسی


        روستای چاهشک (Chaheshk) از توابع دهستان شاندیز بخش شاندیز شهرستان بینالود می باشد.

        وجه تسمیه



        درباره وجه تسمیه این روستا چهار دیدگاه وجود دارد:



        دیدگاه اول: بر اساس یک مثل محلی به نام (افسانه عشق دختر پادشاه و دم اسب) پیشینه نام گذاری اسطوره ای و افسانه ای 16 روستای مشهد بیان می شود: «سلطان دختری داشت سیمین تن با زلفی سیاه و صدایی خوش، با نام سوران. سوران در روستای عاشقان، عاشق مردی گاوچران می شود. از آن جایی که مرد گاوچران از طبقه پایین جامعه بوده و نمی توانسته با دختر پادشاه وصلت کند، دو عاشق به دور از چشم پادشاه دل به هم داده و در روستای شبانکاره به وصال هم می رسند.



        وقتی پدر از این راز مطلع می شود، دستور می دهد پسر را در چاهی در روستای چاهشک بیندازند. خبر کشته شدن معشوق دهان به دهان می چرخد و به گوش سوران می رسد. او مرگ دلداده را تاب نیاورده و راهی دشت و بیابان می شود و هر آنچه در توان دارد، به کار می گیرد تا جسد معشوقش را بیابد.



        می گویند دره ها و گودال های کال زرکش در نتیجه همین تلاش پدیدار می شود، اما خبری از معشوق نیست. سوران در حالی که از کشف جسد عشقش ناامید می شود، اشکهایش روان شده و از این اشکها کشف رود جاری می گردد.



        صدای آه و ناله سوران در بیابان، طبل رسوایی پدر است. او این را تاب نیاورده و دستور می دهد موی دختر را به دم اسبی وحشی ببندند و در بیابان رها کنند. دختر باور نمی کرد که پدر دستور مرگش را داده باشد، بنابراین وقتی اسب به روستای قهقهه رسید، به روزگار خندید، اما تصمیم پدر جدی بود و اسب کماکان در بیابان می دوید.



        بر اثر حرکت اسب چموش، اسفند (دستبندطلا) دختر در روستای (اسفندیون) از دستش افتاد. کمی بعد، مس های دختر نیز در روستای مسگران رها شد. اسب و دختر به باغ شلواران که رسیدند، لباس های دختر عاشق از تنش کنده شد.



        در خین چماقی، خون دختر جاری گشت، در لقمانی و پرکن آباد، گوشتهای بدن او نیز کم کم در اثر کشیده شدن روی زمین از بین رفتند. به نزدیک نوچاه که رسیدند، دختر شنید که عشقش را در چاهی انداخته اند. درخواست کرد او را هم به چاه افکنند، اما پدر سنگدل اجازه نداد و اسب هم خجل شد. «سر اسب پایین » افتاد. به روستای «مردارکشان» که رسیدند، دیگر کسی از دخترک صدایی نشنید.»



        دیدگاه دوم: چاهشک (Chaheshk)، نام وا های پارسی و در تمام ایران منحصر به فرد می باشد و از دو بخش چاه + اشک تشکیل شده است.



        1. چاه (Chah): گودالی به شکل استوانه که در زمین حفر کنند و از آن آب بالا کشند. در عربی به آن «بئر» گفته می شود. کنایه از دنیا و عالم هم هست.(منبع 1؛ منبع 2؛ منبع 3)



        در فارسی میانه chah (چاه) (Phl. 52 Nyberg Man)، اوستایی chat- (Bartholomae AiW ( 583 ، سغدی ct (چاه) ، (Gharib SD 3159)، سکایی - tcataka-, tcata (استخر، برکه) JRAS 1970 Bailey ,id. DKS 138) ، 61) خوارزمی chh (>فارسی، ct (چاه)، (Benzing Chw.WIn. 214) ( 228 ، بلخی sado (چاه)، (Davary Bakhtrisch) (264 ، پشتو chah (چاه). (Hubschmann PSt) ( 51 ، آسی caj (چاه)ایرونی)، cad (دیگوری)، cadae (استخر، برکه، دریاچه) (- chata *)، بلوچیchat(چاه) (Elfenbein Glossary 32)، گزی ، che chi، Eilers WirM II/648) )، گرجی cha (>ایرانی) Chkeidze Iranica X/489)).(منبع 4)



        601 روستا و آبادی در پهندشت 31 استان و 429 شهرستان ایران، از واژه «چاه» (به صورت ترکیبی یا مطلق) بهره جسته اند، از قبیل پیر چاه،چاه احمد، چاه اکبر، چاه تلخ (15 روستا)، چاه توت، چاه جلال، چاه جمال، چاه حسن، چاه درویش، چاه رستم، چاه شور (15 روستا)، چاه شیرین، چاه کوتاه، چاه نو، چاه طلا.



        2. اشک: قوم پرنی (Parni) یا پارت ،(Parthia) به عنوان یکی از اقوام آریایی در سال 247 پیش از میلاد شاهنشاهی پارتی را بنیان نهادند و به افتخار ارشک (Arsaces) یا اشک (Ashk)، که در زبان پارسی باستان Arshaka تلفظ می شد (منبع 5؛ منبع 1، 1/ 284)، بنیانگذار و مؤسس این دودمان، نام شاهنشاهی اشکانیان (Arsacid Empire) یا امپراتوری پارتیان (Parthian Empire) را بر خود نهادند، که به مدت 471 سال، یعنی تا سال 224 م. که به دست اردشیر یکم ساسانی برافتادند، با سیستم کنفدراسیونی و بهره گیری از نظام پارلمانتاریستی و نوعی پادشاهی مشروطه با اقتدار بر بخش اعظم آسیای غربی حکمفرمایی نمودند. در ایران 706 عارضه جغرافیایی وجود دارد که واژه «اشک» به صورت مطلق یا با پسوند و پیشوند مشاهده . 133 روستای ایران نیز دارای همین بن واژه پهلوی هستند و سرزمین خراسان که در روزگار اشکانیان «پرثوه(Parthava)» نامیده می شد، طبیعی است که بسیاری از نامجاهای آن با ریشه پارتی یا ترکیب یافته با نام های اشک، عشق، پارت و مانند آن باشد. نام 7 روستای حریم کلانشهر مشهد) آبدشکان یا اسماعیل آباد، اشکذری، چاهشک، دهشک، عاشقان، عشق آباد و مرغش(نیز بخشی از این نام واژه های جغرافیایی محسوب می گردند. در مجموع چاهشک به معنای چاه اشکانی است.



        دیدگاه سوم: برخی بر این باورند که نام این روستا (همانند چاه خاصه که شاه خاصه هم نامیده می شود)، در اصل شاهشک بوده، به معنای شاه اشکانی.در هر صورت، این جاینام از منظر اتیمولوژی آکادمیک، دارای ریشه هویتی اشکانی است.



        دیدگاه چهارم: بعضی از اهالی روستا بر این باورند که به دلیل وجود چاههای متعدد آب، به این روستا چاهشک نام نهاده اند.



        دیدگاه پنجم: برخی نیز بر این باورند که در زمان گذشته این روستا دارای چاه پر آبی بوده، که باعث رونق منطقه شده است، اما به مرور زمان خشک شده و به «چاه خشک» شهرت یافته است، به گونه ای نام روستا را نیز «چاه خشک » نامیدند و بر اثر گذشت زمان «چاه خشک» به «چاهشک» تبدیل شده است.
         

        تاریخچه


         
        روستای چاهشک، با آن که از یک ریشه تاریخی اشکانی/ پارتی در حوزه تمدنی شمال خراسان برخوردار می باشد ، اما نشانه ای تاریخی و باستانی که بتوان قدمت آن را به پیش از عصر صفویه نسبت داد، در دست نیست. روستای دیگری به نام ساقشک (از توابع دهستان شاندیز بخش شاندیز شهرستان طرقبه شاندیز، که در آبان ماه 1395 ، 36 خانوار و 107 نفر(58 مرد، 49 زن) جمعیت داشته است) و با همین ریشه پارتی اشکانی را در نزدیکی این روستای زیبا و خوش آب و هوا در منطقه شاندیز وجود دارد، که وجود یک کلنی باستانی در این منطقه (با احتمال اشکانی بودن نام واژه زشک) را تقویت می کند. این روستا با موقعیت ممتاز طبیعی خود، در روزگار صفویه از مناطق مورد نظر حکام محلی توس و مشهد و نیشابور و حتی پادشاهان و شاهزادگان بوده است و این رویه در دوران قاجاریه نیز تداوم داشته است.



        یکی از دلایل اهمیت تاریخی این آبادی وجود دو اثر ثبتی «قلعه چاهشک» و «حمام چاهشک» است، که نشان از توجه خاص امرای مشهد به عمران و آبادی این دهکده و احداث استحکامات دفاعی و بناهای عام المنفعه در آن می باشد کلنل سی. ام. گرگر، در جریان سفر خود از مشهد به درگز، در 7 اگوست 1875 م./ 16 مرداد 1254 ش. زاویه سمت و فاصله تقریب بعضی از روستاهای مشهد از پایین مقبرهخواجه ربیع را محاسبه می کند، از جمله روستای چاهشک را 140 درجه و به فاصله نیم مایل گزارش می دهد.(منبع 6)



        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا را در عصر پر فراز و نشیب ناصری ( 1300 -1290 ق.) - با این توضیح که کاتب نام آن را به اشتباه چاهک ضبط نموده است - چنین بیان می کند:



        «مزرعه چاهشک: قدیم النسق است. 3 فرسخ از شهر مسافت دارد. 10 خانه وار رعیت دارد. 5 نفر نوکر می دهند . هوایش معتدل است. از قنات مشروب می شود.» (منبع 7)



        چاهشک کنونی در چند کیلومتری چاهشک کهنه ساخته شده است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 28 دقیقه و 2 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 24 دقیقه و 43 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1050 متر است. این دهکده در 18 کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و 4 کیلومتری جنوب جاده مشهد به قوچان قرار دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد (منبع 8)
         
        قنات چاهشک 900 متر طول، با 30 میله چاه،6 متر عمق مادرچاه، دبی 20 لیتر بر ثانیه و 26 هکتار سطح زیر کشت می باشد.

        مساحت


         
        این روستا 23 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 497 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 22 /144 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt=  alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         


        خانه بهداشت


         

        این روستا یک باب خانه بهداشت روستایی دارد که همراه با حمام عمومی آن، روی هم، 1949 متر مربع وسعت دارند.

        اماکن مذهبی


        این آبادی یک باب مسجد دارد که 653 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        آثار تاریخی


         1. حمام قدیمی چاهشک: این بنای تاریخی متعلق به دوره قاجار، در 3 کیلومتری غرب روستا و در میان دشتی وسیع و حاصلخیز قرار گرفته و به شماره 12390 در تاریخ 11 مرداد ماه 1384 در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردیده است.این حمام جزء گرمابه های خاص دوره قاجاریه می باشد که تمام فضاهای مربوط به یک حمام کامل در آن رعایت شده، که در مجاورت روستای تاریخی چاهشک و صرفا برای نیاز مردم آن بنیان نهاده شده است.




        بنای حمام قدیمی چاهشک همانند سایر حمامهای قدیم ایران دارای فضاهای اصلی تشکیل دهنده یک حمام سنتی ایرانی می باشد فضاهای تشکیل دهنده حمام شامل ورودی، رختکن (بینه)، گرمخانه، خزانه آب سرد و گرم و گلخن (تون) می باشد این بنا دارای ابعاد 15 متر طول و 9 متر عرض و مساحت 116 متر مربع می باشد کف حمام 5/ 1 متر نسبت به سطح زمین های اطراف پایین تر قرار دارد که ورودی بنا توسط 6 پله و یک راهروی باریک به فضای رختکن وصل می شود.




        پلان فضای بینه به صورت هشت ضلعی می باشد که دارای 3 سکو است و در زیر هر سکو فضاهایی قرار دارد که هر شخص وسایل و لباس هایش را در آن قرار می داده است و برای استحمام و شستشو آماده می شده است. پس از آن توسط راهرویی باریک به فضای گرمخانه وارد می شویم که همان گونه که از نامش هویدا است، محیط مساعد و گرمی برای نظافت بوده، که این گرما توسط گربه روهایی که در کف و دیواره ها تعبیه شده، تأمین می گردد.




        پلان گرمخانه به صورت چهار ضلعی بوده و دارای دو سکو می باشد که در ضلع جنوب غربی گرمخانه فضایی کوچک با ابعاد90 ×30 /1  متر قرار دارد که برای نماز خواندن استفاده می شده است. آب مورد استفاده برای استحمام از خزانه برداشته می شده و در گرمخانه به مصرف می رسیده است. آب ورودی حمام توسط خزانه آب سرد ذخیره و از آن جا به خزانه آب گرم هدایت می شود. آب در گلخن حمام که ظرف فلزی بزرگی با مقطع دایره ای و از جنس مس بوده، گرم و بعد از آن در گرمخانه مصرف می شود.




        بنا تزئینات خاصی نداشته و طاقها و پوشش های آن به صورت هلالی و ساده اجرا شده است. آجرهای استفاده شده در دیوارها و طا قها 20×20 سانتی متر بوده و متأسفانه آجر با مصالح کف حمام به دلیل مدفون شدن مشخص نیست. پوشش های گنبدها در حال حاضر فروریخته و کف حمام از مصالح و نخاله فرسوده پرشده و پله های بنا نیز زیر خاک مدفون شده است.




        2 . قلعه کهنه چاهشک: این قلعه در جنوب روستا واقع گردیده و متعلق به دوره قاجار می باشد و به شماره 15564 در تاریخ 17 خرداد ماه 1385 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.




        قلعه کهنه چاهشک از جمله قلاع خشت و گلی است که در دوره قاجاریه برای محافظت ساکنان آبادی ساخته شده و به دلیل این که زیستگاه اولیه و زادبوم مردم بوده، به قلعه کهنه چاهشک شهرت یافته است. قلعه کهنه چاهشک، در مجاورت روستای کنونی چاهشک واقع شده و بنایی است مستطیل شکل و به ابعاد 65×50 متر که موافق با جهت قبله ساخته شده است. در چهار گوشه این قلعه 4 برج مدور وجود دارد که ارتفاع برجها حدود 7/ 5 متر می باشد.




        این برج ها در 2 طبقه ساخته شده اند و ورود به طبقه دوم از طریق پلکان موجود در داخل برج امکان پذیر می باشد قطر این بر جها 7 متر می باشد و سطح داخلی آنها با گچ اندود شده است که بقایای سطوح گچی بر روی دیوارهای داخلی برجها مشاهده می گردد . در داخل این برج ها تیرکش هایی جهت تیراندازی از داخل برج به بیرون دیده می شود. مصالح به کار رفته در این بنا خشت و گل می باشد که سطح بیرونی دیوارها و برجهای قلعه با کاهگل اندود شده است. البته از گچ هم برای پوشش سطح داخلی برجها نیز استفاده شده است.




        ضخامت دیوارهای قلعه در قسمت پایه یک متر می باشد و هر چه به طرف بالا می رود از ضخامت آن کاسته می شود. این دیوارها بسیار بلند می باشد و ارتفاع آن به 6 متر می رسد. ورودی قلعه در میانه ضلع شرقی بنا قرار داشته است که در حال حاضر ضلع شرقی قلعه تخریب شده و این قسمت قلعه به باغ مجاور متصل گردیده است. پس از ورودی، حیاط مستطیل شکل قلعه قرار دارد که در اطراف آن اتاق های مستطیل شکل که محل سکونت ساکنین قلعه بوده است، مشاهده می گردد .




        ورودی تمامی این اتاقها به داخل حیاط باز می شده است. پوشش این اتاق ها به صورت مسطح و با چوب انجام شده است. این قلعه در حال حاضر به صورت نیمه سالم می باشد. آسیب های وارد شده به بنا علاوه بر تخریب ضلع شرقی و ورودی قلعه، شامل تخریب اتاقهای اطراف حیاط و فروریختن قسمت هایی از بر جها و دیوارهای قلعه است که عمدتا بر اثر شرایط محیطی و جوی به وقوع پیوسته و عامل انسانی در ویرانی آن نقش نداشته است.

        رسته :چاهشک
        منابع :
        1. فرهنگ فارسی معین 1/ 1270
        2. فرهنگ پارسی پاشنگ   1/ 431
        3. برهان قاطع 2/ 617
        4. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی 2/ 995 - 996
        5. فرهنگ زبان پهلوی 64
        6. شرح سفری به ایالت خراسان  2/ 47
        7. کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری 189
        8. فرهنگ جغرافیایی آباد یهای کشور 93/32-94

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :39
        مطالب مرتبط
        چاهشک
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: