• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        دهشک

        موقعیت سیاسی


        روستای دهشک ( Deheshk ) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن دهشک نادری (Naderi Deheshk-e) هم می گفتند. این نام واژه جغرافیایی تنها بر روی 2 روستا در ایران نهاده شده، که هر دوی آنها در سرزمین خراسان واقع شده اند:
        1. دهشک: از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد استان خراسان رضوی
        2. دهشک: از توابع دهستان نیم بلوک بخش نیم بلوک شهرستان قائنات استان خراسان جنوبی.
        این واژه از ده + اشک تشکیل شده است:
        2.ده ( deh ) یا دیه (dih) به معنی روستا، قریه، دهکده و آبادی کوچک در خارج شهر است. در زبان پهلوی deh، اوستایی daxyu ، هندی باستان - dasyu (دیو، دشمن خدایان، بربر، بی دین)، کردی dau ، بلوچی dih و deh ، افغانی dih و گیلکی deh گفته می شود . (منبع1، 1/ 588 ؛ منبع2، 2/ 902 ؛ منبع3، 2/ 1583 )
        در پارسی باستان dahya ،به معنای سرزمین، مملکت، منطقه، ایالت هم می باشد.(منبع4)
        در لیتوانیایی tauta (کشور)، لتونیایی tauta (مردم، خلق)، پروسی کهن tauto (سرزمین، بوم، کشور)، فارسی میانه تُرفانی [dyh[deh (سرزمین، کشور، دیه، روستا)، [wzdh ,wzdyh[uzdeh (تبعید شده)، پارتی اشکانی [zdyh[izdeh (تبعید شده) (Boyce MMPP 19,25,38, Durkin-Meisterernst DMMPP 77,101)
        سغدی: dyxw (دیه، روستا) (<- ztyw, (dahyav (تبعید شده) (<-uz-dahyu) (Benveniste JA 228/ 1936 206, Gershevitch GMS 183, 398*)
        زازا Dew (روستا، دیه) . (Vahman-Asatrian Ac.Ir 271 1990/30 )
        ارمنی (سمت، سو، جهت) (>ایرانی)، , dehapet dehpet (دهخدا، دهبد) (>ایرانی)، nzdeh (بیگانه، غریب) (=فارسی باستان: - niz-dahyu*)
        (Hubschmann PSt. 64, id. Arm.Gr. 139, 213)
        گزی de (دیه) ( Eilers WirM II/654 )؛ بلوچی dih, deh (زمین، ملک) .(Elfenbeim Glossary 35 ) (منبع6، 2/ 1408 -1409)
        2. اشک: قوم پرنی (Parni) یا پارت (Parthia) به عنوان یکی از اقوام آریایی در سال 247 پیش از میلاد شاهنشاهی پارتی را بنیان نهادند و به افتخار ارشک (Arsaces) یااشک (Ashk)، که در زبان پارسی باستان Arshaka تلفظ می شد (منبع64،7، منبع 284/1،3) بنیانگذار وموسس این دودمان نام شاهنشاهی اشکانیان (Arsacid Empire) یا امپراطوری پارتیان (Parthian Empire) رابرخود نهادند، که به مدت 471 سال، یعنی تا سال 224م. که به دست اردشیر یکم ساسانی برافتادند، با سیستم کنفدراسیونی و بهره گیری از نظام پارلمانتاریستی و نوعی پادشاهی مشروطه با اقتدار بر بخش اعظم آسیای غربی حکمفرمایی نمودند.
        در ایران 706 عارضه جغرافیایی وجود دارد که واژه «اشک» به صورت مطلق یا با پسوند و پیشوند مشاهده می گردد. 133 روستای ایران نیز دارای همین بن واژه پهلوی هستند و سرزمین خراسان که در روزگار اشکانیان «پرثوه (Parthava) » نامیده می شد، طبیعی است که بسیاری از نامجاهای آن با ریشه پارتی یا ترکیب یافته با نام های اشک، عشق، پارت و مانند آن باشد. نام 7 روستای حریم کلانشهر مشهد (آبدشکان یا اسماعیل آباد، اشکذری، چاهشک، دهشک، عاشقان، عشق آباد و مرغش) نیز بخشی از این نام واژه های جغرافیایی محسوب می گردند.
        در مجموع، نام این آبادی به معنای ده اشکانی است.

        تاریخچه


        روستای دهشک، با آن که از یک ریشه تاریخی اشکانی/ پارتی در حوزه تمدنی ناحیه توس برخوردار می باشد ، اما نشانه ای تاریخی و باستانی که بتوان قدمت آن را به پیش از عصر صفویه نسبت داد، در دست نیست.
        این دهکده در دوره حکومت افشاریان، به دلیل آن که نادرشاه و اولاد و اعقاب وی خراسانی بودند، سخت مورد توجه مؤسس این دودمان و والیان محلی واقع شد، تا جایی که به دهشک نادری شهرت یافت.
        نادرشاه افشار 14 زوج و ثلث مزرعه دهشک مشهد را وقف سقاخانه طلایی صحن کهنه (از روشنایی و علیق استران زاویه کش و سقاباشی و سقا و حفاظ و غیره) نمود تا از عواید آن آب در اختیار زائران قرار دهند. حاج علی اکبری نیز 3 سهم از 20 سهم دهشک را وقف آستان قدس رضوی کرد. (منبع8، 2/ 84 ، 111 ؛ منبع9، ص 7، ردیف 21 ، ص 101 ،ردیف 636 ؛ منبع10، 45 ؛ منبع11، 26 - 54 ؛ منبع12، 33 - 38 ؛ منبع13، 291 ؛ منبع14، 477 ؛ منبع15، 459 ؛ منبع16، 195 )
        در طومار علیشاهی میزان وقف چنین نوشته شده است: «مزرعه دهشک بلوک طوس: 2 زوج. نقد: 3 قران. جنس: 22 خروار و 60 من. »(منبع17، 18) هوتوم شیندلر در باره آن می نویسد: «دهشک: روستایی است در فاصله 19 مایلی شمال شرق مشهد و شمال شرق توس. این آبادی به حرم مطهر در مشهد متعلق و نادرشاه آن را وقف کرده است. » (منبع18، 475)
        علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز 12 صفر 1284 ق./ 25 خرداد 1246 ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل دهشک و به عنوان یکی از قراء و مزارع بلوک رو به چناران از دست راست در بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (منبع 19، 211 ) محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300 - 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
        «مزرعه دهشک: در 4 فرسخی شهر واقع است. قدیم النسق است. موقوفه حضرت فیض آثار. مزرعه ملکی رعیت می باشد. 60 خانه وار رعیت دارد. زراعت این مزرعه از رودخانه کشف رود مشروب می شود . نوکر دیوانی ندارد. » (کتابچه میان ولایت، در «منبع20»،194-195)  هسته اولیه آن به صورت قلعه ای محصور بوده که هم اکنون بقایای مخروبه آن در شمال روستا قرار داشته و بخشی از آن نیز به ایجاد خانه بهداشت و شرکت تعاونی روستایی اختصاص یافته است.
        مرحله اول توسعه که از 1330 تا 1342 به درازا انجامیده است، به سمت غرب هسته اولیه و بدون گسستگی انجام یافته و ساخت و سازها تا اراضی کشاورزی پیش رفته است.
        در مرحله دوم توسعه، که با اصلاحات ارضی و زمین دار شدن روستائیان توأم گشت، توسعه آبادی به سمت جنوب هسته اولیه و با حفظ شکل هندسی نامنظم آن و مرمت و بازسازی واحدهای مسکونی فرسوده تحقق یافت. در مرحله سوم توسعه، که سالهای اخیر راد دربر می گیرد، گسترش روستا به صورت لکه ای در دو سوی شرق و جنوب انجام یافته و با ایجاد امنیت نسبی قطعات مسکونی به تدریج بر مساحت آن افزوده شده و واحدهای عمومی و بهداشتی و آموزشی و اداری نیز در این توسعه فیزیکی نمود بیشتری یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 28 دقیقه و 34 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 30 دقیقه و 1 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1012 متر است.
        این دهکده در 27 کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و 12 کیلومتری شمال جاده مشهد به قوچان قرار گرفته و رودخانه کشف رود در شمال آن جاری است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع21، 32/166 )

        مساحت


        این روستا 23 هکتار وسـعت داشـته و اهالـی آن در 221 واحد مسکونی اقامت دارند. در یـک پژوهـش میدانی مسـاحت روستا 184520 هکتار و تعداد واحدهای مسـکونی آن 176 باب محاسـبه شـده اسـت. تراکـم نسـبی
        جمعیـت در آن 53/17 نفـر در هـر کیلومتـر مربـع می باشـد.
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        محلات


        این روستا دارای محله بندی عرفی نیست وکل روستا شامل تک محله ای می باشد.

        اماکن مذهبی


        در این روستا یک باب مسجد وجود دارد که درشمال آن واقع شده و 582 کتر مربع وسعت دارد.

        خانه بهداشت


        این آبادی یک باب خانه بهداشت دارد که 710 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. علی اکبر احدی: در سال 1344 در روستای دهشک از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش حسین و مادرش ربابه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 4 خرداد 1361 ، در سن 17 سالگی، در پاسگاه زید به شهادت رسید. اثری از پیکرش به دست نیامد. (منبع22، 1/ 48 )
        2. علی اکبر اکبری شاهراه: در 8 تیر 1334 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمد و مادرشگوهر نام داشت. تا چهارم ابتدایی درس خواند. سال 1359 ازدواج کرد و صاحب 2 پسر و یک دختر شد.به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 10 اردی بهشت 1361 ، در سن 27 سالگی، در خرمشهر بر اثراصابت ترکش به شهادت رسید. مزار او در روستای دهشک شهرستان مشهد واقع است. (منبع22، 1/ 135)
        3. غلامرضا قدسی: در 15 آبان 1331 در روستای دهشک از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش محمد و مادرش صغرا نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. ازدواج کرد و صاحب یک دختر شد. در 26 آبان 1357 ، در سن 26 سالگی، در مشهد هنگام تظاهرات علیه رژیم شاهنشاهی بر اثر اصابت گلوله به سر، شهید شد. پیکر او را در گلزار شهدای بهشت رضای مشهد به خاک سپردند. (منبع22، 2/ 1286 )
        4. علی مجیر: در 2 آبان 1327 در روستای دهشک از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش رحمان، کشاورز بود و مادرش فاطمه نام داشت. تا چهارم ابتدایی درس خواند. کاشیکار بود. سال 1360 ازدواج کرد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 10 اردی بهشت 1361 ، در سن 24 سالگی، با سمت تیربارچی در فکه بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. منبع 22، 2/ 1432) 
        5. غلامعلی ملکی: در 5 خرداد 1336 در روستای دهشک از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش امام قلی، دامداری می کرد و مادرش ربابه نام داشت. در حد خواندن و نوشتن سواد آموخت. نانوا بود.سال 1359 ازدواج کرد و صاحب 2 دختر شد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 11 بهمن 1361 ، 25 سالگی، در شوش بر اثر انفجار مین و اصابت ترکش آن به پا و سینه، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (منبع22، 2/ 1541)

        رسته :دهشک
        منابع :

         

        1. اساس اشتقاق فارسی
        2. برهان قاطع، 2/1
        3. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        4. Horn GNE 588, Nyberg Man,Phl. 61, Brandenstein - Mayrhofer Hb, 114, Bailey TPS 1959 110, Hubschmann PSt. 64f
        5. Boyce MMPP 19,25,38, Durkin-Meisterernst DMMPP 77,101
        6. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی
        7. فرهنگ زبان پهلوی
        8. فرهنگ خراسان
        9. دفتر مصرف موقوفات
        10. صورت موقوفات ارض اقدس
        11. کتابچه موقوفات آستان قدس
        12. صورت سواد وقفنامه کلیه املاک آستان قدس رضوی
        13. ظفرنامه عضدی
        14. شمس الشموس
        15. فردوس التواریخ
        16. بیست وقف نامه از خراسان
        17. طومار علیشاهی
        18. فرهنگ جغرافیایی خراسان
        19. روزنامه سفر خراسان
        20. جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری
        21. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        22. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :9
        تعداد بازدید :518
        مطالب مرتبط
        دهشک
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: