• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        شلگرد

        موقعیت سیاسی


        روستای شلگرد (Shelgerd) از توابع دهستان طرقبه بخش طرقبه شهرستان بینالود می باشد.

        وجه تسمیه


        به آن شلگرد (Shalgerd) هم می گویند. نام واژه جغرافیایی «شلگرد »، یک جاینام منحصر به فرد در ایران است، که از دو جزء تشکیل شده است:
        1. شل ( shel ): در زبان هندی به آن sel می گویند و معانی گوناگونی دارد، از جمله: نیزه کوچکی که گاه 2 پره و گاه 3 پره سازند و 5 یا 10 عدد آن را به دست گیرند و یک یک به جانب دشمن اندازند. (منبع 1)
        به معنی میوه ای گرد و مدور مانند بهی که طعم آن نیز با تلخی آمیخته باشد و به هندی به آن پیل گفته و از آن مربا می سازند. (منبع 2)
        2. گرد (gerd): در زبان پارسی به معانی مختلفی آمده است، از جمله: خاک، خاک برانگیخته، گردیدن، چرخ زدن، گردان، گردنده، گردون، فلک، آفتاب، بوی خوش، نفع، فایده، عکس، غم و اندوه، شادی، برق، ابریشمینه، مدور، حوالی و اطراف، خرگاه.
        معنای دیگری که در ریشه شناسی جاینام ها کاربرد دارد، گرد به معنای شهر است، که در نام واژه های باستانی مانند سیاوش گرد، دستگرد، یزدگرد، فرهادگرد، بلاشگرد (ولاشگرد)، که عمدتا دارای ریشه اساطیری و اشکانی دارند، پس از نام های خاص (= پادشاهان و شاهزادگان یا پهلوانان) آمده و به معنای شهری است که به دستور آن فرد ساخته شده باشد.
        در باره وجه تسمیه این روستا چند دیدگاه وجود دارد:
        دیدگاه اول: نام روستا از رودخانه شلگرد( Shelgerd) گرفته شده است. این رود در 12 کیلومتری جنوب شهر مشهد واقع شده و از رشته کوه بینالود و آبریز جنوبی کوه های خلج سرچشمه گرفته و از طریق تونل انحرافی شلگرد وارد رودخانه طرق شده و به سد طرق می ریزد.
        نام رودخانه شلگرد نیز در ابتدا شُل (+ روان، پریشان) گرد ( sholgerd ) بوده و به تدریج به شلگرد (Shelgerd) و شلگرد (Shalgerd) تبدیل شده است.
        دیدگاه دوم: یکی از معنای شل، گل و لای و تَر می باشد. به دلیل وفور گل و لای رودخانه و ساخته شدن روستا در محل گل و لای رودخانه، به آن شلگرد گفته می شود. در گویش خراسانی، شلات ( Shalat ) به معنای گل و آب گل آلود است. (منبع 3)
        دیدگاه سوم: در شمال خراسان، روستاهایی با جاینام های مشابه، مانند تلگرد و شلنگرد نیز وجود دارد. از آن جایی که «تلگرد» در اصل «تیرگرد» نام داشته و نلم واژه ای اشکانی است، برخی احتمال داده اند تغییر «ر » به «ل » در این نام واژه نیز رعایت شده و نام باستانی این روستا «شیرگرد» یا «شهرگرد» بوده است.
        دیدگاه چهارم: شل (shel) به معنای «نهال» می باشد. (منبع 4) جاینام شلگرد به معنی مکانی است که نهالستان های وسیع در آن قرار داشته است.

        تاریخچه


        شلگرد، از آبادی های نوبنیاد طرقبه شمرده می شود ، که نام آن در هیچ یک از منابع و اسناد و مدارک پیش از دوره پهلوی ذکر نشده و در ضمن، هیچ اثر تاریخی ثبت شده ای نیز در این منطقه وجود ندارد که نشان از پیشینه سکونت و استقرار انسان در آن باشد.
        شلگرد به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز و بهره گیری از آب رودخانه شلگرد، توانست به یکی از کانون های جمعیت ثابت روستائیان بومی تبدیل شود.
        با آن که این آبادی کوچک در میان دهها دهکده تاریخی شهرستان مشهد، از پیشینه تاریخی برخوردار نیست، اما دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک روستای ییلاقی به تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.
        هسته اولیه روستا که از بافت کنونی روستا فاصله داشته، هم اکنون به طور کامل ویران شده و اثری از بافت قدیم آبادی برجا نمانده است. مرحله نخست توسعه روستا، در بازه زمانی 1330 تا 1342 ، به صورت محله ای مجزا در جنوب آبادی نمودار گشت، که 8/ 5% مساحت روستا را شامل می شود.
        مرحله دوم توسعه روستا، که از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به وقوع پیوست، واحدهای مسکونی بدون نظم خاصی در دو سمت مسیل و باغات شکل گرفته و در مجموع 78 % مساحت روستا را در بر گرفته است.
        در مرحله سوم توسعه، که در چهل سال اخیر انجام یافته، گسترش آبادی در دو جهت شرق و غرب و با نوسازی واحدهای مسکونی و بهره وری از فرم و مصالح شهری شکل گرفته و 2/ 16 % مساحت دهکده را به خود اختصاص داده است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی پایکوهی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 31 دقیقه و 1 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 12 دقیقه و 59 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1360 متر است.
        این دهکده در 7 کیلومتری جنوب غرب شهر مشهد و 32 کیلومتری شهر طرقبه قرار گرفته و رود شلگرد در شمال شرق آن روان است. کوه معجونی در شمال شرق و گردنه خلج در 5 کیلومتری شمال شرق آن می باشند. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.(منبع 5)
         alt= alt=

        مساحت


        این روستا 5 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 4 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 4/ 7 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt=
         

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         

         alt=

         


        گویش و مذهب


        اهالی آن فارس زبان بوده و شیعه اثنی عشری (امامیه)می باشند.

        اماکن مذهبی


        این روستا یک باب مسجد دارد که در جنوب آن قرار گرفته و 521 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این روستا شورای اسلامی روستایی ندارد، اما دهیاری دارد.

        آثار تاریخی


        1. سنگ نگاره های شلگرد: در حاشیه محور ارتباط اصلی به روستا، سنگ نگاره های پراکنده ای به چشم می خورد که شاید برخی از آنها جدیدتر و توسط چوپانان روستا و به تقلید از نمونه های کهن کشیده شده اند. این پراکندگی نگاره ها پس از روستا و در راستای این محور نیز کماکان مشاهده می شود.

        در سنگ نگاره های مورد مطالعه در چند قسمت نشانه های تخریب به وسیله عوامل طبیعی (که باعث خوردگی سنگ ها و ایجاد شکاف هایی در آنها شده)، و در مواردی نشانه تخریب به وسیله عوامل غیر طبیعی (انسانی) نیز مشاهده می شود. نقوش این 61 سنگ نگاره به دو دسته کلی تقسیم می شوند:

        الف: نگاره انسان (یا شبیه انسان): تعداد 10نگاره را شامل می شود.

        ب: نگار ه های حیوانی شامل 50 نگاره که خود به 8 گروه به شرح زیر تقسیم می شوند:

        نگاره بز کوهی (30 نگاره)، قوچ (8 نگاره)، گاو یا شبیه گاو (3 نگاره)، سگ (3 نگاره)، گوزن (1 نگاره)، گوسفند (1 نگاره)، شتر یا پلنگ؟ (1 نگاره)، نگاره های نامشخص (4 نگاره)

        شرح نگاره ها

        الف. نگاره های انسانی (یا شبیه انسان): پس از نگاره بز کوهی، نگاره انسان با 10 نقش، دومین جایگاه را از لحاظ تعداد نقش در این مجموعه داراست. نقوش انسانی این مجموعه شامل 3 دسته می شوند:

        الف. انسان در حال تیراندازی: که در این دسته 5 نقش قرار می گیرند. در 2 مورد کمان در دست چپ و در حال تیراندازی به سمت چپ است و در 3 مورد کمان در دست راست و در حال تیراندازی به سمت راست است.

        ب. انسان در حال انجام مراسم خاص: در این دسته 4 نگاره قرار می گیرند. در این نقوش، انسان ها به حالت ایستاده هستند و یک یا دو دست آنها از آرنج به سمت بالا خم شده و شاید این حالت دست ها نشان از موضوع خاصی باشد.

        ج. انسان در حالتی نامشخص: تنها یک نگاره در این دسته قرار دارد. در این نقش که به دلیل عوامل طبیعی فرسایش یافته است، حالت انسان چندان مشخص نیست و تنها از روی طرح کلی نگاره مشخص می شود که نقش انسان است.

        ب: نگاره های حیوانی

        1. نگاره های بز کوهی(یا شبیه بز کوهی)

        بیشترین تعداد نگاره ( 30 نگاره) را در میان این مجموعه دارند. اکثر این نقوش با حالت معمولی، پاها روی زمین و بدن صاف با شاخ های قوس دار خمیده به پشت نقش شده اند. فراوانی نقش این حیوان می تواند با توجه به اقلیم منطقه، نشان از فراوانی این حیوان و همچنین اهمیت این حیوان در معیشت مردم را نتیجه گیری کرد که در نتیجه این موضوع می توان اینگونه برداشت کرد که اقتصاد مردم منطقه در این دوره بیشتر مبتنی بر شکار بوده است. در مواردی، بز در حالت جهش نقش شده است.

        تصویرسازی تمامی این نقوش از نیمرخ بوده و به همین دلیل تنها یکی از شاخ ها و دست و پاها در نقش مشخص است. تنها در یک مورد 2 شاخ برای حیوان ترسیم شده است که با توجه به این که طول شاخ بز بلند است و پیچی به سمت داخل ندارد؛ احتمال این که نقش مربوط به قوچ باشد کم است و این نقش به نگاره بز نزدیک تر است.

        2. نگاره قوچ (یا شبیه قوچ)

        این نگاره ها سومین گروه از لحاظ تعداد را شامل می شود و 8 نقش را در بر می گیرد. در این نقوش بدن تا گردن همه نگاره ها از نیمرخ طراحی شده اند و دست و پاها از نیمرخ و از هر کدام یکی تصویر شده اند. اما سر حیوان و شا خها از روبرو تصویر شده اند. شاخ ها با یک قوس کوچک که در برخی مقداری نیز به داخل برگشته است، به پشت کشیده شده اند و همگی به حالت سه بعدی و از روبرو تصویر شده اند.

        3. نگاره گاو (یا شبیه گاو)

        این گروه 3 نقش را شامل می شود و از لحاظ ترسیم به 2 گروه تقسیم می شوند:

        الف. در 2 نقش حیوان از نیمرخ طراحی شده است. بدن، سر، دست ها و پاها همگی از نیمرخ می باشند. فقط شاخ های حیوان از روبرو و 2 عدد نقش شده اند. شاخ ها کوتاه هستند. در این 2 نقش برای حیوان دم نیز ترسیم شده است.

        ب. در یک نگاره بدن و سر حیوان از نیمرخ ترسیم شده است، اما دست ها، پاها و شاخ های حیوان از روبرو ترسیم شده اند. شاخ های حیوان با قوس کمی به طرف بیرون بدن (به سمت چپ و راست) نقش شده اند و شاخ سمت چپ، کمی به سمت داخل نیز برگشته است. فرم بدن و کشیدگی آن احتمال این که نقش مربوط به گاو باشد را بیشتر می کند. در این نقش نیز حیوان دم کوچکی دارد.

        4. نگاره سگ (یا شبیه سگ)

        تعداد 3 نقش که به سگ بیشتر از هر حیوانی شباهت دارند، در این مجموعه شناسایی شده اند. در هر 3 نگاره، بدن، سر، دست ها و پاها از نیمرخ نقش شده اند. همچنین هر 3 نقش دارای دم و گوش های کوتاه هستند. فقط در یک نقش با این که کلیت نقش از نیمرخ است، اما دست دیگر حیوان نیز نقش شده و به سمت جلو دراز شده است. در این نگاره، هر 2 گوش حیوان به صورت یکی جلوتر و یکی عقب تر نیز نقش شده است. دم حیوان نیز با سمت بالا و از میانه به سمت بدن برگشته است. اما با این حال کلیت نقش از نیمرخ است.

        5. نگاره شبیه گوزن

        تعداد یک نگاره به این شکل مشخص است. بدن، دست ها و پاها از نیمرخ ترسیم شده اند، اما سر و شاخ های حیوان از روبرو نقش شده اند. دست های حیوان از میانه کمی به سمت جلو و پاهای حیوان نیز از میانه به سمت عقب بالا آمده اند. حیوان دم کوتاهی نیز دارد. فر مهای شاخ های حیوان به گونه ای است که کاملاً شبیه شاخ های گوزن می باشد. بدن حیوان قوس کمی از میانه به عقب به سمت بالا دارد.

        6. نگاره شبیه گوسفند

        این دسته نیز یک نگاره را شامل می شود که تمامی قسمت های نگاره از نیمرخ تصویر شده است. سر نگاره، بدون شاخ بودن آن و قسمت های انتهایی بدن، شبیه به حیوان گوسفند می باشد.

        7. نگاره شبیه شتر یا پلنگ (؟)

        نگاره ای است در این مجموعه که تماما از نیمرخ تصویر شده است، به دو حیوان شبیه است. با توجه به این که قسمت انتهایی بدن نگاره به صورت برآمدگی شبیه کوهان شتر است، شاید این نگاره شتر باشد. از طرفی سر حیوان و دم آن تداعی کننده نقش پلنگ در ذهن می باشد. ولی با توجه به اندازه پاها نسبت به کل بدن، احتمال این که نقش متعلق به پلنگ باشد بیشتر است، زیرا پای شتر بلندتر است.

        لازم به ذکر است نگاره پلنگ، در سنگ نگار ههای دیگر منطقه مانند شتر سنگ (به خط مستقیم در فاصله 20 کیلومتری شمال این سنگ نگاره ها واقع شده اند) و قرقروک (به خط مستقیم در فاصله 56 کیلومتری جنوب شرقی این سنگ نگاره ها واقع شده اند) نیز آمده است.

        8. نگاره های نامشخص

        4 نقش را شامل می شود که همگی شامل چهارپایانی می باشند که تماما از نیمرخ نقش شده اند و به دلیل آسیب های طبیعی که به سنگ نگاره ها وارد شده و یا کامل نگاشته نشده اند. کلیت نگاره نامفهوم است و امکان تشخیص این که تصویر مربوط به چه حیوانی است، مشکل است. (منبع 6)


         

        رسته :شلگرد
        منابع :
        1. فرهنگ فارسی معین، 2/ 2069
        2. برهان قاطع، 3/ 1287
        3. فرهنگ گویشی خراسان بزرگ، 211
        4. فرهنگ واگان تبری، 3/ 1461
        5. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32 /223 - 224
        6. معرفی سنگ نگاره های روستای شلگرد مشهد، 9- 18

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :30
        مطالب مرتبط
        شلگرد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: