• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        مدارس نوین

        سابقه تأسیس مکتب‌خانه و اختصاص موقوفات به آن در مشهد به دوره صفوی بازمی‌گردد. از سال ۱۳۰۵ دولت مکتب‌خانه‌ها را غیر بهداشتی و روش تعلیم و تربیت در آن‌ها را نامطلوب دانست و از سال ۱۳۱۵ دستور به انحلال کامل آنها داد1

        مدرسه سادات رضوی از اواخر دوره قاجاریه دیگر شکل مکتب‌خانه نداشت. این مدرسه پس از چندین بار جابه‌جایی در سال ۱۳۳۷ق / ۱۲۹۷ش در ساختمان تلگرافخانه قدیم در کوچه چهارباغ و نیمه شرقی باغ تولیت مستقر شد. در سال ۱۳۰۵ در مجاورت تلگرافخانه بنای جدیدی برای مدرسه ساخته شد و مدرسه مزبور از سال ۱۳۰۶ به بنای جدید منتقل و مطابق اصلاحات جدید به صورت دبستان شش کلاسه درآمد. در سال ۱۳۰۷ دو کلاس دوره متوسطه نیز در همین محل دایر گردید.2

        مدرسه ابتدایی پسرانه شاهرضا در بالاخیابان از سال ۱۳۱۲ تحت نظارت دولت درآمد. 3

        پس از تعطیلی دانشکده علوم معقول و منقول فاضلیه جعفریِ صحن عتیق در سال ۱۳۱۵ از منابع مالی موقوفات آن برای ساخت مدارس نوین در شهر استفاده شد که از جمله آن‌ها دبیرستان دخترانه ایراندخت در کوچه باغ عنبر در بالاخیابان بود .4  

        به نظر می‌رسد دبیرستان ایراندخت از تغییر نام و تفکیک بنای دبیرستان طلعت دفتری که از سال ۱۳۱۱ به صورت ضمیمه به دبستان دولتی دوشیزگان در کوچه باغ عنبر واقع بود، تأسیس شده باشد. با این حال عدم درج مشخصات دبیرستان‌های دخترانه در مراسلات اداره معارف مشهد تا سال ۱۳۱۵ نشان می‌دهد این دبیرستان تا سال‌ها به صورت غیر رسمی به فعالیت داشته است. دبیرستان مذکور تا سال ۱۳۱۷ به کوچه باغ نادری منتقل شد. 5

        دبستان شش کلاسه باقری از شهریور ۱۳۱۷ در محل سابق مدرسه علمیه باقریه در حاشیه شمالی بالاخیابان و از محل درآمد موقوفات آن دایر شد. تحصیل در این مدرسه که کار خود را با چهار کلاس آغاز کرد، برای کودکان بی‌بضاعت رایگان بود. 6

        در بعضی منابع به دخترانه بودن این مدرسه اشاره شده است.7  تا سال ۱۳۱۷ همه یا بخشی از ساعات آموزشی این محل به کلاس‌های سواد آموزی شعبه شماره ۹ بزرگسالان اختصاص داشت. سخنران مراسم توزیع گواهی پایان تحصیلات اکابر این مدرسه از میان دانشجویان مدرسه علوم معقول و منقول نواب تعیین می‌شد. 8

        در سال ۱۳۱۶ باغ عشرت‌آباد به سبب فضای وسیع و با صفا برای تأسیس سومین دبیرستان مشهد با سه کلاس در پایه سیکل اول متوسطه در نظر گرفته شد. نام‌گذاری این مدرسه به «نواب» به دلیل تأمین مخارج آن از محل موقوفات «نواب» بود و ارتباطی با مدرسه علمیه نواب نداشت. مدرسه از دو سو به دو خیابان علیا و پهلویِ شمالی (خواجه‌ربیع) دسترسی داشت. 9

        در سال ۱۳۱۶ باغ عشرت‌آباد به سبب فضای وسیع و با صفا برای تأسیس سومین دبیرستان مشهد با سه کلاس در پایه سیکل اول متوسطه در نظر گرفته شد. نام‌گذاری این مدرسه به «نواب» به دلیل تأمین مخارج آن از محل موقوفات «نواب» بود و ارتباطی با مدرسه علمیه نواب نداشت. مدرسه از دو سو به دو خیابان علیا و پهلویِ شمالی (خواجه‌ربیع) دسترسی داشت. 10

        اقامت دبیرستان نواب در محل باغ هشت‌آباد دیری نپایید و در بهمن همان سال و پیش از اتمام سال تحصیلی ۱۳۱۶ – ۱۳۱۷ به دستور وزارت معارف به محل سابق خود یعنی ساختمان دانشسرا در اطراف باغ نادری منتقل شد. 11

        کلاس اکابر و قرائتخانه رهنمای خراسان از حدود سال ۱۲۹۷ش برای تحصیل فارسی و عربی و علوم مختلفه و قرائت جراید در عمارت جنب سرای ملک تأسیس شده بود و دست کم تا سال ۱۳۰۷ به فعالیت خود ادامه می‌داد. 12

        کلاس اکابر روزانه زنان با مدیریت طلحه الملوک دفتری از سال ۱۳۰۸ مقابل حمام مقبره در بالاخیابان قرار داشت. 13

        دبستان غزالی تا سال ۱۳۱۵ در منزلی نوساز در حاشیه بالاخیابان قرار داشت. 14

        دانشسرای مقدماتی پسرانه مشهد طی مراسمی رسمی در ۱۲ آبان ۱۳۱۳ در محل خانه‌ای اجاره در جنب باغ نادری افتتاح شد. این مرکز آموزشی جزو پنج دانشسرایی بود که برای نخستین بار در سال ۱۳۱۳ در کشور تأسیس شد. محل دانشسرا پس از مدتی به ساختمانی جدید الاحداث در جنب بیمارستان آمریکایی‌ها در شمال باغ نادری منتقل شد. 15

        علی‌رغم جمعیت زیاد، پایین‌خیابان به لحاظ استقرار مدارس جدید دولتی، محله‌ای کم‌برخوردار به حساب می‌آمد. اداره معارف نخستین مدرسه رایگان و دولتیِ این محله را به نام مدرسه پهلوی، در سال ۱۳۰۸ در کوچه باغ حسن‌خان و در پشت حاشیه خیابان افتتاح کرد. 16

        رسته :مدارس نوین
        منابع :
        1- آذری خاکستر, شناسایی و معرفی اولین‌های شهر مشهد. ص ۲۴.
        2- شیبانی, خراسان و نقش استانداران پهلوی اول. ص ۲۳۲ – ۲۳۳؛ متولی حقیقی, تاریخچه آموزش و پرورش نوین خراسان. ص ۸۷؛  مؤتمن, راهنما یا تاریخ و توصیف دربار ولایتمدار رضوی (ع). ص ۳۰۱ – ۳۰۲؛ روزنامه بهار، ش۱۵۵۰ (۱۱ مهر ۱۳۱۲)، ص ۲؛  مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مصاحبه م۲۴، ص ۱۰۶.
        3- روزنامه بهار، ش۱۵۵۰ (۱۱ مهر ۱۳۱۲)، ص ۲.
        آستان قدس از سال ۱۳۱۲ دبستان‌ها و از سال ۱۳۱۴ دبیرستان‌های تحت مدیریت خود را به وزارت معارف واگذار کرد و دیگر دخالتی در امر آموزش نداشت. (متولی حقیقی, تاریخ معاصر مشهد، ج۱، ص ۲۶۹.»
        4- متولی حقیقی, تاریخ معاصر مشهد، ج۱، ص ۲۶۹ – ۲۷۱ و نیز همان‌، ج۲، ص ۵۴۵.
        5- آقاملایی, تاریخچه آموزش و پرورش نوین مشهد. ص ۱۹۸.
        6- روزنامه آفتاب شرق، ش۹۶۰ (۱۴ تیر ۱۳۱۷)، ص ۱؛ روزنامه شهامت، ش ۱۴۳ (۱۶ تیر ۱۳۱۷)، ۱.
        7- متولی حقیقی, تاریخ معاصر مشهد، ج۲، ص ۵۴۶.
        8- روزنامه آفتاب شرق، ش۱۱۷۸ (۳۱ فروردین ۱۳۱۷)، ص ۲.
        9- روزنامه آفتاب شرق، ش۷۷۰ (۲۵ شهریور ۱۳۱۶)، ص ۱.
        10- روزنامه آفتاب شرق، ش۷۹۲ (۱۳ آبان ۱۳۱۶)، ص ۱.
        11- روزنامه آفتاب شرق، ش۸۰۱ تا ۸۱۶ (۱۶ بهمن ۱۳۱۶)، ص ۱؛  آقاملایی, تاریخچه آموزش و پرورش نوین مشهد. ص ۱۹۱.
        12- روزنامه شهامت، ش ۱۳ (۲۱ شهریور ۱۳۰۷)، ص ۴.
        13- روزنامه آزادی، ش ۵۲ (۸ تیر ۱۳۰۸)، ص ۲.
        14- روزنامه آفتاب شرق، ش۵۷۷ (۱۸ بهمن ۱۳۱۵)، ص ۱.
        15- آذری خاکستر, شناسایی و معرفی اولین‌های شهر مشهد. ص ۵۰.
        16- روزنامه آفتاب شرق، ش۲۹۴ (۱۶ دی ۱۳۰۸)، ص ۱؛  کتابخانه دیجیتال دانشگاه میلواکی، نقشه سال ۱۳۲۵ مشهد؛  مرکز اسناد دانشگاه تهران، نقشه سال ۱۳۴۷ مشهد.
        باغ تولیتبالاخیابانباغ عنبرباغ نادریمدرسه علمیه باقریهخواجه‌ربیعباغ هشت‌آبادسرای ملکدبستان غزالیدانشسرای مقدماتیبیمارستان آمریکایی‌هامدرسه سادات رضویدوره قاجاردبیرستان طلعتکوچه باغ عنبردبستان شش کلاسه باقریباغ عشرت‌آبادخیابان علیاخواجه‌ر
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :13
        مطالب مرتبط
        مدارس نوین
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: