• سه شنبه،24 فروردین 1400
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        مدرسه ابدال خان

        مدرسه ابدال‌خان یا عبدل‌خان که در طرف شمالی پایین‌خیابان و نزدیک بست سفلی واقع شده بود، کتیبه احداثیه نداشت؛ اما آن گونه که از نامش پیداست احتمالاً به دست ابدال‌خان یا عبدل‌خان نامی بنیان نهاده شده است. آن گونه که در تاریخ آمده عبدل‌خان یکی از خان‌های عبدل‌آباد تربت جام بوده که در سال‌ ۱۰۹۸ق به مقام بیگلربیگی مشهد رسیده است؛ اما تاریخ وقف‌نامه مدرسه پیش از آن و به سال ۱۰۹۳ق ثبت شده است. از این رو احتمال می‌رود مدرسه مزبور بین سال‌های ۱۰۹۰ تا ۱۱۰۰ق زمانی که خان فوق الذکر به مشهد تردد داشته، ساخته شده باشد.1

        هر چند در منبعی دیگر تاریخ ۱۰۸۵ق به عنوان سال احداث مدرسه ذکر شده است.2

        این مدرسه در کوچه سرشور، جنب قبر پیرپالان دوز واقع شده.  به طوری که از اشعار منقوش در پیشانی در بر می آید سی سال مخروبه بوده، تا این که در سال 1297 ق تعمیر شده و به صورت قعالی درآمده است، مدرسه 32 حجره و 43 طلبه دارد. بالای در آن اشعاری از گفته میرزا محمد کاظم صبوری (به شرح زیر) در کاشی به خط سفید نستعلیق بر زمینه بنفش ثبت می باشد، که ماده تاریخ آن هم در پایان شهر امده است:

        در عهد همایون ملک ناصر دین شاه           که او را به فلک نصب بود رایت منصور

        شاهی که فروزد رخش از گاه کیانی            چون کوکب دری که درخشد شب دیجور

        از هیبت از زلزله در ملکت جیبال               و ز صولت او ولوله در دولت فغفور

        در دور ملکزاده که ز آثار نکویش               چون شمس در آفاق ز مشرق شده، مشهور

        ماه فلک مجد و علا رکن الدوله                  شهزاده محمد تقی بن شه مغفور

        شاهی که زسهمش به همه ملک خراسان      هم شیر ز آهو رمد و باز ز عصفور

        بافر ایالت همه اوقات شریفش                    در تولیت کوی رضا باشد مقصور

        این مدرسه خان عدیم البدل ابدال             کافتاده بد از نام و نشان چندی مهجور

        سی سال بود از حیطه واقف بیرون             و زحادثه در جنگ تصرف شده مقهور

        مخروبه ویرانه بنا مربط انعام                    واقف شده زو محزون مالک شده مسرور

        از همت شمس الفقهاء شیخ معظم             کز خاطر پا کش بسموات رود نور

        علامه نحریر رحیم، آنکه ز رحمن              در خدمت اسلام مثاب آمد و ماجور

        و زسعی بهین شیخ ملک سیرت جعفر        کاندره دین بادا سعیش همه مشکور

        دادند به وقفیت ان هر دو چه فتوی           بخشید بهر ملک عمارت زر و دستور

        شهزاده چو زر داد اجازت به عمارت            معمار سپهر آمد و انجمن همه مزدور

        تا مدرسه آباد شد و فروبها یافت                شد دست خرابی همه از دامن آن دور

        هم وقف موبد شد و هم حبس مخلد           تا روز قیامت که سرافیل دمد صور

        القصه چو پوشید به تن رخت عمارت          این مدرسه کز حلیه بد اندام و برش عور

        زد از پی تاریخ رقم کلک صبوری             «وزیاری ابدال شد این مدرسه معمور»3

                                                                                                کتبه احمدبن شهید المشهدی

        به سبب کوچکی مدرسه حجره‌های طبقه اول آن، تاریک‌تر و کوچک‌تر از حد معمولِ مدارس مشهد بود. کف حیاط مدرسه یک متر پایین‌تر از سطح کوچه شور قرار داشت، و پیرایه شایان ذکری در نمای داخلی و خارجی مدرسه به کار نرفته بود.4

        رسته :مدرسه ابدال خان
        منابع :

        1. خامنه‌ای, گزارشی از سابقه تاریخی و اوضاع کنونی حوزه علمیه مشهد. ص ۱۰۴؛ مدرس رضوی و دیگران, مشهد در آغاز سده چهارده خورشیدی. ص ۱۰۷؛ شمس المحدثین خراسانی, یادگار توس. ص ۲۷ – ۲۸؛ سیدی و میرکمالی, سیمای تاریخی - فرهنگی شهر مشهد. ص ۱۷۲ – ۱۷۳؛ پسندیده, حوزه علمیه خراسان. ص ۲۶۸ – ۲۶۹.

        2 - Adamec, Historical Gazetteer of Iran. P 476 – 477.
        3. کتاب مشهد در آغاز قرن 14 خورشیدی ،محمدتقی مدرس رضوی،علی اکبر فیاض،علی موید،تصحیح مهدی سیدی،مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد، 1388: ص (107)
        4. پسندیده, حوزه علمیه خراسان. ص۲۷۰ و ۲۶۸ ۲۶۹؛ شمس المحدثین خراسانی, یادگار توس. ص ۲۸.
        کوچه سرشورقبر پیرپالان دوزابدال خانحجرهطلبهمیرزا محمد کاظم صبوریپایین‌خیابانعبدل‌آبادتربت جامبیگلربیگی
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :44
        مطالب مرتبط
        مدرسه ابدال خان
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: