• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        کاروانسرای عباسقلی خان (گمرک سابق)

        احداث سرای وقفی عباسقلی‌خان را که در حاشیه جنوبی پایین‌خیابان و طرف شرقی مدرسه عباسقلی‌خان قرار داشت، به شاه عباس نسبت داده‌اند .1 در صورت صحت این امر، عباسقلی‌خان کاروانسرای مزبور را در دوره شاه سلیمان صفوی تملک، و وقف مدرسه احداثیِ خود نموده است. مجموعه سرا، قیصریه واقع بین کاروانسرا و مدرسه، حمام پشت کاروانسرا و دکان‌های پیرامون آن‌ها، وقف مدرسه عباسقلی‌خان بود. سرای عباسقلی‌خان مجرای آبی از نهر خیابان و مجرای فاضلابی به ممر شاهی داشت و قهوه‌خانه‌ای نیز در آن دایر بود.2

        وزیرنظام این کاروانسرا را بین سال ۱۲۷۰ تا ۱۲۷۲ق  از اساس تعمیر کرد. ساختمان کاروانسرا در دو طبقه بنا شده بود. طبقه تحتانی شامل تعدادی حجره با کاربری انبار و غیره و یک طویله در پشت میانسرا بود. حجره‌های تجاری و اقامتی زوار در طبقه فوقانی قرار داشت. حجره‌های تجاری سرا اغلب متعلق به بزازان بود. 3

        گنجایش این سرا را تا ۹۰۰ نفر شمرده‌اند. سرای مذکور در عهد ناصری محل گمرک مشهد بود و به همین مناسبت خان گمرک خوانده می‌شد اما دست کم از اوایل سده چهاردهم هجری و پس از جابه‌جایی محل گمرک مشهد به بالاخیابان، به گمرک سابق معروف شد.4

        تیمچه زغالی نیز از موقوفات عباسقلی‌خانی در جنب سرای گمرک واقع بود.5 کاروانسرای عباسقلی‌خان در دوره پهلوی اول در زمره سراهای تجاری بود. 6

        در این دروه مسگران، آهنگران، قفل‌سازان و حلبی‌سازان در دکان‌های مجاور سرا تجمع کردند و بخشی از حجره‌های کاروانسرای عباسقلی‌خان را به انبار ضایعات حلب و آهن تبدیل کردند. 7

        رسته :کاروانسرای عباسقلی خان(گمرک سابق)
        منابع :
        1.       مرکز اسناد کاخ گلستان، نقشه سال ۱۲۸۴ق مشهد؛ همان‌جا، نقشه سال ۱۲۸۶ق مشهد.
        2.       مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند ۶۹۸۱۴، ص ۲؛ همان‌جا، سند ۱۰۰۲۰۳، ص ۶؛ همان‌جا، سند ۱۰۱۱۶۹، ص ۲۲؛ ساکما، سند ۲۸۳۵۳  /۲۹۳ ،ص ۸۵.
        3.       دائره‌المعارف آستان قدس رضوی، ذیل «سرای عباسقلی‌خان»؛ عطاردی, فرهنگ خراسان، ج۲، ص ۱۴۷ – ۱۴۹؛ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۹۳۹۸/۱، ص ۹؛ شمس المحدثین خراسانی, یادگار توس. ص ۵۲ – ۵۳.
        4.       ماهوان, تاریخ مشهد الرضا. ص ۴۲۹ – ۴۳۰؛ Adamec, Historical Gazetteer of Iran. P 478.
        5.       روزنامه آفتاب شرق، ش ۵۸۳ و ۵۸۴ (۳ اسفند ۱۳۱۵)، ص ۱.
        6.       مدرس رضوی و دیگران, مشهد در آغاز سده چهارده خورشیدی. ص ۱۸۱ – ۱۸۴.
        7.       ساکما، سند ۲۸۱۱۷ /۲۹۳، ص ۱۷۵؛ دائره‌المعارف آستان قدس رضوی، ذیل «سرای عباسقلی‌خان».


        عباسقلی‌خانپایین‌خیابانمدرسه عباسقلی‌خانشاه عباسشاه سلیمان صفویوزیرنظامعهد ناصریگمرکبالاخیابانتیمچه زغالیپهلوی اول
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :31
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: