• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        محمدآباد ایلیخانی

         

        موقعیت سیاسی


        روستای محمد آباد ایلخانی (Mohammadabad-e Ilkhani) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می‌باشد.

        وجه تسمیه


        مدتی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به طور غیر رسمی نام محمد آباد قدس (Mohammadabad-e Qods) بر آن نهاده شد. به اختصار محمد آباد (Mohammadabad) هم می گویند.
         
        محمد آباد ایلخانی، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب» و «آباد» و «آبادی» می‌گیرد، یعنی نزدیک‌ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
         
        محمد آباد ایلخانی، یک جاینام منحصر به فرد در جغرافیای سیاسی ایران است که از سه جزء تشکیل شده است:

        1. محمد (Mohammad): واژه ای عربی، به معنی ستوده، بسیار تحسین شده. (3/ 3922)

        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی (apatan واژه مرکب a + pata)  به معنی معمور و در مقابل ویران است. (منبع 1)


         دکتر بهرام فر ه وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a-pat ، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an ، به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، 36) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد . (منبع 3، 1/ 2)
         
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می‌شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
         
        >فارسی میانه: apat  (آباد) >ایرانی باستان:a-pata-  (محافظت شده، پاییده شده).
         
        (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
         
        از ریشه  pa(y)-(پاییدن، مراقبت کردن).
         
        پارتی (اشکانی):  bdabad(آباد).
         
        (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
         
        سغدی:  “p”t(آباد)، “py- (توجه کردن، پاییدن) (a-paya->) (203,192 Gharib SD)، “pat (احسنت، آباد!) 10. Mac Keniz Ac.Ir)/1976 (74 مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (مجمع الفرس، 33).
         
        خوارزمی:bdn آبادان) (< فارسی) (6Henning .FKhwD )
         
        کردی:ava  (آباد) (82 Asatrian – Livshits .Kurdica)
         
        ارمنی: apat (آباد، معمور) (ایرانی)،anapat (مخروبه، ویرانی) (=فارسی میانه: an+apat بایر، ناآباد) ( Hubschmann Arm.gr.97 ) (فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/ 3- 4)
         
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap-pa-ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
         
        این ترکیب ایران باستان از 3 جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
         
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می‌باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (وجه تسمیه شهرهای ایران، 18)
         
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
         
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخش‌ها و شهرستان‌های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
         
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در 11552 عارضه جغرافیایی مشاهده م یگردد، که از این میان نام 7729 روستا و 140 شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.

        1. ایلخانی (Ilkhani) : از واژه ترکی مغولی ایلخان (به معنای رئیس ایل، ختانِ قبیله، عنوان سلاطین مغول) گرفته شده و در دوره قاجار به رؤسای قبایل بزرگ (مانند قاجاریه و بختیاری) اطلاق می‌شد. نام سلسله حکومتی مغولان در ایران نیز بوده است.


        درباره وجه تسمیه این رستا دو دیدگاه وجود دارد:
         
        دیدگاه اول: بنیانگزار و مؤسس و یا ارباب این آبادی، شخصی به نام «محمد» (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران قاجاریه در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت و قدرت حاکمیتی بوده است.
         
        پسوند ایلخانی نیز برای تفکیک این آبادی به روستای «محمد آباد» بوده است. پس از پیروزی انقلاب، واژه «ایلخانی» حذف و به جای آن از کلمه «قدس» استفاده شد.
         
        دیدگاه دوم: برخی از تاریخنگاران معتقدند تعدد وجود روستاها و شهرهایی با اسامی احمد آباد، محمد آباد، امیر آباد، امین آباد، علی آباد، حسن آباد، حسین آباد، عباس آباد و مانند آن، نشان از وجود علاقه و اشتیاق ساکنان مناطق شیعه نشین به نامگذاری زیستگاه خود به خاندان اهل بیت می‌باشد.

        تاریخچه


        محمد آباد ایلخانی، از روستاهای کمتر شناخته شده شهرستان مشهد و ناحیه تاریخی توس است، که با اقتصادی کشاورزی محور بنیاد نهاده شد و با وجودی که حادثه و رویداد مهمی در این آبادی در طول 200 سال حیات سیاسیش به وقوع نپیوست، اما همیشه از یک روند یکسان و پیوسته آبادانی نسبی برخوردار بود.
         
        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300 - 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
         
        «قریه محمد آباد: قدیم النسق است. 35 خانه وار رعیت دارد، از کرد و ترک و تاجیک. زراعت این قریه از قنات مشروب می‌شود. در 4 فرسخی شهر واقع است. نوکر ندارد. هوایش معتدل است.» (کتابچه میان ولایت، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»، 195)
         
        هسته اولیه روستا، به دلیل نزدیکی به قنات، در مرکز آن واقع شده و بافت آن به دلیل وجود اراضی زراعی و باغی در چهار طرف آبادی، به صورت غیر متمرکز بوده و مصالح واحدهای مسکونی آن سنتی، کم دوام و از خشت و گل بوده است.
         
        مرحله نخست توسعه روستا، در جنوب هسته روستا و ابتدای ورودی دهکده، در بازه زمانی 1330 تا 1342 و بدون هیچ گونه طرح مشخصی و در کنار یکدیگر انجام یافته و 14 % کل اراضی فعلی روستا را از آنِ خود نموده است.
         
        در مرحله دوم توسعه که به صورت نواری در اطراف هسته اولیه به وقوع پیوست، سال های پر فراز و نشیب اصلاحات ارضی تا انقلاب اسلامی و از بین رفتن نظام ارباب و رعیتی و واگذاری اراضی زراعی به روستائیان بومی را شامل گردیده و در حدود 23 % کل زمین های آبادی را به خود اختصاص داده است.
         
        در مرحله سوم توسعه روستا که 51 % از اراضی آن را شامل می‌شود، گسترش بافت کالبدی در دو سمت شمال غربی و جنوب شرقی در سال‌های پس از پیروزی انقلاب عینیت یافته و الگوی ساخت و ساز سنتی روستایی شمال خراسان به نیمه مدرن تغییر یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 27 دقیقه و 36 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 28 دقیقه و 54 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1041 متر است. این دهکده در 25 کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و 5 کیلومتری شهر باستانی طوس واقع شده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1028 متر می‌باشد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستا 18 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 193 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 06 /42 نفر در هر هکتار می‌باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt=  alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        خانه بهداشت


        خانه بهداشت روستایی آن در سال 1378 ساخته شده و همراه با حمام عمومی روستا 1497 متر مربع وسعت دارند.

        اماکن مذهبی


        این روستا یک باب مسجد دارد که در سال 1368 ساخته شده و 540 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        رسته :محمد آباد ایلخانی
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، ۳۲/19
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند 
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :22
        مطالب مرتبط
        محمدآباد ایلیخانی
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: