• یکشنبه،10 مرداد 1400
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        خواجه ربیع

        نام  خواجه ربیع در تاریخ ربیع بن خثیم است. او از طایفه بنی‌اسد و ساکن کوفه، از زمره زهّاد هشتگانه صدر اسلام و تابعین (کسانی که صحابه پیامبر را درک کرده‌اند) و همچنین از یاران و سرداران علی بن ابی طالب بوده‌است.

        وی از اصحاب پیغمیر اسلام و نیز از سرداران سپاه ۱۱ علی ابن ابی طالب بوده‌است.  او در سال‌های پایانی عمر ساکن شهر نوغان (مرکز ولایت توس در آن زمان) شده و بالاخره در سال ۶۳ ه‍.ق یا به روایتی دیگر در سال ۶۱ درگذشته و در یک فرسنگی شمال نوغان دفن گردیده‌است.

          روستایی که باغ آرامگاه خواجه در آن واقع شده «حسین‌آباد خواجه ربیع»  نام دارد و از جمله موقوفات مزار خواجه می‌باشد. اداره باغ و مزار خواجه ربیع در قرن اخیر بر عهده آستان قدس رضوی است، در حالی که پیش از آن متولی خاص داشته‌است. در وقف‌نامه  که از مدرسه پریزاد مشهد با تاریخ ۸۲۳ ه‍ . ق باقی است، بانی آن مدرسه (پریزاد خانم) از اعقاب خواجه ربیع معرفی کرده‌است.


        باغ خواجه ربیع یکی از قبرستان‌های مهم شهر مشهد نیز می‌باشد. جد قاجارها (فتحعلی خان) نیز که در سال ۱۱۳۹ ه‍.ق توسط نادرقلی افشار در همان باغ کشته شده در زیر گنبد مقبره خواجه مدفون است. این مقبره دارای گنبدی به ارتفاع ۱۸ متر بر روی بنایی چهار ایوانی است. گنبد بنا دو پوششه و پوشیده از کاشی‌های زیبای فیروزه‌ای و درون بنا هم مزین به نقاشی‌های طلایی رنگ است. طرح آرامگاه در نمای بیرونی هشت ضلعی و در درون چهار ایوانی است. از انتهای ایوان های اضلاع بزرگ راهروهایی به درون باز شده‌اند. بر فراز بنا گنبد فیروزه‌ای رنگ قرار گرفته‌است که ارتفاع گنبد تا کف ۱۸ متر می‌باشد. از میان دیوار و پشت ایوان‌های چهارگانهٔ اصلی، چهار ورودی وجود دارد که به شاه‌نشین‌ها راه دارند و ورودی اصلی از یک ایوان بلند تشکیل گردیده‌است که در دو طاق‌نما در پایین و بالا ایجاد شده و در میان طاق‌نماها، درِ ورودی و پنجرهٔ مستطیل‌شکلی جاسازی گشته‌است همچنین نمای خارجی بنا نیز، از تزئینات جالب و چشمگیری برخوردار است که عمدهٔ تزئینات آن به صورت معقلی انجام شده‌است و تزئینات کاشی‌کاری در زیز ایوان نیز، به مجموعهٔ بنا جلوهٔ خاصی بخشیده‌است.


         مقبره خواجه ربیع مربوط به دوره صفوی است و در مشهد، انتهای خیابان خواجه ربیع واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ی ثبت ۱۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.این بنا به توصیه شیخ بهایی توسط شاه عباس صفوی در نیمه اول قرن هجری ساخته شده‌است.۱


         مباشر احداث بنا یکی از سادات رضوی نامی مشهد به نام میرزا الغ بوده، کتیبه ی دورادور گنبد را هم علیرضا عباسی در سال 1031ه.ق نوشته است.در داخل بنا نیز کتیبه ی دیگری است که سال 1026ه.ق را در بر دارد.۲

         از دوره دوم پهلوی تقاضای خاکسپاری در خواجه ربیع افزایش پیدا کرد در نتیجه بخشی از فضای باغ به قبر جای اموات اختصاص یافت.

         دیوار باغ در ابتدا گلی و دارای چهار برج در گوشه ی باغ بود. سابقه ی اولین دفن ها در باغ خواجه ربیع به صورت یک طبقه است که به صورت مدور و به شعاع  تقریباْ 10 نتر از دیوار بقعه قرار دارد. قدیمی ترین قبور 3طبقه در قسمت راست درب شرفی  می باشد. در بین سال های 1348-53 خ بیشتر حجره های دور باغ جهت دفن  در ازای حق الارض به خانواده ها واگذار گردبد. چون قبور باقی مانده جوابگوی درخواست مردم نبود باغ دیگری به نام باغ خردو توسط آستان قدس در پشت باغ اصلی تعبیه گردید تا در آن باغ هم دفن انجام گردد. طی سال های 1380 تا 1384 .خ این باغ آماده شد و اولین دفن در تاریخ 1384/11/28 در آن صورت گرفت.

         دیوار گلی که در باغ اصلی قرار داشت خراب شد و این دو باغ به یکدیگر پیوست اما سطح باغ دوم (باغ خردو) از باغ اصلی پایین تر است و  اطراف آن به صورت حجره های سنتی و اتاق مانند می باشد که دفن در آن ها به صورت 3و 4 طبقه انجام می گردد. باغ دیگری در بیرون باغ اصلی و باغ دوم نیز وجود دارد که در اصل گورستان قدیمی و بزرگی بوده و قبل از اینکه  در باغ اصلی دفن صورت گیرد این محل به شکل یک گورستان عمومی وجود داشته اما در اوایل دوره پهلوی دوم تخریب شده و با تلاش شهرداری مشهد ضمن توسعه ی شهرسازی بخشی از این باغ (قسمت جلوی آن) به مردم اختصاص یافته و هم اکنون در انتهای خیابان خواجه ربیع  قرار دارد.زمین آن هم تبدیل به مغازه های حاشیه و ایستگاه اتوبوس شده است. قسمت پشتی آن به اداره آموزش و پرورش واگذار گردیده است.

        رسته :خواجه ربیع
        منابع :

        1.ویکی پدیا

        2.کتاب نگاهی به جغرافیای تاریخی شهر مشهد ،سیدمهدی سیدی‌فرخد،شورای اسلامی شهر مشهد،مرکز پژوهش ها،1392: ص(81)

        3.کتاب گورستان های شهر مشهد و نامداران مدفون در آن ها ، سیدی . نادره.شورای اسلامی شهر مشهد،مرکز پژوهش ها،1390: ص (91)

        ربیع بن خثیمولایت توسحسین‌آبادآستان قدس رضویمدرسه پریزادقبرستان‌شیخ بهاییشاه عباس صفویمیرزا الغباغ دومشهرداری مشهد
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :45
        مطالب مرتبط
        خواجه ربیع
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: