• چهارشنبه،05 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        احمدآباد مقبل


        موقعیت سیاسی


        روستای احمد آباد مقبل (e Moqbel-Ahmadabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        به اختصار به آن احمد آباد (Ahmadabad) هم می گویند. یکی از مشکلات فراروی "طرح یکسان سازی نام واژه های جغرافیایی ایران"، که از دیرباز از موانع مهم روستا پژوهی جامع و آکادمیک محسوب می شده، تعدد جاینامهای همنام در سطح کشور و حتی بدتر از آن در سطح استان، شهرستان و شگفت تر در محدوده یک دهستان است. ۱۶۵ روستای ایران به نام (احمد آباد) نامگذاری شده، که فلسفه نام قریب به اتفاق این روستاها شخصی به نام "احمد" (میرزا احمد، احمد میرزا، احمد شاه، احمد خان، احمد آقا، سیداحمد و مانند آن) بوده، که در تشکیل و بنای این مکان جغرافیایی یا اداره و وقف آن نقش کلیدی داشته است. ۱۲ روستا در شهرستان های استان خراسان رضوی (به جز مشهد) با نام مطلق (بدون پیشوند یا پسوند)  (احمد آباد) وجود دارد:

        1. احمد آباد: از توابع دهستان مه ولات شمالی بخش شادمهر شهرستان مه ولات

        2. احمد آباد: از توابع دهستان گلمکان بخش گلبهار شهرستان چناران

        3. احمد آباد: از توابع دهستان زرین بخش عطاملک شهرستان جوین

        4. احمد آباد: از توابع دهستان بالا رخ بخش جلگه رخ شهرستان تربت حیدریه

        5. احمد آباد: از توابع دهستان سنگ بست بخش مرکزی شهرستان فریمان

        6. احمد آباد: از توابع دهستان اسحق آباد بخش زبرخان شهرستان نیشابور

        7. احمد آباد: از توابع دهستان هزار مسجد بخش۔ مرکزی شهرستان کلات

        8. احمد آباد: از توابع دهستان بجستان بخش مرکزی شهرستان بجستان

        9. احمد آباد: از توابع دهستان رشتخوار بخش مرکزی شهرستان رشتخوار

        10. احمد آباد: از توابع دهستان حومه بخش مرکزی شهرستان گناباد

        11. احمد آباد: از توابع دهستان غزالی بخش میان جلگه شهرستان نیشابور

        12. احمد آباد: از توابع دهستان بالا خواف بخش اسلامی شهرستان خواف


        ۵ آبادی نیز از یک پسوند جغرافیایی برخوردار می باشند:

        1. احمد آباد آستانه: از توابع دهستان آستانه بخش مرکزی شهرستان رشتخوار

        2. احمد آباد خزایی: از توابع دهستان پائین رخ بخش جلگه رخ شهرستان تربت حیدریه

        3. احمد آباد خواجه: از توابع دهستان درب قاضی بخش مرکزی شهرستان نیشابور

        4. احمد آباد ملک: از توابع دهستان بالا جوین بخش مرکزی شهرستان جوین

        5. احمد آباد موچنان: از توابع دهستان رادکان بخش مرکزی شهرستان چناران


        شگفت آن که در شهرستان مشهد ۵ روستا و بخش به نام احمد آباد وجود دارد:

        1. بخش احمد آباد به مرکزیت شهر ملک آباد

        2. روستای احمد آباد از توابع دهستان درز آب بخش مرکزی شهرستان مشهد

        3. روستای احمد آباد از توابع دهستان کنویست بخش مرکزی شهرستان مشهد

        4. روستای احمد آباد از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد

        5. روستای احمد آباد از توابع دهستان حومه بخش مرکزی شهرستان مشهد، که در گذشته قلعه احمد آباد نام داشته و در سال ۱۳۵۰ به شهر مشهد الحاق یافته (در آمدی بر معناشناسی شهرها و آبادی های ایران، ۷۸) و در حال حاضر به عنوان یکی از محلات معروف مرکز استان خراسان رضوی شناخته می شود.


        ظاهرا این تکرار نام واژه های جغرافیایی همنام، اهالی روستا را بر آن داشت که از پسوند (مقبل) رای نام روستای خویش بهره برند.
        احمد آباد مقبل، یکی از ۲۸ روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه (آباد) ترکیب یافته و جزء نام جای هایی است که شناسه خویش را از (آب) و (آباد) و (آبادی) می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        نام واژه جغرافیایی احمد آباد مقبل از سه بخش تشکیل شده است:

        1. احمد (Ahmad)، صفت تفصیلی عربی، برگرفته از واژه (حمد)، به معنای کسی که کارش به ستایش رسیده است، در زبان عربی، به معنای ستوده، محمود، ستوده تر، حمید تر، به غایت ستوده، بسیار ستوده، احسن، علم برای مردان. (منبع 14) البته اخیرا فرضیه ای باستانی که مورد اختلاف و انکار شدید زبانشناسان و تاریخنگاران است، نام محمد را به صورت ماه + مد (ماد/ مدی) و احمد را به شکل اح/ أخ / هخ / هخا + د/ ماد/ مدی تقطیع کرده و آن را داری ریشه ای مادی و هخامنشی دانسته است، همانند نام اخناتون (Akhenaton)، فرعون مصر، که ترکیبی از اخ/ هخ + ناتون فرض شده است.
        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است. (منبع1)
        دکتر بهرام فره وشی، آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a-pat، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب ازa-pat-ih، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 2) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3)
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        فارسی میانه: apat (آباد) - ایرانی باستان: a-pata (محافظت شده، پاییده شده).(منبع4)
        از ریشه - (pa(y ( پاییدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): bdabad  (اباد).(منبع 4)
        سعدی: p t (آباد)، -py (توجه کردن، پاییدن) (a-paya-) (منبع6)  pat (احسنت، آباد!) (منبع7)
        (۷۴مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین) (منبع8).
        خوارزمی:
        bdn (آبادان) (< فارسی) (منبع9).
        کردی:
        ava (آباد) (منبع10)
        ارمنی:
        apat (آباد، معمور) ( ایرانی)، anapat مخروبه، ویرانی) (=فارسی میانه: an+apat بایر، نا آباد) (منبع11) (منبع12)
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
         
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع13)
         
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری.
         
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخش ها و شهرستانهای کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه « آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
         
        در ایران، کلمه پارسی "آباد" در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.
         
        3. مقبل (Moqbel): واژهای عربی، برگرفته از اقبال، به معنای صاحب اقبال و دولت، رو به جیزی کننده، خوشبخت، اقبال مند، قبول شده، سال آینده، قبول کننده، قبول کننده فرمان حق، نیکبخت، نام مردانه. (منبع 14)
         
        درباره وجه تسمیه این روستا دو دیدگاه وجود دارد:
        دیدگاه اول: اهالی معتقدند چون در دوره پهلوی این آبادی متعلق به (اقبال السلطنه) بوده است، روستا  نیز به (احمد آباد مقبل) شهرت یافته است.
         
        حاج میرزا ابوتراب خان ترشیزی، فرزند عبد الوهاب ترشیزی، معروف به (اقبال السلطنه) و (مقبل السلطنه)، در سال ۱۲۴۴ش. در کاشمر زاده شد.
         
        پس از انجام تحصیلات مقدماتی، به کارهای سرپایی پرداخت، از جمله چندی در جلوی حرم امام رضا(ع) به خرید و فروش مسکوکات قدیمی اشتغال داشت و از این راه سرمایه ای گرد آورد و در شمار مستأجرین آستان قدس رضوی در آمد.
         
        ابتدا مزرعه ای در کاشمر به او اجاره داده شد، چون اجاره بها را به موقع پرداخت می نمود، به تدریج بقیه املاک موقوفه کاشمر در اجاره او قرار گرفت و از این راه به ثروت و قدرت کلانی دست یافت. (منبع15)
         
        مدتی بعد تحویلدار آستان قدس گردید و زاویه  جنوب شرقی صحن جدید را که برای تطهیر و گرفتن وضو مورد استفاده بود، با افزودن تیمچه حکاک ها و فیروزه تراش ها، در سال ۱۳۳۵ ق.، با روشی کاملا بهداشتی تجدید بنا نمود. (منبع16)
         
        در رجب ۱۳۳۹ ق./ ۱۳ فروردین ۱۳۰۰ش. به دستور کلنل محمد تقی پسیان بازداشت شد. (منبع17)
         
        در آذر ۱۳۰۴ش. به نمایندگی مجلس مؤسسان انتخاب شد و به انقراض سلسله قاجاریه و پادشاهی رضاشاه و آغاز دودمان پهلوی رأی مثبت داد. مدتی بعد به عنوان نماینده مردم کاشمر، بردسکن و خلیل آباد در دوره چهارم مجلس شورای ملی (1302-1300ش.) برگزیده شد و پیش از آن که این دوره به پایان برسد، به مشهد عزیمت نمود و به کار ملکداری و اجاره داری در شهر مشهد و روستاهای آن پرداخت.
         
        او در بین مردم شهر و روستا از احترام و مقبولیت ویژه ای برخوردار بود و در مرافعات ملکی خود به وی مراجعه می کردند. او نیز با سعه صدر در رفع اختلافات می کوشید.
         
        سرانجام در سال ۱۳۱۰ش.، در سن ۶۶ سالگی در مشهد بدرود حیات گفت و در صحن عتیق در گوشه شمال غربی حرم مطهر امام هشتم (ع) به خاک سپرده شد. (منبع18)
         
        از آثار وی می توان به دو مکان اشاره کرد:

        1. حسینیه و مسجد مقبل که در سال ۱۳۰۰ش. ساخته شد و محلی برای گرد آمدن اهل تصوف و زاویه نشینی بود.

        2. خانه مقبل السلطنه، متعلق به اواخر دوره قاجار، در مشهد، محله سراب، بازارچه سراب، پلاک ۲۲، که به شماره ۹۲۵۰ در تاریخ ۲۴ تیر ماه ۱۳۸۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.


         
        ۱۰ فرزند وی اغلب از مشاهیر دوره پهلوی اول و دوم بودند:
         

        1. علی اقبال (اقبال السلطان): نماینده ۹ دوره مجلس شورای ملی (دوره هفتم تا پانزدهم)

        2. مرضیه اقبال (تفضلی)

        3. عبدالعلی اقبال (اقبال الملک)

        4. عبدالوهاب اقبال: سناتور، نایب التولیه حضرت معصومه (س) در قم

        5. دکتر منوچهر اقبال: نخست وزیر، نماینده مجلس شورای ملی، پزشک، رئیس دانشگاه تهران و ریاست شرکت ملی نفت ایران و از قدرتمند ترین رجال سیاسی عصر پهلوی

        6. ایران اقبال (ایراندخت)

        7. خسرو اقبال: روزنامه نگار، فعال فرهنگی، سیاست پیشه، مؤسس حزب پیکار و روزنامه نبرد و مبدع پدیده (روزنامه های زنجیره ای)

        8. توران دخت اقبال

        9. محمد علی اقبال: وکیل پایه دادگستری

        10. احمد اقبال: سیاستمدار برجسته، کارمند عالی رتبه وزارت امور خارجه، سفیر کبیر ایران در کشورهای مختلف.


         
        دیدگاه دوم: برخی از تاریخنگاران معتقدند تعدد وجود روستاها و شهرهایی با اسامی احمد آباد، محمد آباد، امیر آباد، امین آباد، علی آباد، حسن آباد، حسین آباد، عباس آباد و مانند آن، نشان از وجود علاقه و اشتیاق ساکنان مناطق شیعه نشین به نامگذاری زیستگاه خود به خاندان اهل بیت می باشد.
        به نظر می رسد که دیدگاه اول به واقعیت نزدیک تر است.

        تاریخچه


        این روستا از آبادی های نوبنیاد ناحیه طوس شمرده می شود، که نام آن در هیچ یک از منابع و اسناد و مدارک پیش از دوره پهلوی ذکر نشده و در ضمن، هیچ اثر تاریخی ثبت شده ای نیز در این منطقه وجود ندارد که نشان از پیشینه سکونت و استقرار انسان در آن باشد.
         
        روستای احمد آباد مقبل، به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از کانون های مهم جمعیت ثابت روستائیان بومی تبدیل شود و با آن که آبادی در میان دهها دهکده تاریخی شهرستان مشهد، از پیشینه تاریخی برخوردار نیست، اما دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک روستای پر جمعیت به تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.
        هسته اولیه آن که در دهه نخست قرن چهاردهم هجری در شمال شرق و محدوده کنونی آبادی شکل گرفته، دارای بافتی قدیمی، پیوسته و ارگانیک بود و علاوه بر واحدهای مسکونی، دارای مسجد و حمام، که اکنون به ویرانه تبدیل شده است، نیز بوده است.
         
        مرحله نخست توسعه، در بازه زمانی ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ و در جنوب شرق هسته اولیه گسترش یافته است. در این مرحله، شبکه معابر به صورت ارگانیک و نامنظم با عرض های متفاوت، قطعات مسکونی را به شکل نامنظمی در حاشیه خود پذیرا شده اند و واحدهای مسکونی نیز عمدتا مرمتی و بعضا بادوام و با استفاده از مصالح سنتی چوب و گل ساخته شده اند.
         
        مرحله دوم توسعه، از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی، در جهت جنوب هسته اولیه و مرحله اول انجام یافته و به دلیل لغو نظام ارباب و رعیتی واگذاری اراضی مسکونی و زراعی به روستائیان، گرایش به ساختن مساکن وسیع تر و بهره گیری از فرم و مصالح شهری و گاه دو طبقه شدت گرفته و معابر دسترسی و کاربری آموزشی نیز در این مرحله استقرار یافته است.
         
        مرحله سوم توسعه، که در چهار دهه اخیر به وقوع پیوسته، در شمال و غرب آبادی واقع شده و دارای بیشترین وسعت می باشد. واحدهای مسکونی در حاشیه معابر اصلی شکل گرفته و کاربری های عمومی و ورزشی نیز در دهکده ساخته شده است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۳۴ دقیقه و ۵۹ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۲۲ دقیقه و ۴۷ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۹۸۰ متر است. این دهکده در ۱۸ کیلومتری شمال غربی شهر مشهد و غرب جاده مشهد به توس قرار دارد و رودخانه کشف رود از جنوب آن می گذرد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع19)

        وسعت


        این روستای کوچک ۹ هکتار وسعت داشته و اهالی آن در ۴۹ واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 25.56 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        محلات


        این روستا داری محله بندی عرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.

        سازمان اداری


        این روستا دارای شورای اسلامی روستایی است، اما دهیاری ندارد.

        اماکن مذهبی


        این روستا دارای یک باب مسجد می باشد که مسجد المهدی (عج) نام دارد و در مرکز روستا قرار گرفته و ۴۳۶ متر مربع وسعت دارد.

        ورزشگاه


        این آبادی یک زمین ورزشی روباز بدون تجهیزات ورزشی دارد که ۴۹۱۵ متر مربع وسعت دارد.
         

        رسته :احمدآباد مقبل

          

        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی
        3. برهان قاطع
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران
        14. فرهنگ فارسی معین1/ 161
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        20. روزنامه سفر خراسان

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :144
        مطالب مرتبط
        احمدآباد مقبل
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: