• پنج شنبه،14 مرداد 1400
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        آرامگاه فردوسی

        آرامگاه فردوسی حدوداً در 15 کیلومتری شمال شهر در شهر توس واقع است. شهر توس که مردم به آن فردوسی می گویند، شامل خرابه های شهر تابران توس در مساحتی به وسعت 348 هکتار اعم از بارو و ارگ شهر، به اضافه ی باغ آرامگاه فردوسی در حاشیه ی شمالی آن و یک بنای تاریخی با نام بی ریشه ی هارونیه است. این شهر که احتمالاً در سده های اولیه ی دوره اسلامی در فاصله ی چهار فرسنگی نوغان در ساحل چپ کشف رود بنا شده در سده ی چهارم ق به جای نوغان مرکز ولایت توس گردیده و کمی بعد به شهر توس شهرت یافته است.

        خبری نه چندان موثق، ساختن اولین بنای گور شاعر حماسه سرای ایران را به سپهدار توس در زمان فردوسی یعنی ارسلان جاذب نسبت داده، که ممدوح فردووسی هم بوده و با عنوان دلاور سپهدار توس در دیباچه ی شاهنامه ستوده شده است.

        اما نظامی عروضی که به سال 510 ق گور شاعر را در توس زیارت کرده خبری از بنای آن نداده است. به نوشته ی او گور شاعر حماسه سرای ایران در باغی متعلق به خود وی واقع در دروازه ی شهر تابران توس- گویا دروازه ی شرقی ، رزان – بوده است. کسانی هم که بعد از نظامی مکرراً گور شاعر را زیارت کرده و از آن خبر داده اند از چگونگی بنای آن چیزی نگفته اند. اما یقیناً تا پیش از ظهور قوم ازبک در ابتدای سده ی دهم و ویرانی قطعی توس ، گور شاعر نمایان بوده و توسط  دوستداران او زیارت می شده است.  ظاهراً گور فردوسی همزمان با تخریب شهر توس توسط مغولان ویران شده اما باز آثار آن بر جای بوده تا این که ره به زمان معاصر برده است.

        اولین گروه از مردم خراسان و مشهد که در زمان ناصرالدین شاه قاجار و به امر آصف الدوله (والی خراسان) مامور شدند تا محل گور فردوسی را در توس کشف کنند « عاقبت باغی را که در داخل دروازه ی رزان بود محل قبر حکیم فردوسی تشخیص دادند، چون آثار و علائمی هم در آن محل مشهود بود» همان وقت با همت مردم خراسان و والی « بنایی بر سر قبر فردوسی با آجر ساخته شد» ، اما چندی بعد رو به ویرانی نهاد. بار دیگر فرهیختگان خراسان از جمله شاعر معاصر ملک الشعرای بهار در صدد برآمدند تا بنای جدیدی برای گور شاعر حماسه سرا بسازند. در آن زمان از بنای پیشین تنها « سکویی بی سقف و دیوار» باقی مانده بود، که بهار خود نیز آن را دیده بودردازند.آنها نیز درون . سرانجام در سال 1305 خ گروهی ماموریت یافتند تا به توس روند و به احداث بنایی با شکوه برای گور شاعر بپردازند.آنها نیز  درون باغی در دروازه ی شرقی شهر آثار بنایی را دیدند که گفته می شد محل پیشیم آرامگاه شاعر بوده است. در نتیجه خواستند که طرح نقشه ای در خور شان فردوسی پی ریزی شود. از میان نقشه های پیشنهاد شده ابتدا طرح آندره گدار پذیرفته شد. اما بعد یکی از فرهیختگان خراسان طرحی از طاهرزاده ی بهزاد را به هیات پیشنهاد کرد، که مورد تصویب قرار گرفت و ساختمان بنا آغاز گردید. ساختمان پس از پنج سال به اتمام رسید و همزمان با برگزاری جشن بزرگ و جهانی هزاره ی فردوسی در سال 1313 خ افتتاح شد و مورد بازدید عموم قرار گرفت.

        از آنجا که تمام اصول فنی در احداث بنا رعایت نشده بود، به ویژه به سبب عدم محاسبه ی مقاومت خاک و آب و هوای زیر زمینی بنا از همان سالهای نخست شروع به جذب رطوبت و نشست کرد. تعمیرات و مواظبت های سی ساله هم کارگر نیافتاد عاقبت از سال 1343 خ تخریب بنا و بازسازی آن آغاز شد.بنای پیشین دارای نمای بیرونی شبیه بنای فعلی بود، اما داخل آن کوچکتر و کم عمق تر و دارای دو ورودی کم عرض شرقی و غربی بود. بنای کنونی که سعی شده در ظاهر کاملاً شبیه بنای پیشین باشد، دارای نهصد متر زیر بنا و ساخته شده از سنگ و بتون و کاشی است.

        بخش فوقانی بنا، که در اجرای اولیه توپر بود، اینبار میان تهی ساخته شدو سقف داخلی آن هم با کاشی کاری معرق متاثر از عناصر تزئینی دوره ی هخامنشی و عصر فردوسی پوشانیده شد.

        دیوارهای بنا تماماً با سنگهایی از خود توس روسازی گردید. ناظر آن هم هنرمند معاصر ایران مهندس سیحون بود.این بنا که هیات کلی آن مقبره ی کوروش در پاسارگاد را تداعی میکند در سال 1374 خ خاتمه یافت.اینک باغ آرامگاه که حدود شش هکتار مساحت ، یک موزه و کتابخانه دارد،سالانه بیش از دو میلیون زائر و شیفته ی فردوسی را با آغوش باز می پذیرد.آنچه از خود فردوسی در باغ به چشم می خورد به جز بنای پر هیبت آرامگاه وی مجسمه سپید و با شکوه اوست که به دست توانا و هنرمند ابوالحسن صدیقی ساخته شده و در ضلع شرقی باغ نصب گردیده است. در گوشه پایین مجسمه نام سازنده و سال ساخت آن 1346 خ حک شده است.

        در چند سال اخیر بازسازی فضای بیرونی آرامگاه مورد توجه قرار گرفته‌است. در همین راستا بازآفرینی جلوخان با پیگیری‌های شهرداری و شورای شهر مشهد و پس از امضای تفاهم نامهٔ مشترکی از سوی شهردار مشهد، رئیس شورای شهر مشهد و مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، در اردیبهشت سال ۱۳۹۷ آغاز شد. پروژهٔ جلوخان، بازپیرایی فضای حریم آرامگاه فردوسی است که مورد غفلت واقع شده بود. فاز سوم جلوخان در تاریخ ۱۹ تیرماه ۱۳۹۹ توسط  محمدرضا کلایی شهردار مشهد افتتاح شد.2

         

        رسته :آرامگاه فردوسی
        منابع :

        1. کتاب گورستان های شهر مشهد و نامداران مدفون در آن ها ، نادره سیدی ، شورای اسلامی شهر مشهد،مرکز پژوهش ها،1390: ص (188-190)

        2. شهرآرا نیوز

         

        فردوسیتوستابرانارگهارونیهنوغانایرانسپهدار توسشاهنامهمغولانقاجارآصف الدولهوالیخراسانملک الشعرای بهارطاهرزاده ی بهزادهخامنشیسیحونکوروشپاسارگادابوالحسن صدیقینظامی عروضیجلوخانشورای شهرشهرداریمحمدرضا کلاییشهردار
        ایجاد کننده :هانیه مشتاق
        Qr code
        امتیاز :10
        تعداد بازدید :30
        مطالب مرتبط
        آرامگاه فردوسی
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: