• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        مسجد حوض معجردار

        مسجد حوض معجردار و مسجد فیل از مساجد معروف پایین‌خیابان، در حاشیه جنوبی آن واقع بود.در دوره صفویه مسجدی روی آب‌انبارِ نزدیک دروازه پایین‌خیابان، در حاشیه جنوبی خیابان بنا شد. نقل شده طبق کتیبه‌ای که علیرضا عباسی به خط ثلث روی کاشی معرق زرد بر ازاره ایوان مسجد نوشته بوده، محمد خلیفه معمار مسجد را در سال ۱۰۵۲ق و در زمان سلطنت شاه عباس دوم به امر خواجه بیک وزیر ساخته است. نام مشخصی برای مسجد در کتیبه نیامده بود. 1

        میرزا علی اصغر در دوره قاجار مسجد جدیدی در جای مسجد صفوی که احتمالاً بسیار فرسوده بوده ساخت، و به نام خود وقف کرد. میرزا علی اصغر حسینی در سال ۱۲۵۳ق / ۱۲۱۶ش همزمان با سفر جنگی محمدشاه قاجار از مشهد به سمت هرات، مسجدی را که در طبقه زیرین آن آب‌انباری قرار داشت، به انضمام دو دکان جنب سرای معاونت در طرف جنوبی پایین‌خیابان و نزدیک مسجد فیل، وقف اولاد نمود.2

        آب‌انبار مذکور از مهم‌ترین منابع تأمین آب شرب اهالی پایین‌خیابان بود. رباط، حوض‌معجردار و صاحب الزمان (عج) سه نامی است که مسجد وقفی میرزا علی اصغر را بدان‌ها خوانده‌اند. نام صاحب الزمان (عج) بر روی کتیبه‌ای به تاریخ ۱۳۷۴ق / ۱۳۳۳ش آمده بود. تسمیه مسجد مزبور به رباط در وقف‌نامه مسجد، از نقش آن به مثابه نمازخانه بین راهی برای زائران حکایت دارد. گفته شده حصاری در جلوی حیاط مسجد برای تطهیر آب حوض مسجد وجود داشته، که بدان سبب آن را مسجد حوض معجردار خوانده‌اند. از این مسجد با نام پایه آب نیز یاد شده است. یک حیاط پیشخوان میان شبستان مسجد و پیاده‌روی خیابان سفلی حائل شده بود، و یک حیاط خلوت نیز در پشت ضلع قبله قرار داشت. سردر آب‌انبار هم‌تراز با در حیاط مسجد قرار داشت. در تزیینات سردر آب‌انبار ترکیبی از کاشی هفت رنگ و آجر با کتیبه‌هایی از اشعار محتشم درباره کربلا کار شده بود. دسترسی میرآب به مخزن حوض از ضلع جنوبی آن در پشت مسجد تأمین می‌شد. داغ تراز ورودی آب از مسیر آب پائین خیابان بر بدنه مخزن آب‌انبار که ابعاد آن به حدود 10 در 8 متر می‌رسید، نقش بسته بود. گنجایش بالای حوض مذکور نشان از اهمیت آن برای محله پایین‌خیابان داشت.3

        طبق دستور العملی که در سال ۱۳۱۴ از سوی هیئت وزیران ابلاغ شد، چهار مسجد در چهار نقطه شهر جهت برگزاری مجالس ترحیم با ضوابط خاص، از سوی بلدیه تعیین گردید. مسجد حوض محجردار در پایین‌خیابان یکی از این مساجد چهارگانه بود.4

        رسته :
        منابع :
        1- مدرس رضوی و دیگران, مشهد در آغاز سده چهارده خورشیدی. ص ۱۱۰؛ صنیع‌الدوله, مطلع الشمس، ج۲، ص ۲۴۶.
        2- پرونده اوقافی مسجد مزبور به شماره پرونده (م-129)559-31 در سال 1320 در اداره اوقاف مشهد تشکیل شد. (میراث فرهنگی مشهد، پرونده ۳۷۶۳-۳۷۶۵، ص ۱ – ۶.) و نیز میراث فرهنگی تهران، پرونده ۱۰۱۶، ص ۳.
        3- میراث فرهنگی مشهد، پرونده ۳۷۶۳-۳۷۶۵، ص ۲ – ۶؛ ریاضی, راهنمای مشهد. ص ۲۰۱.
        4- روزنامه توس، ش۱۳۰ (۲۴ مهر ۱۳۱۴)، ص ۱؛  همان‌، ش۱۴۲ (۲۵ آبان ۱۳۱۴)، ص ۱؛ روزنامه آفتاب شرق، ش۳۱۶ (۲۲ آبان ۱۳۱۴)، ص ۲.
        مسجد فیلپایین‌خیابانآب‌انبارِدروازه پایین‌خیابانعلیرضا عباسیشاه عباس دومامر خواجه بیکمحمد خلیفه معمارخواجه بیکمیرزا علی اصغرقاجارمحمدشاه قاجارصاحب الزمان (عج)بلدیه
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :13
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: