• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        حمام های بالا خیابان در دوره پهلوی اول

        در دوره پهلوی اول، زیرآب حمام‌ها به چاه‌های زیرزمینی ریخته می‌شد. چاه‌های فاضلابی که در زیر خیابان واقع بود، از سال ۱۳۱۶ و همزمان با عملیات بتن‌ریزی و آسفالت بالاخیابان مسدود و غیر قابل بهره‌برداری شد، و برخی از حمام‌های بالاخیابان ناگزیر به استفاده از چاه‌های فاضلاب املاک مجاور شد.1

        گلخن حمام‌ها تا آخر دوره پهلوی اول همچنان با سوخت حیوانی کار می‌کرد، و انباری در جنب حمام برای ذخیره این سوخت اختصاص یافته بود.  2

        حمام‌های حاشیه جنوبی بالاخیابان عبارت بود از حمام وقفی جنب مدرسه فاضل‌خان جنب فلکه جنوبی، 3حمام دارالشفا، 4 حمام محمودیه جنب کوچه چهارباغ 5 و حمام پاچنار در نزدیکی دروازه بالاخیابان. 6 حمام سالار در کوچه‌ای به همین نام در پشت حاشیه خیابان قرار داشت. 

        حمام‌های حاشیه شمالی بالاخیابان عبارت بود از حمام حاج آقاجان جنب تیمچه روغن‌گران نزدیک بست بالاخیابان، 7حمام میرزا ابراهیم مقابل دارالشفا، حمام مقبره (میرزایی) جنب باغ نادری  8 و حمام حاج رمضان در ابتدای کوچه‌ای به همین نام در حد فاصل میدان مجسمه تا دروازه بالاخیابان. 9 حمام میرزا ذبیح الله جنب باغ نادری در پشت حاشیه خیابان قرار داشت 10  نام حمام نقیب، 11حمام ورزنده 12 و حمام مولوی، 13 نیز در شمار حمام‌های بالاخیابان آمده اما محل دقیق آن‌ها معلوم نیست.



         



         



         



         



         



         



         


         


         



         



         


        رسته :حمام های بالا خیابان در دوره پهلوی اول
        منابع :
        1. مرکز اسناد کاخ گلستان، نقشه سال ۱۲۸۶ق مشهد؛ مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۰۲۰۰۶، ص ۴؛ همان‌جا، سند ۷۹۶۰۴، ص ۲۱ – ۲۳.
        .2در تابستان سال ۱۳۱۹ آتش‌سوزی مهیبی در انبار کودِ حمام مقبره در بالاخیابان رخ‌ داد که مأمورین شهربانی و آتش‌نشانی مأمور اطفای حریق شدند. (روزنامه آزادی، ش۱۷۷۰ (۲۹ تیر ۱۳۱۹)، ص ۲.)
        3 . پس از تخریب مدرسه فاضل‌خان، حمام متصل به آن همچنان در ابتدای بالاخیابان و در محل تقاطع بالاخیابان با فلکه جنوبی، باقی ماند. این حمام سال ۱۳۱۶ در اختیار استاد محمد تقی تقوی زاده یزدی قرار داشت. (روزنامه آفتاب شرق، ش۱۲۲۲ (۶ تیر ۱۳۱۸)، ص ۱؛  مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۳۷۸۲۰، ص ۹۵.) و نیز مرکز اسناد کاخ گلستان، نقشه سال ۱۲۸۶ق مشهد؛ همان‌جا، نقشه سال ۱۲۸۴ق مشهد.
        . 4 مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۹۶۴۴۴، ص ۱ – ۳؛ همان‌جا، سند ۱۰۲۰۰۶، ص ۴؛ همان‌جا، سند ۱۰۲۳۶۵، ص ۴۱.
         .5حمام محمودیه که دارای دوش نمره و آب لوله‌کشی بود، در سال ۱۳۱۶ در اول کوچه چهارباغ بازگشایی شد. (روزنامه شهامت، ش ۲۷ (۲۲ آبان ۱۳۱۶)، ص ۲.)
        6 .  حمام پاچنارِ بالاخیابان در دوره پهلوی اول در دو بخش مردانه و زنانه همچنان به فعالیت خود ادامه می‌داد. این حمام که در جنب اداره مالیه استان قرار داشت، در سال ۱۳۱۴ بر اساس مقررات بهداشتی جدید بازسازی شد. به این ترتیب پنج دوش و خزینه‌های انفرادی در بخش مردانه و یک نمره دوش برای حمام زنانه ساخته شد. (روزنامه شهامت، ش ۲۹ (۲۴ اسفند ۱۳۱۴)، ص ۲؛ همان، ش ۱۵۳ (۲۵ بهمن ۱۳۱۵)، ص ۲.)
        7 . مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۹۵۶۱۴، ص ۴.
        8 . مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۳۷۸۲۰، ص ۱۵۳؛ بینش, «جغرافیای محله‌های مشهد ۳». ص ۵۸۳ – ۵۸۵.
        .9 رهنما, شناسایی و وجه تسمیه معابر. ص ۷۰ – ۷۱؛ ماهوان, تاریخ مشهد الرضا. ص ۴۴۰ – ۴۴۱.
         .10صنیع‌الدوله, مطلع الشمس، ج۲، ص ۲۴۱ – ۲۴۲؛ عطاردی, فرهنگ خراسان، ج۲، ص ۴۷۵؛ مرکز اسناد کاخ گلستان، نقشه سال ۱۲۸۶ق مشهد.
         .11مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۳۷۸۲۰، ص ۸۵.
        .12مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۱۴۰۵۲۶، ص ۴؛ همان‌جا، سند ۱۳۹۵۹۷، ص ۷.
        13. ماهوان, تاریخ مشهد الرضا. ص ۴۴۰ ۴۴۱.
        بالاخیابانحمام‌مدرسه فاضل‌خاندارالشفاحمام محمودیهچهارباغحمام پاچناردروازه بالاخیابانحمام سالارحاج آقاجانتیمچه روغن‌گرانبست بالاخیابانحمام میرزا ابراهیمباغ نادریحمام حاج رمضانمیدان مجسمهحمام میرزا ذبیح اللهحمام نقیبحمام ورزندهحمام مولوی
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :25
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: