• پنج شنبه،14 مرداد 1400
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        محتسب

         محتسب در اصطلاح اداری اسلامی، به معنی رسیدگی به کار بازار و برزن و خرید و فروش و منع از تقلبات کسبه و اصناف است. محتَسَب مقامی در ساختار دولت‌های اسلامی بود که در رأس نهاد حسبه قرار می‌گرفت. نهاد حسبه در صدر اسلام برای اجرای امور حسبیه تأسیس شده بود.1

        وظیفه آن «حِسْبِه»، یعنی امر به معروف بود که یکی از پایه‌های امور دینی به شمار می‌رفت. این وظیفه آن‌چنان اهمیت داشت که حتی در صدر اسلام پیشوایان دینی خود به «حِسْبِه» می‌پرداختند.

        در ایران، از دوره صفوی به این سو محتسب در بیشتر شهرها، به ویژه شهرهای بزرگ حضور داشت. محتسب کل مملکت که «محتسب الممالک» خوانده می‌شد بر کار همه اصناف و خرید و فروش کالا نظارت داشت و تنبیه و مجازات متخلفان را از طریق نایبانش (محتسبان) در شهرها اعمال می‌کرد. محتسبان در کوچه و بازار تازیانه در دست می‌گشته‌اند و بر معاملات نظارت داشته، مانع به کار بردن اوزان و مقادیر ناقص، تقلب در معاملات و نپرداختن قرض بوده‌اند. محتسب کاسبان را بر حسب میزان و نوع گناهشان فَلَک، «تخته کلاه» (گذاشتن تخته‌ای بر گردن و کلاهی بلند بر سر مجرم و آویختن زنگوله‌ای از او و گرداندنش در محله زندگیش)، زندانی و یا به مرگ محکوم می‌کرد. اما تکالیف محتسب کم‌کم وسعت یافت و بیشتر هم خود را صرف جلوگیری از شرابخوری و فحشاء و سرقت می‌نمود.

        از شرایط دارا شدن این سمت آشنایی با احکام شرع و نیز دارا بودن پشتوانه سیاسی و اجتماعی بالا بود. اداره‌ای که محتسب سرپرستی می‌کرد «احتساب» یا «اداره احتسابیه» نامیده می‌شد.کار این اداره کم و بیش مشابه مجموعه برخی کارهای ادارات شهرداری، شهربانی و دادگستری امروز بود. در اوایل سده 14ق/ پایان سده  19م به مسئولیت و وظایف نهاد مذهبی محتسبی خاتمه داده شد و وظایف و کارهای او به نظمیه (اداره پلیس) سپرده شد.2

        رسته :محتسب
        منابع :

        1. ویکی پدیا: آل بویه و اوضاع زمان ایشان - فقیهی            

        2. دانش نامه ایران زمین؛ موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی

        احتسابیهتنظیفنظمیهشهرداریدوره صفویامر به معروف
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :132
        مطالب مرتبط
        محتسب
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: