• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        صیداباد

        موقعیت سیاسی


        روستای صید آباد (Seydabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن سید آباد (Seyyedabad) هم می گفتند.

        صید آباد، یکی از ۲۸ روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباده ترکیب یافته و جزء تامچای هایی است که شناسه خویش را از آبه و آباده و آبادی» می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.



        هسته اولیه روستای صید آباد

        8 روستا به نام «صید آباد» در ایران وجود دارد، که با شگفتی دو آبادی همنام نیز در شهرستان مشهد وجود دارد:

        1. صید آباد: از توابع دهستان پیوه ژن بخش احمد آباد شهرستان مشهد

        2. صید آباد: از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد


        یکی از مشکلات فراروی «طرح یکسان سازی نام واژه های جغرافیایی ایران، که از دیرباز از موانع مهم روستا پژوهی جامع و آکادمیک محسوب می شده، تعدد جاینام های همنام در سطح کشور و حتی بدتر از آن در سطح استان، شهرستان و شگفت تر در محدوده یک دهستان است.

        این نام واژه جغرافیایی از دو بخش تشکیل شده است:

        1- صید (seyd): کلمه‌ای عربی به معنای شکار، شکار کردن. (منبع 14)

        آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 1)

        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از pat- a، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از apatan به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از apatih به معنی آبادی، آبادانی ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 2) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3).

        آباد ( a . bad)، به جایی گفته می شود که در آن با آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جز پین در اسامی امکه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.

        فارسی میانه: apat (آباد) ایرانی باستان: -apata (محافظت شده، پاییده شده).

        (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. PLl. Eilers MSS 45/1985 23f)

        از ریشه pay (پایدن، مراقبت کردن).

        پارتی (اشکانی): bd abad (آباد).

        (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)

        سغدی: pt (آباد)، -py (توجه کردن پایدن) (pat ، ( Ghanib SD ۱۹۲٫۲۰۳ ) ( a - paya آباد) ۱۰ .Mac Kenzie AcIr) ۱۹۷۶ : (۷۴ مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 8).

        خوارزمی: bdn آبادان) (فارسی) Henning FKhwD

        کردی: ava (آباد) Asarian – Livshits Kurdica AT)

        ارمنی: apat آباد، معمور) ( ایرانی)، anapat(مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه: an- apat بایر، نا آباد) (۹۷.Hubschmann Amg (منبع 12).

        دید گاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات Apat مأخوذ است که این : کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa - ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.

        این ترکیب ایران باستان از ۳ جره تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی أوقات صفت فاعلی).

        واژه مرکب apa - ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی میباشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است.(منبع 13)

        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بازها بسامان، منظم، مرب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، مشق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری.

        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، نبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.

        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباده ترکیب یافته است.

        در باره وجه تسمیه این روستا دو دیدگاه شبیه به هم وجود دارد:

        دیدگاه اول: بنیانگزار و مؤسس و با ارباب این آبادی، شخصی به نام صید» (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران صفویه تا و قاجاریه در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت - و قدرت حاکیشی بوده است.

        شایان ذکر است که پیشوند صید، هیچ " ارتباطی با سید (عنوان فرزندان پیامبر اسلام) ندارد و در استان لرستان بسیاری از مردم نام خویش را با پیشوند مید (مانند میدحسن، صید کریم، سید حسن) برگزیده اند، که مرادف با عبد الحسن یا غلامحسن با عبدالکریم (عنوان احترام آمیز به معنای بنده محمد، بنده حسن، بنده کریم می باشد.

        دیدگاه دوم: در گذشته ای نه چندان دور در این روستا و مراتع پیرامون آن اشاره به وفور یافت شده و رزق و روزی ساکنان این منطقه از شکار حیواناتی چون بز کوهی، آهو، پلنگ، خرگوش و پرندگان حلال گوشت و مانند آن تأمین می شده است.

        تاریخچه


        صید آباد از روستاهای مهم ناحیه نوس است که در چمن قهنهه واقع شده و از روزگار صفویه، به عنوان یکی از دهکده های ژرجمعیت و آباد و خوش آب و هوای منطقه به شمار می رفته است.

        کلنل سی. ام. گرگر، در جریان سفر خود از مشهد به در گز، در ۷ اگوست ۱۸۷۵م. / ۱۶ مرداد ۱۲۵۴ش. زاویه سمت و فاصله تقریبی بعضی از روستاهای مشهد از پایین مقبره خواجه ربیع را محاسبه می کند، از جمله روستای سید آباد را : ۱۰۴ درجه و به فاصله یک مایل گزارش می دهد. (شرح سفری به ایالت خراسان، 2/ 47).

        علی نفی حکیم الممالک، که در رکاب : ناصرالدین شاه قاجار در روز ۱۲ صفر ۱۲۸۴ق۔ ۲۵ خرداد ۱۲۴۶ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل سید آباد و به عنوان یکی از قراء و مزارع رو به چناران از دست راست بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (روزنامه سفر خراسان، ۲۱۰)

        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (۱۳۰۰- ۱۲۹۰ ق.) را چنین بیان می کند:

        مزرعه سید آباد: در ۳ فرسخی شهر مشهد واقع است. قدم التق است. ۱۰ خانه دار رعیت دارد. زراعت خود را از قنات مشروب می نمایند. در کنار چمن قهقهه واقع است. هوایش مرطویی است. نوکر دیوان ندارد. (کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و فقوس خراسان در عصر ناصری»، ۱۹۰)

        هسته اولیه روستا در میانه بافت فعلی و در حاشیه محور اصلی شکل گرفته، که ۳۸۶۱ مشر مربع وسعت دارد. مرحله نخست توسعه، که در اطراف هسته اولیه گسترش یافته، متعلق به بازه زمانی ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ می باشد و ۲۳۴۵۶ متر مربع وسعت دارد و بناهای ساخته شده در این مرحله نیز عمدتا از نوع فایل نگهداری، تخریبی و مرمتی است.

        شبکه معابر به صورت ارگانیک و نامنظم با عغرض های متفاوت دسترسی به قطعات مسکونی پراکنده را امکان پذیر ساخته اند و در این مرحله قطعات مسکونی شکل گرفته درشت دانه هستند و می توان به استفاده از مصالح خشت و گل و چوب در بنای آنها اشاره نمود

        رشد اصلی روستا در مرحله دوم توسعه اتفاق افتاده، که به صورت هاله مرحله نخست را در بر گرفته و در حد فاصل اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به وقوع پیوسته است. بافت دارای شکل منظم بوده و مساکن نیز در حاشیه محود اصلی دهکده و معبر مجاور آن شکل گرفته است.

        مرحله سوم توسعه، که در چهل سال پس از انقلاب و به تدریج انجام نیافته، روند رشد روستا به سمت محور بین روستایی بوده و گسترش آن به صورت مجتمع و نامنظم و دارای فرم منظم و شطرنجی صورت پذیرفته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۲۱ دقیقه و ۴۴ ثانیه طول شرقی و ۳۵ درجه و ۵۶ دقیقه و ۴۰ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۳۶۴ متر است. این دهکده در ۸ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد قرار دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع 19)
         alt= alt=

        مساحت


        این روستا ۳۰ هکتار وسعت داشته و اهالی آن در ۳۶۷ واحد مسکونی فعالیت می نمایند. تراکم نسبی جمعیت در آن 77/ 67 نفر در هر هکتار می باشد.
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        اماکن مذهبی


        این روستا دارای یک مسجد به نام مسجد المهدی (عج) و یک حسنه است که بر روی هم ۲۵۸۲ متر مربع وسعت دارند.

        خانه بهداشت


        این آبادی دارای یک خانه بهداشت روستایی است که ۲۶۵ نفر وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. رمضان علی شیری صید آبادی: در ۹ مهر ۱۳۱۳ در روستای صید آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش قربان علی (فوت ۱۳۱۶) و مادرش بغرا نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. کشاورز بود. سال ۱۳۴۰ ازدواج کرد و صاحب یک پسر و یک دختر شد. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در ۱۰ اردی بهشت ۱۳۶۱، در سن ۴۸ سالگی، در خرمشهر بر اثر اصابت ترکش خمپاره به سر، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد قرار دارد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 982)

        2.غلامعلی کلالی مقدم: در 1 تیر ۱۳۳۸ در روستای صید آباد از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش علی اکبر و مادرش : صغرا نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. کشاورز بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۱۴ خرداد ۱۳۶۰، در سن ۲۲ سالگی، در ذوالفقاریه آبادان بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. پیکر او را در زادگاهش به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1372)

        آثار تاریخی


        1- تپه صید آباد: این تپه تاریخی که به قرون متأخر اسلامی تعلق دارد، در ۵۰۰ متری شمال این روستا واقع شده و به شماره ۲۲۳۰۹ در تاریخ ۲۷ اسفند ماه ۱۳۸۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

        شکل کلی تپه مستطیل شکل بوده و ابعاد آن ۱۴۴۰× ۸۰۰ متر است و ارتفاع آن در بلندترین نقطه به ۶ متر می رسد، که در اثر گذشت زمان و عدم توجه دستخوش تعرض کشاورزان قرار گرفته است و در نهایت داخل آن توسط کشاورزان تسلیح و به عنوان حصاری با ارتفاع ۳ تا ۶ متر دور تا دور زمین های کشاورزی را پوشش داده است.

        داخل آن علاوه بر زمین های کشاورزی تعدادی جوی آب و ستون های برق نیز وجود دارد. دور تا دور تپه را می توان توسط یک راه خاکی به عرض ۴ مشر طی کرد. این تپه از ۴ طرف به زمین های کشاورزی اطراف ختم می شود.

        در ضلع شمال شرقی و شمال غربی تپه بقایای آثار معماری به چشم می خورد که طی سال های اخیر توسط کشاورزان دیوارهای گلی به ضخامت ۶۰ سانتی متر بر روی آنها بنا شده است. راه اصلی دسترسی به تپه در ضلع غربی تپه واقع شده است.

        در ضلع شمال غربی تپه خاکبرداری های زیادی جهت تسطیح و ایجاد راه خاکی صورت گرفته است که صدمه زیادی به اثر وارد کرده است. سفالهای موجود در سطح تپه مربوط به قرون متأخر اسلامی است که اکثر سفال های آن ساده می باشد. سال های لعابدار با لعاب قهوه ای و صدری قرمز نیز در میان سفال های تپه سید آباد مشاهده می شود. سفالها دارای کیفیت متوسط و چرخ ساز می باشند.

        رسته :صید آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 2/ 2175
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 235/32
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند  

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :38
        مطالب مرتبط
        صیداباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: