• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        حسن آباد گرجی

        موقعیت سیاسی


        روستای حسن آباد گرجی (Hasanabad-e Gorji) از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن حسن آباد شاهراه (Hasanabad-e Shahrah) هم می گفتند. حسن آباد گرجی، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه «آباد» ترکیب یافته و جزء نامجا ی هایی است که شناسه خویش را از «آب» و «آباد» و «آبادی» می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی. 224 روستا در ایران به نام حسن آباد وجود دارد، که تنها 136 تای آن به شکل «حسن آباد» (بدون پسوند یا پیشوند) می باشند: این جاینام ترکیبی از یک نام خاص و پسوندهای آباد و گرجی می باشد:
        1. حسن (Hasan): نام واژه عربی، به معنای خوب، نیکو، جمیل.(منبع 1)
        ۲. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکبa + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 2)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a-pat، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی ،36). هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثناء، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3).
        آباد (abad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        <فارسی میانه: apat (آباد)> ایرانی باستان: - a - pata (محافظت شده، پاییده شده).(منبع 4)
        از ریشه - (pa ( y ( پایدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): abad bd (آباد)(منبع 5)
        سغدی:” ‘‘pt (آباد)، -py ‘’(توجه کردن، پاییدن) (a-paya->) “pat ،(Gharib SD 192,203) (احسنت، آباد!)10 Ir .Mac Kenzie Ac) 74/۱۹۷۶مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 6).
        خوارزمی: (bdn آبادان) ( فارسی) FKhwD6 ) Henning)
        کردی: ava (آباد)) Kurdica82 Asatrian - Livshits)
        ارمنی: apat (آباد، معمور) ( ایرانی)، anapat( مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه:an+apat بایر، نا آباد) (97.Hubschmann Arm) (منبع 7).
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات pat-A مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap-pa- ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مکون است. (منبع 8)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازیکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است. در ایران، کلمه پارسی به آباد در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.
        3. گرجی: یک گروه قومی و ملت بومی قفقاز هستند که نام خویش زا از کشور زیبا و باستانی گرجستان گرفته اند. گرجستان (Georgia) در ناحیه اواراسیا واقع شده و 69700 نفر مساحت دارد و در سال 2017 م. 200,718,3 نفر جمعیت داشته است. پایتخت آن تفلیس (Tbilisi) نام دارد. گرجی های ایران، نوادگان گرجی هایی هستند که عمدتا به دلیل مقاومت در برابر حلات امپراتور ی های حاکم بر ایران از وطن خود گرجستان به ایران تبعید می شدند.(احسن التواریخ، 62 ؛ عالم آرای عباسی، 119 - 122 ؛ خلد برین، 382 - 391)
        آغاز حضور گرجی ها در ایران همزمان با آغاز سلسله صفویه، یعنی سال 906 ق. بوده است. در طول حکومت سه خاندان ترک تبار صفویه، افشاریه و قاجاریه حدود 300000 گرجی در 9 استان قزوین، گیلان، مازندران، گلستان، اصفهان (به خصوص دو شهرستان فریدون شهر و بوئین میاندشت که هنوز هم اهالی آن از خط و زبان گرجی استفاده می کنند)، لرستان، فارس، خراسان و تهران ساکن شده اند.
        امروزه پس از گذشت 3 قرن، فقط 100000تن از آنان با حفظ برخی از عناصر فرهنگی خود، مانند لباس، رقص، موسیقی، آشپزی، خط و زبان خویش قابل شناسایی هستند و بقیه در اقیانوس فرهنگ ایرانی استحاله یافته و تنها عنوان یک ایرانی گرجی تبار را به دوش می کشند.(منبع 9)
        نادرشاه افشار بعد از قرار مصالحه با دولت عثمانی، در پاییز سال 1148 ق. عازم گرجستان شد. هنگام ورود به تفلیس، نادر مورد پذیرائی شایانی قرار جگرفت. خیابا نها با قالی ها مفروش شده و شهر تزئین یافته بود. وی با گرجی ها خوش رفتاری کامل نمود، اما 6000 خانواده را که مقابل او مقاومت کرده بودند، به خراسان تبعید کرد.(لاکهارت، نادرشاه، 128 - 129) از 16 جاینام روستایی ایران که با نام واژه گرجی ترکیب یافته اند، 4 روستا در استان خراسان رضوی قرار دارند:

        1. اسماعیل آباد گرجی: از توابع دهستان میان جام بخش مرکزی شهرستان تربت جام.

        2. حسن آباد گرجی: از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد.

        3. گرجی سفلی: از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد.

        4. گرجی علیا: از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد.


        درباره وجه تسمیه این آبادی دو دیدگاه وجود دارد:
         
        دیدگاه نخست: بنیانگزار و مؤسس و یا ارباب این آبادی، شخصی به نام «حسن » (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران پهلوی در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت و قدرت حاکمیتی بوده است.
        دیدگاه دوم: برخی از تاریخنگاران معتقدند تعدد وجود روستاها و شهرهایی با اسامی احمد آباد، محمد آباد، امیر آباد، امین آباد، علی آباد، حسن آباد، حسین آباد، عباس آباد و مانند آن، نشان از وجود علاقه و اشتیاق ساکنان مناطق شیعه نشین به نامگذاری زیستگاه خود به خاندان اهل بیت می باشد انتخاب پسوند «شاهراه» برای تفکیک این روستا از روستای حسن آباد شاندیز بوده، که در سال های اخیر به حسن آباد گرجی تغییر نام یافته است.

        تاریخچه


        هیچ سند متقن و موثق و اثر تاریخی که قدمت این روستا را تا پیش از عصر ناصری برساند، در دست نیست، حتی اعتمادالسلطنه که از بیش از 200 نامجای شهرستان مشهد سخن می گوید، به نام این آبادی اشاره نمی کند.
        روستای حسن آباد گرجی، به عنوان یکی از روستاهایی که در آغاز روزگار پهلوی، با نام حسن آباد شاهراه در منطقه میان ولایت مشهد پدید آمد، به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از آبادی های پایدار جمعیتی در حریم کلان شهر مشهد تبدیل شود. با آن که این آبادی در میان دهها دهکده تاریخی شهرستان مشهد، از پیشینه تاریخی برخوردار نیست، اما دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک زیستگاه دائمی و تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.
        مرحله اول توسعه، در حد فاصل سالهای 1330 تا 1342 در جنوب هسته اولیه آن (با مساحت 8% کل بافت روستا) که در بخش غرب روستا واقع شده، شکل گرفته و این قسمت از دهکده که شامل خانه اربابی نیز می شود، 25% از اراضی بافت آن را به خود اختصاص داده است. عمده واحدهای مسکونی این بخش فرسوده و در حال تخریب کامل هستند. در مرحله دوم توسعه، که در بازه زمانی 1342 تا 1357 به وقوع پیوست، بر اثر افزایش جمعیت و واگذاری اراضی کشاورزی و زمین های مسکونی به روستائیان، گسترش آبادی عمدتا به سمت شمال بوده و معابر شکل گرفته در این بخش، که 7/ 20% کل اراضی آبادی را تشکیل می دهد، دارای ساختی ارگانیک می باشد در مرحله سوم توسعه، گسترش آبادی بدون آن که از هدف و نظم خاصی پیروی کند، در جهت شرق و شمال بوده و 3/ 46 % بافت روستا در این مرحله پدید می آید.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 25 دقیقه و 50 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 29 دقیقه و 48 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1055 متر است. این دهکده در 15 کیلومتری شهر مشهد قرار گرفته و آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستا 6 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 59 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 17/ 31 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        اماکن مذهبی


        این آبادی دارای یک باب مسجد در مرکز آن می باشد که 367 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        سازمان اداری این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. غلامعلی حیدری: در 1 تیر 1348 در روستای حسن آباد گرجی از توابع شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش محمد اسماعیل، کشاورز بود و مادرش عصمت نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. او نیز کشاورز بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 20 بهمن 1364 ، در سن16 سالگی، با سمت بی سیم چی در اروند رود بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. مزار او در زادگاهش واقع است.(منبع 10 ، 1/ 529)

        رسته :حسن آباد گرجی
        منابع :
        1. فرهنگ فارسی معین ،1355/1
        2. Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transerit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266
        3. برهان قاطع 1/2
        4. Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f
        5. Boyce MMPP 4, Dukin-Meisterernst DMINIPP 7
        6. مجمع الفرس 33
        7. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی 1/3-4
        8. وجه تسمیه شهرهای ایران 18
        9. گرجی ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران 37-38
        10. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی 

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :38
        مطالب مرتبط
        حسن آباد گرجی
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: