• یکشنبه،10 مرداد 1400
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        مسجد گوهرشاد

        بعد از بنای حرم مطهر قدیمی ترین بنای مشهد مقدس عمارت مسجد جامع گوهرشاد است. در وسط تقریبی شهر، طرف جنوب ابنیه آستان قدس رضوی، متصل به آن واقع شده است.

        جامع مزبور از ابنیه مرحومه گوهرشاد آغا دختر قرایوسف، زوجه شاهرخ شاه مادر بایسنغر است که به معماری قوام الدین طیان شیرازی، مهندس دربار شاهرخ، در سال 821 هجری قمری عمارتش تمام شده است. این معنی در دو پایه طرفین ایوان مقصوره جامع مذکور نزدیک مناره ها، بالاتر از ازاره با کاشی معرق ممتاز نوشته شده است. در پایه غربی ثبت است: «اتفق تحریرها فی اوائل هر الله المبارک رجل المرجب سنه احدی و عشرین و ثمانمائه». و در پایه شرقی: «عمل العبد المتاج لعنایه الملک الحرمن قوام الدین بن زین الدین الشیرازی الطیان» مرقوم است. جامع مزبور در چهار طرف با آجر، در کمال استحکام، با بهترین اسلوب ابنیه شرقی بنا شده، چنان که پس از گذشتن پانصد و کسری سال از تاریخ ساختن آن مورد توجه عمدم مسملین و جالب نظر کلیه سیاحان عالم است. داخل مسجد بانفیس و ممتازترین کاشی معرق، با زیبایی بی نظیری مزین شده و در نفاست و ظرافت با پینی های قدیمی برابری می کند.

        مساحت فضای مسجد 2600 گز و طول آن مختصری رو به جنوب قرار داده شده است. مهندس ماهر این بنا را قسمتی طراحی کرده که در کلیه اوقات روحانیتی که لازمه یک معبد مهم است در آن معاینه و مشاهده می گردد و بیننده را مجذوب نموده، چنان که مدتی در کیفیت و عظمت بنا متحیر و مبهوت می سازد.

        جامع مزبور در چهار طرف دارای ساختمان و چهار ایوان مرتفع است، که مهمترین آنها ایوان جنوبی معروف به ایوان منصوره است. دیگر ایوان غربی موسوم به ایران آب، و شرقی مشهور به ایوان حاج حسن، و شمالی به نام ایوان دارالسیاده است. فاصله بین ایوان ها، شبستان هایست بزرگ و کوچک، و در غرب ایوان منصوره شبستانیست به نام بستان حاج سید عباس، در شرقی ایوان شبستان دیگری ست به نام شبستان شیخ. در سمت جنوب ایوان آب شبستان نجارهاست. و در شمال آن هم شبستان امام جمعه، در جهت غربی ایران دارالسیاده شبستان چولائی واقع شده، و در شرقی ایوان مزبور شبستان گرم و شبستان حاج آقا حسین هم در قبله ایوان غربی جامع است .         

        فوق ایوان منصوره گنبد بزرگی با کاشی فیروزه ای به ارتفاع چهل و سه گز (از سطح جامع) ساختمان شده و در جنبین ایوان دو مناره است به بلندی چهل و دو گز این جامع دارای شش درب ورودی است دو درب آن در ضلع غربی به بازار بزرگ مفتوح می شود، اولی معروف به در کتابفروشان که از ابواب قدیمه است. خارج در مرقوم کتیبه قدیمی با کاشی معرق دارد، مشتمل به صلوات بر ائمه معصومین علیهم السلام. دومی درب موسوم به در عطاران است که بعد از بنای مسجد، به بازار بزرگ احداث نموده اند. یک درب دیگر در ضلع جنوبی دارد مشهور به در قبله که مسافت مختصری تا خیابان فلکه جنوبی دارد. دو درب در ضلع شرقی است، یکی موسوم به درب کاظم خانی که جدیدالاحداث است و بالأخره منتهی به قسمتی از فلکه جنوبی می گردد. و دیگر درب معروف به درب پایین پا است که وارد فضای پایین پا شده و از آنجا به صحن جدید و مدرسه سعدالدین می رود. ششمین درب مشهور به درب دارالسیاده است که رابط بین عمارات جامع گوهرشاد و ابنیه آستان قدس میباشد. این در از مسجد به دارالسیاده مفتوح می شود.

        پس از گذشتن ۵۳۲ سال قمری از بنای جامع و تغییراتی که در آبنیه اطراف آن رخ داده، حدود فعلی به قرار ذیل است: شمالاً : عمارات آستان قدس و مدرسه پریزاد، غرباً : دکاکین بازار بزرگ موقوفه جامع مزبور و تیمچه امام جمعه که سابقاً برف انداز عمارات مسجد بوده است، جنوبأ : محدود است به منازلی که در گذشته برف انداز بوده و حال در تصرف دیگران است، و قسمتی از ضلع جنوبی منتهی شود به حیاط مسطح و انبار و چراغخانه جامع مزبور، شرقاً : قسمتی کوچه پشت مسجد و بعد بازارچه کوچک و سپس فضای پایین پا موقوفه مسجد است. در بنای پشت ایوان مقصوره، رو به قبله غرفاتی است که معمولا برای فضای بزرگی ساخته می شود، در حال حاضر جهت منظره این غرفات جز چند ذرع زمین متصل به بنای ایوان، فاصله ای باقی نیست؛ و تدریجا اراضی فضا از بین رفته است.

        رسته :مسجد گوهرشاد
        منابع :

        1. کتاب مشهد در آغاز قرن 14 خورشیدی ،محمدتقی مدرس رضوی،علی اکبر فیاض،علی موید،تصحیح مهدی سیدی،مرکز پژوهش های شورای اسلامی شهرمشهد، 1388: ص (115-116-114)

        حرم مطهرمشهد مقدسمسجد جامع گوهرشادشاهرخایواندارالسیادهگنبدابنیه آستان قدسایوان مقصوره
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :40
        مطالب مرتبط
        مسجد گوهرشاد
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: