• مشاهده محتوای ویکی
        نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        مدرسه صالحیه یا نواب

        در ضلع شمالی خیابان علیا، بین کوچه حاجی شیخ محمد تقی بجنوردی و مسجد حاجی ملا هاشم واقع شده، بنای آن در 1086 در زمان شاه سلیمان صفوی می باشد. بانی آن صدر الاسلام میرزا ابوصالح نقیب از سادات رضوی، پسر حاج میرزا محسن رضوی است.  وی بانی مصلی  واقع در خارج دروازه پایین خیابان نیز بوده است.

        این مدرسه در سال 1310 همزمان با بازسازی سراسری خیابان مشهد توسط شیخ « ابومحمد» که مدرس آستان قدس رضوی هم بوده تعمیر شده است و مدرسه نواب از خرداد ماه 1311 مستقیما توسط اداره فرهنگی و اوقاف ایالتی اداره می شود و در سال ۱۳۱۳ موقتا محل دبیرستان معقول و منقول بود. « اخیرا هم به همت جناب آقای آقا میرزا حسن خان ذوقی رئیس معارف و اوقاف کنونی خراسان کتابخانه ای که فعلا در حدود 1000 جلد کتاب دارد، در آن ایجاد شده است».

        عده حجرات مدرسه 69 است و در دو طبقه ساخته شده، حیاط بالنسبه وسیعی دارد و در سر در آن به قلم محمد صالح، در سنگ به خط ثلث خوش کتیبه ای است که اول آن (به خط خفی) چنین است: ( بسم الله الرحمن الحریم بعد حمد الله سبحانه » بعد به خط ثلث جلی در طول کتبه ای دارد که اول آن «قد اتفق اتمام بناء هذه المدرسه الرفیعه الصحالحیه فی ایام» و آخر آن «صدر الاسلام و المسلمین میرزا صالح النقیب الرضوی» می باشد. نیز به خط خفی آمده «کتبه محمد صالح سنه ست و ثمانین بعد الالف» در زیر این کتیبه قطعه ای به خط نستعلیق خفی موجود، و شعر اول آن است است:

        به عهده شاه سلیمان شهنشه دوران                                                     که زنگ کفر زمرات روزگار زدود

        بگفت هاتفی از بهر سال تاریخش                                                         از این رفع بنا شان آسمان افزود

        در ضلع شمالی، مقابل در مدرسه، مدرس و مسجد است. بر دور دیوار مدرس این کتیبه به خط ثلث موجود می باشد: اول آن «قال الله تعالی انما یعمر مساجد الله من امن بالله و الیوم الاخر قد وقع عماره عذه المدرسه بعد ما شرف للخراب بنیانه وللانهدام ارکانه فی ایام دوله السلطان الاعظم السطان بین السلطان الخاقان بن الخاقان اوالنصر ناصر الدین شاه قاجار خلد الله ملکه فی اوان ایالت الحضرت الاجل الاعظم الافخم صاحب الدیوان ادام الله اجلاله» و آخر آن « بامر العالم الموید و التحریر المدد مدرس عتبه الرضویه بمراسم الشرعیه الامجد المجد الشیخ الشریف ابو محمد ادام الله آثار فی 1301 حرره نصر الله الخادم عمل میرزا حسین کاشی پز1310».

        در درون مسجد سنگی بر دیوار نصب گردیده که وقفنامه مدرسه در آن نگاشته شده و تاریخ تحریر آن محرم 1090می باشد . به خط محمدخان و عمل محمد شفیع.

        در زمان فریزر مدرسه از 60 تا 100 نفر طلبه داشته و حالا 66 طلبه دارد.1

         اداره معارف ایالتی در سال ۱۳۱۲ مدرسه نواب را برای محل نام نویسی امتحانات طلاب تعیین کرد.  2  وزارت معارف از سال ۱۳۱۳ خواستار عمل به پروگرام وزارتی در مدرسه دینی نواب شده بود این برنامه پس از انجام کلاس‌های مقدماتی دانشکده در سال مزبور از سال ۱۳۱۴ کاملاًبه اجرا درآمد.3

        در این برنامه بیشتر به درس‌هایی همچون ادبیات فارسی، زبان فرانسه و تاریخ پرداخته می‌شد.کلاس‌های درس مدرسه نواب پس از تبدیل به دانشکده معقول و منقول به کلاس‌های درس اوقاف معروف شده و همه مراحل تحصیلی در آن زیر نظر مدیران اداره معارف و اوقاف ایالتی انجام می‌شد.4

        در سال ۱۳۱۵ بخشی مکمل به نام مؤسسه یا مدرسه وعظ و خطابه به دانشکده علوم معقول و منقول نواب اضافه شد. مقرر شده بود مجالس کنفرانس‌های عمومی وعظ و خطابه هم در همین محل برگزار گردد.5

        پس از انحلال مدرسه فاضلیه جعفری در سال ۱۳۱۵، کتابخانه آن به کتابخانه مدرسه عالی علوم معقول و منقول نواب منتقل شد و در سال ۱۳۱۶ با ۱۸۰۰ کتاب برای مطالعه عموم افتتاح شد.  6 دانشکده علوم معقول و منقول نواب عملاً از ابتدای سال تحصیلی ۱۳۱۸ ۱۳۱۹ منحل و در سال بعد به کلی تعطیل شد. شعبه منقول آن به دانشکده حقوق و شعبه معقول و ادبیات آن به دانشکدو ادبیاتِ دانشسرای عالی منتقل گردید و مقرر شد دانشجویان سال‌های دوم و سوم آن نیز در همان دانشکده‌ها تحصیلات خود را به پایان برسانند. 7

        رسته :مدرسه صالحیه یا نواب
        منابع :

         

        1. کتاب مشهد در آغاز قرن 14 خورشیدی ،محمدتقی مدرس رضوی،علی اکبر فیاض،علی موید،تصحیح مهدی سیدی،مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد، 1388: ص (100-102)

        2. روزنامه بهار، ش۱۴۲۸ (۳۰ فروردین ۱۳۱۲)، ص ۱.
        3.از سال ۱۳۱۴ به ادارات معارف سراسر کشور دستور داده شد پروگرام وزارتی مربوط به دانشکده‌های معقول و منقول را در همه مدارس قدیمه دینی اجرا کنند. در همین سال کلاس‌های سال اول دانشکده در مدرسه دینی نواب تشکیل شد. (روزنامه توس، ش۱۴۳ (۲۷ آبان ۱۳۱۴)، ص ۱.)پروگرام وزارتی از ابتدای تشکیل مدرسه فاضلیه جعفری (میرزا جعفر سابق) در سال ۱۳۱۱ در آن به اجرا گذاشته می‌شد با این حال این مدرسه تا سال ۱۳۱۴ از طرف وزارت معارف به رسمیت شناخته نشده بود. بنا بود در این محل مدرسه‌ای در حد مدرسه سپهسالار تهران یا بالاتر از آن ترتیب داده و آن را دانشکده علوم معقول و منقول بنامند. این اتفاق در پاییز ۱۳۱۴ رخ داد. در این دانشکده علاوه بر علوم قدیمه، تاریخ و زبان‌های خارجی نیز تدریس می‌شد. این مدرسه از سال ۱۳۱۵ به کلی تعطیل شد. (روزنامه آفتاب شرق، ش۳۱۲ (۱۱ آبان ۱۳۱۴)، ص ۱؛ همان، ش۳۱۴ (۱۵ آبان ۱۳۱۴)، ص ۱؛ روزنامه توس، ش۱۳۸ (۱۳ آبان ۱۳۱۴)، ص ۱؛  پسندیده, حوزه علمیه خراسان. ص ۱۷۶؛ مؤتمن, راهنما یا تاریخ و توصیف دربار ولایتمدار رضوی (ع). ص ۳۹۹ – ۴۰۰؛ عطاردی, فرهنگ خراسان، ج۳، ص ۱۲۴.)
        4.روزنامه شهامت، ش ۲۴۵ (۱۵ شهریور ۱۳۱۶)، ص ۱.
        5.روزنامه آفتاب شرق، ش۴۴۷ (۱۲ مهر ۱۳۱۵)، ص 1
        6. روزنامه آفتاب شرق، ش۷۷۱ و ۷۷۲ (۲۶ دی ۱۳۱۶)، ص ۱؛  همان، ش۷۷۳ (۲۸ دی ۱۳۱۶)، ص ۲.

        7. روزنامه آزادی، ش۱۶۸۸ (۱۳ اسفند ۱۳۱۸)، ص ۱؛ روزنامه آفتاب شرق، ش۱۳۴۷ (۱۵ اسفند ۱۳۱۸)، ص ۱

        خیابان علیاپایین خیابانمسجد حاجی ملا هاشمشاه سلیمان صفویمیرزا ابوصالح نقیبسادات رضویحاج میرزا محسن رضویآستان قدس رضویآقا میرزا حسن خان ذوقیمحمد شفیعفریزر
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :36
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: