• پنج شنبه،14 مرداد 1400
  • ورود

       
      • مشاهده محتوای ویکی
        نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        باغ و مقبره نادری

        باغ نادری باغی است به وسعت 15161 متر مربع( طول متوسط آن 145.37 متر و عرض متوسط آن 105.82 متر) که در ضلع شمالی خیابان علیا بین دو کوچه نادری و مقبره نادری واقع شده و عمارت مقبره تقریبا در وسط آن قرار دارد.

        در جلوی مقبره ایوانی است با چهار ستون سنگی، که خود ایوان قریب به یک ذرع و نیم از سطح باغ مرتفع تر می باشد. از طرف مشرق و مغرب دو راهرو با پنچ پله دیده می شود. در وسط ایوان رو به جنوب (تقریبا) درب مقبره قرار گرفته است.

        درون مقبره محوطه ای است هشت ضلعی، که در پشت آن یعنی در شمال بنا صحنه برای نمایش ساخته اند. در دو طرف مقبره چهار اطاق بنا گردیده که دو اطاق شرقی فعلا در تصرف کتابخانه معارف می باشد.

        ارتفاع بنا 6.52 متر است و در محوطه به مساحت 539 متر مربع (طول 24.15 و عرض 22.30 تر) ساخته شده است. ازاره را تا 1.25 متر از سنگ و بقیه را با آجر بنا کرده اند. بر پیشانی ایوان کاشی های خشتی نصب گردیده که دو قسمت می شود. قسمت بالا زمینه اش زرد و

        در وسط تاجی است که اطراف آن نقوش و تزئیناتی اسلیمی موجود می باشد. قسمت پایین که در آن با خط سفید در زمینه بنفش قصیده 26 خطی در تاریخ بنا ثبت است با این مطلع:

        سکه بر زر نام شاهان نادر افشان کرد                                 ملک را با آبو از تیغ آتشبار کرد



        بنا و وضع قدیمی مقبره: «فریزر» سیاح انگلیسی که خرابه بنای قدیمی را در تاریخ 1822 میلادی تطابق 1238 هجری قمری دیده می نویسد: «بنا خیلی مستحکم و با آجر و سنگ های حجازی شده ساخته شده و جلوی طرف شرقی قبر درب مرمری است که سنگ آن را از مراغه آورده بودند»

        آنچه از وقف نامه مستفاد می شود آنست که حیاط مقبره باغی بوده که دو باغبان رسیدگی می نموده و دو گلدسته داشته، نیز پهلوی در باغ یک سقاخانه ساخته بودند. خود مقبره دارای دو راه بوده و دو ایوان و چهار اطاق متصل به آن داشته، در درون مقبره هم دو عدد پرده زربافت نفیس، که پنج سال باید عوض می شده، موجود بوده است و از هر یک از درب آن پرده مخملی آویخته بوده، نیز شانزده قندیل داشته است.

        به گفته مورخین، ضریح مرصعی هم داشته که سید محمد صفوی، معروف به شاه سلیمان ثانی حضرت رضا (ع) نقل کرده است.

        در سال 1297 شمسی، موقعی که برای تجدید بنای مقبره پی می کندند، در عمق 8 متری قریب سیصد پارچه سنگ سیاه به اشکال مختلف به دست آمد، که برخی به شکل استوانه به قطر و شعاع نیم ذرع بودند، بعضی هم ستون هایی تراشیده و خوب. از قرار مسموع مشابه این ستون ها با همین جنس سنگ در عمارت خورشید کلات به کار رفته است. عمارت خورشید کلات به دست معماران هندی برای ناردشاه ساخته شده، نیز مسموع شد که قبر این معماران در کبود گنبد است.

        نیز هنگام ساختمان مقبره نادر در عمق 8 متری «ریخته» و ساروجی پیدا شد، که قسمتی که پایه های کنونی مقبره را بر روی آنها نهادند. از این دو مطلب می توان فهمید که اصل مقبره همین جا بوده است، که ساخته اند.

        «میر طالب محمد الرضوی» ناظر مقبره نادری، عریضه ای به نصر الله میرزا نوشته، نصر الله میرزا هم جوابی را در تاریخ شوال 1184 هجری در همان مراسله می دهد، که عکس آن عریضه با این حکم در صفحه ... قسمت تاریخی به طبع رسیده، در این عریضه ناظر مزبور خود را ناظر مقبره قدیم و جدید معرفی می کند. با این ملاحظه و نظر به مطالب گذشته و شواهد دیگر، منجمله گفته بعضی که این بنا به سبک بناهای هند ساخته شده، احتمال می رود که نادر پس از مراجعت از هندوستان، به دست معماران هندی مقبره دیگری به سبک بناهای هندی برای خود ساخته باشد.بی مناسبت نیست نوشته شود که وقتی نادر از هندوستان باز می گشت، شخصی هندی به اسم عبدالکریم به عزم حج با اردوی نادری به مشهد می آید. از سفرنامه دارد که قسمتی از آن را صاحب مطلع الشمس در کتاب خود نقل می نماید. هندی مزبور می نویسد: « مقبره نادر بالای خیابان است، وقتی که این مقبر تمام شد شخصی شوخی به دیوار آن نوشت:

        در هیچ نغمه نیست که نباشد نوی تو                              عالم پراست از تو و خالی است جای تو

        مردم از ملاحظه این لطیفه بسیار خندیدند، اما بعد از ترس این که ناردشاه مطلع بشود و جمعی را به هلاکت برساند، با کمال دقت عبارت مزبور را از دیوار تراشیده و محو کردند.



        تاریخچه: معروف است که جسد نادر را احمدخان ابدالی از قوچان به مشهد اورده، مدفون ساخت. ولی نگارنده هنوز ماخذ کتبی از آن ندیده ام، جز آنکه سرجان ملکم در ضمن احوال آقا محمدخان قاجار نوشته شده است: «وضع طبیعیش، مخصوصا در  باب لطفعلی خان ظاهر می شود، زیرا که بعد از آنکه خود و جمیع اقارب و منسوبان وی را کشت یا نابینا کرد، به این اکتفا نکرده استخوان های کریم خان را نیز از قبر بیرون آورده به طهران برد و با استخوان های نادرشاه، که بعد از آمدن از مشهد آورده بود،در آستانه سلطنت دفن کرد تا به خیال خود هر روزه استخوان دشمنان را پیمان کرده باشد. »

        همچنین فریزر سیاح انگلیسی در ضمن ذکر قبر نادر می نویسد:« اگرچه جسد نادر در این قبر نمانده است.» در افواه مذکور است که آغا محمدخان قاجار (مقتول 21 دیقعده سال 1211) از دروازه بالا خیابان به شهر مشهد درآمد، چون به مقبره نادر رسید و گلدسته و بقعه آن را دید چنین وانمود کرد که آن جا را با ضریح مقدس اشتباه کرده، قصد زیارت نمود، و ظاهرا چون اشتباه کرد بود خشمگین شده امر به خرابی آن داد. صاحب روضه الصفا در جلد نهم در ذکر واقعات سال 1211 می نویسد: « چون به مشهد مشرف شد (یعنی آغا محمدخان) سنگ قبر نادرشاه را که مرمر بود، به ضرب سندان های آهنین شکستن فرمود.» خرابه قبر نادر و قبر پسرش رضاقلی میرزا (در طرف دیگر نهر که حالا اثری از او باقی نیست) را فریزر دیده است.

        فریزر سیاح انگلیسی که در سال 1238 هجری قمری مطابق 1822 میلادی، زمان فتحعلی شاه، به مشهد آمده می نویسد: « نادرشاه در این جا مقبره برای خود بنا کرده و مقبره پسرش رضاقلی میرزا را نیز در محاذی مقبره نادری ساخته اند»

        هم او می نویسد: « خرابه قبر نادرشاه و رضا قلی میرزا پسر او در مشهد دیده می شود، اگر چه جسد نادر در این قبر نمانده است از روضه حضرت تا دروازه شهر که در شمال غربی می باشد خیابانی طرح شده، خرابه قبرهای مزبور در نیمه راه این خیابان است. قبر نادرشاه در طرف شمال شرقی نهر و قبر رضاقلی میرزا در طرف جنوب غربی. این هر دو بقعه را خود بنا کرده و قصد او این بوده است که بنای باشکوه عالی مانند ابنیه مقبره هند از او به یادگار بماند، چنانکه استحکام این دو بقعه زیاده از استحکام جمیع ابنیه این مملکت است. قبرها در وسط بقعه، و مصالح بنا آجرهای ممتاز و سنگ های حجاری شده، و جلو طرف شرقی قبر نادرشاه یک درب مرمری است، که با مخارج زیاد از مراغه به این جا آورده، آنهایی که قبل از خراب شدن این بنا را دیده اند خیلی از استحکام و قشنگی آن تعریف می نمایند. بقیه آن نیز مصداق قول آن اشخاص است. اما حالا هر دو مقبره جای کثافت است».

        خانیکوف روسی که در سال 1858 میلادی (1275 ه.ق) به مشهد آمد، در خصوص مشهد اطلاعاتی به دست ِ می دهد که تلخیص از سفرنامه او در کتاب شش ماهه دوم. از صفحه 269 تا 288 مندرج است، سال 1861، از جمله در صفحه 288 در ضمن گفتگو از خیابان و نهر آن درج شده: « قسمت علیای نهر خیابان مشجر است. از همه این درختان قدیم تر چناری است که باشکوهی خاص پهلوی در مقبره نادری واقع گردیده و مقبره فعلا تبدیل به مکتب خانه شده است. به طوری که معلوم است فاتح هند قبل از وفات برای خود بنای مقبره عالی نموده و چون در قوچان به قتل رسید، پسر نادر جسدش را به مشهد آورده و در مقبره مدفون ساخت، ولی چندی نگذشت که آقا محمدخان پسر فتحعلی خان قاجار که پدرش را به حکم نادر در مشهد گشته بودند، برای انتقام حکم به خرابی مقبره مزبور داد و آن را از اساس خراب کردند، آغا محمد خان استخوان های نادر را از خاک درآورده به طهران برد و در درگاه قصر خود به خاک سپرد، تا بدین طرز وحشیانه هر روزه آنها را پایمال نموده باشد. 1

        پس از زوال حکومت قاجار، برای آن بنای چوبی احداث گردید و بر روی مقبره این سردار رشید، مجسمه‌ای به ارتفاع 5 متر و وزن تقریبی 14000 کیلوگرم ساخته شد. این مجسمه توسط مؤسسه مجسمه‌سازی برونی (BRUNI) در ایتالیا ساخته شده است. در داخل آرامگاه، موزه‌ای وجود دارد که اسلحه، کلاه خود، زره و لوازم رزمی نادر شامل 130نوع اسلحه از آن زمان، نگهداری می‌شود. این آرامگاه در سال 1342 جهت بازدید، گشایش یافته است. 2

        رسته :باغ و مقبره نادری
        منابع :

        1. کتاب مشهد در آغاز قرن 14 خورشیدی ، محمدتقی مدرس رضوی،علی اکبر فیاض،علی موید،تصحیح مهدی سیدی،مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد،1388: ص (145-152)

        2.کتاب شناسایی و وجه تسمیه معابر،محلات و اماکن عمومی بافت قدیم شهر مشهد،  دکتر محمد رحیم رهنما، اداره کل روابط عمومی و امور بین الملل شهرداری مشهد.با همکاری انتشارات سخن گستر،1390: ص (186)

        خیابان علیااسلیمیسیاح انگلیسیفریزرسید محمد صفویشاه سلیمانحضرت رضا (ع)عمارت خورشیدکلاتکبود گنبدمیر طالب محمد الرضوینصر الله میرزااحمدخان ابدالیآقا محمدخان قاجارکریم خانبالا خیابانضریح مقدسرضاقلی میرزافتحعلی شاهمشهدخانیکوف روسیپهلوی
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :204
        مطالب مرتبط
        باغ و مقبره نادری
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: