• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        ده غیبی

        موقعیت سیاسی


        روستای ده غیبی ( Deh-e Gheybi ) از توابع دهستان سرجام بخش احمد آباد شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        1926 روستا در ایران، نام «ده» را به عنوان نام اصلی (مطلق یا با پیشوند و پسوند) را بر خود دارند، که 8 روستای شهرستان مشهد نیز با این واژه آغاز می شوند:
        1. ده سرخ: از توابع دهستان سرجام بخش احمد آباد شهرستان مشهد 2. ده سرخ: از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد 3. ده مظفر: از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد 4. ده ملا: از توابع دهستان پیوهژن بخش احمد آباد شهرستان مشهد 5. ده رود: از توابع دهستان تبادکان بخش رکزی شهرستان مشهد 6. دهشک: از توابع دهستان طوس بخش رکزی شهرستان مشهد 7. ده غیبی: از توابع دهستان کنویست بخش رکزی شهرستان مشهد 8. ده نو کنار گوشه: از توابع دهستان کنویست بخش مرکزی شهرستان مشهد.
        جاینام ده غیبی در تمام ایران منحصر به فرد بوده و از دو بخش تشکیل می گردد:
        1. ده ( deh ) یا دیه ( dih ) به معنی روستا، قریه، دهکده و آبادی کوچک در خارج شهر است. در زبان پهلوی deh ، اوستایی daxyu ، هندی باستان - dasyu (دیو، دشمن خدایان، بربر، بی دین)، کردی dau ، بلوچی dih و deh ، افغانی dih و گیلکی deh گفته می شود. (منبع43، 1/ 588 ؛ منبع3، 2/ 902 ؛ منبع14، 2/ 1583)
        در پارسی باستان dahya ،به معنای سرزمین، مملکت، منطقه، ایالت هم می باشد. Horn GNE 588, Nyberg Man,Phl. 61, Brandenstein - Mayrhofer Hb, 114, Bailey TPS 1995 110, Hubschmann PSt. 64f.
        در لیتوانیایی tauta (کشور)، لتونیایی tauta (مردم، خلق)، پروسی کهن tauto (سرزمین، بوم، کشور)، فارسی میانه تُرفانی dyh[deh (سرزمین، کشور، دیه، روستا)، [ wzdh ,wzdyh uzdeh (تبعید شده)، پارتی اشکانی zdyh zdeh (تبعید شده) (Boyce MMPP 19,25,38, Durkin-Meisterernst DMMPP 77,101)
        سغدی: dyxw (دیه، روستا) (<- ztyw, (dahyav (تبعید شده)( (<- (*uz-dahyu ) (Benveniste JA 228/ 1936 206, Gershevitch GMS 183, 398)
        زازا Dew (روستا، دیه) . (271  Vahman-Asatrian Ac.Ir  30/1990)
        ارمنی (سمت، سو، جهت) (>ایرانی)، , dehapet dehpet (دهخدا، دهبد) (>ایرانی)، nzdeh (بیگانه،غریب) (=فارسی باستان: -niz-dahyu*) (Hubschmann PSt. 64, id. Arm.Gr. 139, 213)
        گزی de (دیه) ( Eilers WirM II/654 )؛ بلوچی dih, deh (زمین، ملک) (Elfenbeim Glossary 35 ) (منبع4، 2/ 1408 -1409)
        2. غیبی ( gheybi ): منسوب به غیب. به معنای مربوط به عالم غیب، الهی، ربانی. (منبع 3، 2/ 2457 ) اهالی روستا در باره وجه تسمیه زادگاه خود دو دیدگاه دارند:
        دیدگاه اول: برخی نام قدیم آن را «دوغیبی» دانسته و اظهار می دارند که در گذشته دو نفر از اهالی آن ناگهان غیب شده و جستجوی مردم برای یافتن کوچکترین اثری از آنها نتیجه ای نبخشیده است.
        دیدگاه دو: عده دیگری معتقدند به دلیل قرار گرفتن روستا در درون ارتفاعات کوهستانی، این آبادی از دور قابل رؤیت نمی باشد.

        تاریخچه


        درگذر تاریخ: روستای ده غیبی از آبادی های دوران معاصر شهرستان مشهد است و قدمت آن به دوران پهلوی تعلق دارد و با آن که در پیرامون آن بناهای تاریخی 1200 ساله وجود دارد، اما در اسناد و مدارک و گزارش های هزاره نخست اسلامی و حتی تا پایان دوره قاجاریه هیچ نامی از آن به میان نیامده است.
         
        این روستا در اوایل دوره محمدرضاشاه پهلوی در بخش جنوب غربی روستا و اطراف مسجد آن و به صورت قطعات مسکونی ناهماهنگ در کنار یکدیگر شکل گرفته و عابر آن دارای عرض کم و پر پیچ و خم بوده است.
        شش دانگ روستای ده غیبی وقف آستان قدس رضوی می باشد. (منبع5، 492)
        مراحل توسعه: مرحله نخست توسعه که تا زمان اصلاحات اراضی به درازا انجامید، بدون تغییر در اسلوب شبکه معابر تو در تو و پیچ در پیچ و در جهت شمال شرقی به طرف محور مشهد به نیشابور گسترش یافت.
        در مرحله دوم توسعه، که در بازه زمانی اصلاحات ارضی تا سال 1360 تحقق یافت، در سمت شمال شرق شکل گرفت، بخش میانی روستا را با ترکیبی از ابنیه مرمتی و نوساز پدید آورد. در مرحله سوم توسعه که از سال 1360 آغاز گردیده، در جهت شمال شرق و شرق روستا و متمرکز بر ایجاد واحدهای مسکونی جدید و با مصالح و پلان شهری بوده است.
        در حال حاضر، از روستاهای مهاجرفرست شدید منطقه محسوب می گردد. (منبع 6، 80 )

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی پایکوهی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 36 دقیقه و 33 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 10 دقیقه و 31 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1070 متر است.
         
        این دهکده در 14 کیلومتری جنوب شهر مشهد و 2 کیلومتری غرب جاده مشهد به امام تقی قرار گرفته و رودخانه طرق در شمال آن روان است و کوه علی کوری در شمال غرب آن می باشد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. مناطق جنگلی پیرامون این روستای فوق العادن زیبا، از تفرجگاه های مشهور و جاذبه های توریستی شهرستان مشهد به شمار می آید. (منبع 7، 32/167)
        مهدی سیدی در باره آن می نویسد: «ده غیبی، روستایی در انتهای دره رودخانه طرق در جنوب شهر مشهد است. این روستا حدود 2 کیلومتر طول دارد و در دو طرف رودخانه طرق (بیشتر در سمت راست) گسترده است. اراضی انتهایی آن که از دهانه دره تا جنوب شهر مشهد ادامه دارد، عمدتا جزء شهرداری منطقه 7 شده است.» (منبع8، 229 )
         

        مساحت


        این روستا 42 هکتار وسعت داشته و اهالی ان در 379 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 44/17 نفر در هر هکتار است. 

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        محلات


        این روستا داری محله بندی عرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.

        خانه بهداشت


        این آبادی یک باب خانه بهداشت روستایی دارد.

        گویش و مذهب


        اکثر اهالی آن شیعه اثنی عشری و بخش از ساکنان آن سنی حنفی می باشند.

        آثار تاریخی


        1. بقایای راه سنگفرش شریف آباد: این اثر که در فاصله میان روستای ده غیبی و رباط طرق واقع شده، متعلق به دوره قاجاریه بوده و به شماره 6663 در تاریخ 10 دی ماه 1381 در فهرست آثار تاریخی کشور ثبت شده است.
         
        در حد فاصل روستای ده غیبی و رباط طرق راهی شوسه به طرف شریف آباد امتداد می یابد که به راه کهنه شریف آباد معروف است. پس از طی مسافتی در حدود 16 کیلومتر به طرف شریف آباد و در میان تپه های صخره ای سمت راست این راه، بقایای جاده ای سنگ فرش بر جای مانده است.
         
        برای احداث این جاده تپه های مسیر را تراشیده و شیب آنها را ملایم و سطح آنها را با دو طرف راه همسان نموده و سپس با قلوه سنگهای رودخانه ای به عرض حدود 5 متر فرش کرده اند. در حال حاضر حدود 3 کیلومتر این جاده بر جای مانده است. اهالی روستاهای اطراف این جاده را «جاده انگلیسی ها » می نامند.
         
        در کنار جاده و بر بلندترین تپه، بقایای بنایی وجود دارد که تنهایی آن باقی مانده است. مصالح این بنا سنگ و آجر و ملات گل می باشد. در محل ورودی بنا پلکانی وجود دارد که گویای وجود سردابه در آن می باشد. با توجه به شکل و هیئت این بنا به نظر می رسد که یک مقبره بوده به خصوص این که به قبر میرالدوله معروف است.
         
        با توجه به شرحی که سفرنامه نویسان دوره قاجاریه از مسیر راه طرق به شریف آباد نوشته اند این مسیر به علت سختی و مشکلات زیادی که برای مسافرین فراهم می آورده در دو مرحله ساخته شده و ساماندهی گردیده است. یک بار در سال 1283 ق. توسط میرزا محمدخان قاجار سپهسالار و بار دیگر در حدود سال 1318 ق.
         
        غلامحسین خان افضل الملک، اطلاعات ذی قیمتی در باره این اثر تاریخی ارائه می دهد: «شب دوشنبه چهارم جمادی الاخره 1320 ق./ 16 شهریور 1281 ش.، از شریف آباد به طرف مشهد مقدس حرکت کردیم. مسافت راه 6 فرسنگ است. تا 4 فرسخ که می روی آبادی نیست، لکن در میان دره در3 مورد آبی روان است که تا هوا سرد نشده در مابین دره در دو مورد قهوه خانه بر سر پاست. در سر 4 فرسخی قریه طرق است که در نهایت آبادی است و کاروانسرائی از صفویه در آن جا برپا است. از طرق تا شهر 2 فرسنگ هموار است که نزدیک به بعضی آبادی ها است.
         
        من در 2 سفر سابق که از این راه آمده بودم از فراز و نشیب و پست و بلندی و سنگلاخ و پرتگاه های این راه یعنی شریف آباد تا طرق به ستوه آمدم. و این 4 فرسخ طوری بود که باید از سر کوه ها و تپه های بلند از یک راه باریک ناصاف پرسنگ عبور کرد که اگر اسب لغزش پیدا می کرد، راکب و مرکوب از پرتگاه به دره می افتاد.
         
        مکرر ستوران باردار و استران کجاوه کش زمین خورده صدمات جانی و مالی به آنها وارد می آید. مکاریان بسی در تعجب بودند، اگر دو بار به هم می خوردند، یکی به زمین می افتاد. مکرر کالسکه و درشکه در این راه می شکست و گاریان باردار ممکن نبود که در این راه بدون ضرر و خطر عبور کنند. یک ماه قبل من که در تهران بودم، جناب مستطاب... میرزامحمدباقر علوی شریعتمدار که سبزوار وطن مألوف ایشان است، از مشهد مقدس محض احوالپرسی رقیمه به بنده مرقوم و ارسال فرموده، در آن رقیمه به مناسبتی از ساخته شدن و همواری این راه بشارت داده.
         
        از حضرت مستطاب اشرف امجد ارفع والا شاهزاده سلطان حسین میرزای نیرالدوله، والی و فرمانفرمانفرمای حالیه خراسان فرزند مرحوم پرویز میرزای نیرالدوله فرزند خاقان مغفور فتحعلی شاه تمجید زیاد کرده بود که ایشان 15000 تومان به مصارف ساختن این راه رسانده، مهندسین و اجزاء بسیار در سر این کار گماشته، یک سال زحمت کشیده تا این جاده پر خطر را صاف و هموار کردند.
         
        چون این کار فایده عمومی داشت، از این خبر بسیار مشعوف شدم. اکنون امشب که به این مکان رسیدم کاری شگرف دیدم. ابدا این راه با راه پر خطر سابق شباهت ندارد. کوه را کاه کردند. عرش را فرش ساخته اند.
         
        راه پر سنگلاخ سابق مثل لاله زار تهران صاف و هموار و جاروب کشیده است. دامنه کوه ها را با هندسه صحیحه بریده، جاده را به طوری وسعت داده اند که اگر چند کالسکه و درشکه و کجاوه بار از دو طرف با هم تصادف و ترادف کنند، ابدا زحمتی به یکدیگر نرسانند.
         
        هر جا که در پرتگاه بوده، از سنگ به طور استحکام دیوار کوتاهی کشیده اند که ابدا از برای ستوران بارکش ضرر و خطری نیست. دیگر فراز و نشیبی نیست از پائین کوه ها خیابانی وسیع الفرش کشیده شده است که سنگلاخ و لغزش گاه ندارد. کسانی که در کجاوه و پالکی نشسته اند در عبور از این راه راحت می خوابند و خطری برای آنها نیست.
         
        در این جا از کسان آگاه شنیدم که این شاهزاده آزاده، 20.000 تومان به مصارف این راه رسانیده اند. مرا با این شاهزاده به هیچ وجه آشنائی و سابقه و ارادتی نبوده است. و هیچ وقت با ایشان مجالس نبوده ام که التفات ایشان مرا بر نوشتن این محامد مجبور کرده باشد ولی چون کار بزرگی از ایشان دیدم که تا آخر دنیا باعث آسایش و راحت عابرین سبیل شده و احیا نفوس کرده اند لازم دیدم که شرح آن را بنگارم تا نام ایشان در تاریخ بماند.» (سفرنامه خراسان و کرمان، 52 - 54 )
         
        با توجه به مشخصات ذکر شده توسط افضل الملک، راه سنگ فرش مزبور همان جاده ساخته شده توسط نیرالدوله می باشد.
         
        2. بقایای راه قدیمی نیشابور به مشهد: در فاصله 5 کیلومتری کاروانسرای طرق و در محلی به نام کلاته فاضل و 500 متری سد انحرافی و در کنار آبادی تاریخی ده غیبی و مجاور رودخانه طرق، قدیمی ترین راه نیشابور به توس خاتمه می یابد. در واقع کاروانیان پس از حدود 10 کیلومتر دیگر از نوغان به تابران می رسیدند و به سناباد وارد می شدند.
         
        در این مکان بارزترین اثر باستانی این مسیر قرار دارد، که شاید بتوان آن را در نوع خود منحصر به فرد دانست. بقایای راهی که در دل صخره ها تراشیده شده و علاوه بر ارزش های ویژه خود، نمونه ای از ارائه فنون راهسازی قدیم است.
         
        این اثر که با قدمت دوره اسلامی و به شماره 6359 در تاریخ 7 مهر 1381 در فهرست آثار ملی کشور ثبت گردیده است، در میان اهالی منطقه به «راه کهنه فاضل» شهرت یافته و به طرف روستاهای عارفی، بزوشک و ده سرخ امتداد داشته است. عرض راه بین 2 تا 6 متر متغیر است و به طور کلی با ابزار اولیه مانند قلم حجاری، دیلم و چکش ساخته شده است. به این ترتیب که راهسازان صخره های سخت را کیلومترها تراشیده و در اماکنی که شیب تپه ها زیاد بوده، با تعبیه پلکان های دو طرفه پهن و کم ارتفاع عبور ومرور را سهل و آسان کرده اند.
         
        در برخی نقاط مسیر صخره ای با شیب تند وجود داشته، به ضخامت 3 متر تراشیده و شیب آن را ملایم و نسبتا همکف با راه کرده اند. دو طرف این قسمت ها و رشته پلکان و مابین آنها خالی است.
         
        در قسمت هایی از مسیر که یک طرف آن به دره منتهی می شود ، تخته سنگ های حاصل از برش پله ها را تعبیه کرده تا بدین طریق امنیت آن بیشتر شده و از فرسایش های مختلف جلوگیری گردد.
         
        بر دیواره شرقی آخرین تپه صخره ای و در واقع انتهای راه، جای کتیبه ای به صورت طاقنمای جناغی به عمق 10 سانتی متر، عرض 42 سانتی متر و ارتفاع 120 سانتی متر تراشیده شده است. متأسفانه هیچ نوشته و یا جمله ای بر این کتیبه برجای نمانده و به طور کامل سائیده شده است. احتمال دیگر این است که این قسمت از صخره را برای نصب کتیبه ای سنگی تراشیده اند. در این صورت این فرورفتگی را باید قاب آن کتیبه دانست که در حال حاضر وجود ندارد.
        اگرچه در حال حاضر نشانه ای که بتواند تاریخ احداث این راه را مشخص سازد وجود ندارد، اما با توجه به بقایای زیستگاهی اطراف آن، این پدیده را می توان به دوران صدر اسلام منسوب کرد و همان راهی به حساب آورد که امام رضا(ع) و همراهانش پس از گذشتن از ده سرخ بر آن قدم نهاده و به نوغان و سپس به مَرو وارد شده اند.
        قسمتی از این راه برای عبور کجاوه به صورت 40 پله تراشیده شده، که به «پله های حضرت » شهرت یافته است. (منبع9: زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی، 122 - 123 )

        رسته :ده غیبی
        منابع :
         
        1. اساس اشتقاق فارسی
        2. برهان قاطع
        3. فرهنگ فارسی معین
        4. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی
        5. شمس الشموس
        6. گردشگری روستایی بخش احمد آباد مشهد
        7. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        8. نگاهی به جغرافیای تاریخی شهر مشهد 
        9. داستان توس
         

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :32
        مطالب مرتبط
        ده غیبی
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: