• سه شنبه،06 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        امیرآباد

        موقعیت سیاسی


        روستای امیر آباد (Amirabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن امیر آباد بالا (Amirabad-eBala) یا امیر آباد ابوالحسن خان (Amirabad-eAbol-Hasan Khan)) هم می گفتند.
        امیر آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب» و « آباد» و « آبادی» می گیرد، یعنی نزدی کترین واژه به هویت واقعی یک آبادی. ریشه شناسی این نام واژه، همچون اغلب نام واژه هایی که با پسوند « آباد» نامگذاری شده اند، از یک قانون ثابت پیروی می کند. این نام واژه به عنوان نام 121 روستای ایران برگزیده شده، که 7 تای آن در استان خراسان رضوی قرار دارد:

        1. امیر آباد: از توابع دهستان تخت جلگه بخش مرکزی شهرستان فیروزه

        2. امیر آباد: از توابع دهستان پساکوه بخش زاوین شهرستان کلات

        3. امیر آباد: از توابع دهستان بینالود بخش مرکزی شهرستان نیشابور

        4. امیر آباد: از توابع دهستان عشق آباد بخش میان جلگه شهرستان نیشابور

        5. امیر آباد: از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد

        6. امیر آباد: از توابع دهستان درب قاضی بخش مرکزی شهرستان نیشابور

        7. امیر آباد سرچشمه: از توابع دهستان کبیر بخش جلگه زوزن شهرستان خواف


        این واژه پارسی از دو بخش تشکیل شده است:
        1.امیر: نام یک شخص یا طایفه یا به ندرت لقب یا واقعه در ابتدای جاینام قرار گرفته و در مورد این روستا «امیر»، به عنوان بانی یا مؤسس این آبادی شناخته می شود، هر چند وجود روستای همنام و مشهورتر امیر آباد قوچان، باعث شد که در عصر ناصری این روستا به امیر آباد ابوالحسن خان شهرت یابد.
        ۲. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکبa + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است. (منبع 1)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a - pat به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 2 ،39).
        هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثناء، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3، 1/2).
        آباد (abad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد. <فارسی میانه: apat (آباد)> ایرانی باستان: - a - pata (محافظت شده، پاییده شده). (منبع 4)

        از ریشه - (pa ( y ( پایدن، مراقبت کردن).

        پارتی (اشکانی): abad bd (آباد) (منبع 5)

        سغدی:” ‘‘pt (آباد)، -py” ‘’(توجه کردن، پاییدن) (a-paya->) “pat ،(منبع 6 192,203)

        (احسنت، آباد!) Ir 1..Mac Kenzie Ac) 74/۱۹۷۶مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 8، ۳۳).

        خوارزمی: (bdn آبادان) ( فارسی) FKhwD6 ) Henning)

        کردی: ava (آباد)( Kurdica82 Asatrian - Livshits)

        ارمنی: apat (آباد، معمور) ( ایرانی)، | anapat( مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه:an+apat بایر، نا آباد) (97.Hubschmann Arm)( (منبع 12).

        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات pat- مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان pa-ta ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی). واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مکون است. (منبع 13، ۱۸)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، - بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازیکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است. در ایران، کلمه پارسی به آباد در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه « آباد» ترکیب یافته است.
        درباره وجه تسمیه این آبادی سه دیدگاه وجود دارد:
        دیدگاه اول: «امیر آباد» به معنای آباد کرده شده توسط شخصی به نام «امیر» (احتمالا مرتبط با ابوالحسن خان) می باشد. امیر می تواند مستقلا نام یک فرد یا پیشوند در نام کسی بوده باشد (مانند امیر علی، امیر حسین و مانند آن).
        دیدگاه دوم: گزینش نام های مرتبط با عناوین دولتی و حاکمیتی، در جای جای ایران، از علاقه امرای دولتی به ابراز وجود در نامجای های جغرافیایی و ارائه این تفکر که آبادی ایران به دست آنان انجام گرفته یا حداقل از ارتباط و پیوند قاطبه مردم ایران با رأس هرم قدرت و درباریان و کارگزاران حکایت دارد.
        نام واژه هایی چون شاه آباد، سلطان آباد،، امیر آباد، خان آباد، در آبد شاهزاده خان سعادت، شاهان دشت و مانند آن از این قاعده تبعیت می کند، هرچند اشتیاق و تمایل برخی از جوامع روستایی برای نزدیکی به ارکان حکومت های محلی از طریق نامگذاری های هدفمند به قصد کاهش فشار مالیاتی ی اقتصادی و موارد نظیر آن را نمی توان کتمان نمود.
        دیدگاه سوم: برخی از تاریخنگاران معتقدند تعدد وجود روستاها و شهرهایی با اسامی احمد آباد،محمد آباد، امیر آباد، امین آباد، علی آباد، حسن آباد، حسین آباد، عباس آباد و مانند آن، نشان از وجود علاقه و اشتیاق ساکنان مناطق شیعه نشین به نامگذاری زیستگاه خود به خاندان اهل بیت می باشد.

        تاریخچه


        روستای امیر آباد دارای قدمتی ۲۰۰ ساله می باشد، که به دلیل همنام بودن با روستای کهن امیر آباد قوچان، که یکی از قلاع مهم شمال خراسان در آن قرار داشته است، گاه با آن اشتباه گرفته می شود.
        غلامحسین خان غفاری کاشانی، روز سه شنبه ۱۰ شوال ۱۳۰۰ق. / ۲۳ مرداد ۱۲۶۲ش. به همراه ناصرالدین شاه قاجار در جریان سفر به خراسان از این روستای تاریخی دیدن کرده و می نویسد:
        به امیر آباد ابوالحسن خان که هزار قدم به اردوی همایون مسافت دارد و منزل امشب ما در این جا است، آمدیم. در وسط خیابان باغ امیر آباد که چادر مرا زده اند، نشستیم. صرف چای شد. بسیار بسیار جای باصفایی است زحمت این خیابان را میرزاده کشیدند. عجب روحانیتی دارد. هرقدر تعریف نمایم برای جای تکذیب است. دو سال دیگر که درخت ها قدی بکشند، چنین خیابانی به این عرض و طول و صفا هیچ کس نخواهد داشت... ابوالحسن خان آمد، شب را با ایشان به سر بردیم.
        اسب بسیار خوب عربی که ریشه سواری سلطنت عظمی است و ۴ سال داد، به انضمام دو دانه بچه پلنگ، ابوالحسن خان به حضور مبارک فرستاد پلنگ ها را به آبدارخانه فرستادند و اسب پیشکش را که مطبوع افتاد، به اصطبل خانه مبارک.» (منبع 30، 147-148)
        ازواج زراعتی آستان قدس رضوی در روستای امیرآباد ۱۵۶ زوج می باشد. شش دانگ این روستا وقف آستان قدس رضوی می باشد. (منبع 31، 87-491)
        هسته اولیه روستا در شمال شرق آن و به صورت بسیار فشرده و کم وسعت شکل گرفته و مرحله اول توسعه آبادی که در دوران پهلوی اول تا اصلاحات ارضی انجام یافته، در غرب آن امتداد یافته است.
        مرحله دوم توسعه در جنوب غربی و شمال روستا و با بزرگتر شدن عرصه منازل و گرایش بیشتر به معماری شهری همراه بوده، در فاصله زمانی اصلاحات ارضی تا انقلاب اسلامی تحقق یافته است. مرحله سوم در جهت جنوب و غرب آبادی و تمرکز بر نوسازی و مرمت واحدهای مسکونی و معابر شکل گرفته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۳۱ دقیقه و ۲ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۲۴ دقیقه و ۱۳ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۱۸ متر است. این دهکده در ۶ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد قرار دارد. آب و هوای آن معتدل خنک می باشد. (منبع 19، 32/ 34 -35)

        مساحت


        این روستا ۳۴ هکتار وسعت داشته و اهالی آن در ۱۱۷۲ واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم تین جمعیت در آن ۹۴/ ۱۴۰ نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسالمی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1 .علی اکبر آقایی شعرابی: در 2 مهر 1346 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش براتعلی، کشاورزی می کرد و مادرش مریم نام داشت. در حد خواندن و نوشتن سواد آموخت. کارگر کشاورزی بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 24 فروردین 1362 ، در سن 16 سالگی، با سمت آرپی جی زن در شرهانی توسط نیروهای عراقی به شهادت رسید. پیکرش مدتها در منطقه برجا ماند و سال 1378 ،پس از تفحص، در گلزار شهدای روستای امیرآباد شهرستان مشهد به خاک سپرده شد. (منبع 24، 1/ 24)
         
        2 .ابراهیم بربری: در 8 خرداد 1339 در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد.پدرش حسین (فوت 1355) و مادرش رقیه (فوت 1355 ) نام داشت. تا پایان دره ابتدایی درس خواند. کشاورز بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در14 دی 1359 ،در سن 20 سالگی، در گیلان غرب توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت گلوله به سر و سینه، شهید شد. پیکرش را در گلزار خواجه ربیع مشهد به خاک سپردند. (منبع 24، 1/ 221)
         
        3 .غلامرضا حیدری: در 1 تیر 1342 در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علی اکبر و مادرش عذرا نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 2 شهریور 1363 ،در سن 21 سالگی، در پاوه توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به شکم، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای زادگاهش واقع است. (منبع 24، 1/ 529)
         
        4 .علی اکبر رحیمی قره چماق: در 9 بهمن 1332 ،در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش حسین، کشاورزی می کرد و مادرش شهربانو نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. میناکار بود. سال 1350 ازدواج کردو صاحب 3 پسر و 3 دختر شد. بسیجی بود. در 13 فروردین 1363 ،در سن 31 سالگی، در روستای مشهدقلی مشهد هنگام انجام مأموریت دچار سانحه رانندگی شد و به شهادت رسید. مزار او در روستای کال زرکش مشهد واقع است. (منبع 24، 1/ 709)
         
        5 .مهدی رحیمی قره چماق: در 30 شهریور 1344 ،در روستای امیرآباد شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غالم محمد، کشاورز بود و مادرش معصومه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 24 فروردین 1362 ،در سن 18 سالگی، در تنگه چزابه به شهادت رسید. مزار او در زادگاهش واقع است. (منبع 24، 1/ 709)
         
        6 .حسین زارعی: در سال 1346 در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش یوسف و مادرش زهرا (فوت 1347 )نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. به عنوان پاسدار در جبهه حضور یافت. در 24 دی 1365 ،در سن 19 سالگی، در شلمچه بر اثر اصابت گلوله به گردن، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای زادگاهش واقع است. (منبع 24،1/ 789)
         
        7 .غلام محمد علی زاده: در سال 1340 در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش ابراهیم، کشاورز بود و مادرش نرگس نام داشت. تا پایان دوره متوسطه درس خواند و دیپلم گرفت. او نیز کشاورز بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 1 اردیبهشت 1361 ،در سن21 سالگی، با سمت آرپی جی زن در سرپل ذهاب توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش خمپاره به شهادت رسید. مزار او در بهشت شهدای روستای زرکش مشهد قرار دارد. (منبع 24، 2/ 1164)
         
        8 .علیرضا غلامپور: در 5 خرداد 1341 در روستای خرابه امین از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش احمد، کشاورز بود و مادرش صدیقه نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. ازدواج کرد. به عنوان گروهبان یکم ارتش در جبهه حضور یافت. در 1 مرداد 1363 ،در سن 22 سالگی، در پاسگاه زید بر اثر اصابت ترکش خمپاره به سینه، شهید شد. مزار او در روستای امیرآباد شهرستان مشهد واقع است. (منبع 24، 2/ 1194)
         
        9 .امرالله فیضی: در 5 خرداد 1333 در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرشد عباسعلی، کشاورزی میکرد و مادرش صنم نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. راننده شهرداری بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 6 فروردین 1360 ،در سن 27 سالگی، در ایلام بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (منبع 24، 1/ 1259).

        رسته :امیر آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران
        14. فرهنگ فارسی معین،
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        20. فرهنگ نشابور
        21. روزنامه سفر خراسان
        22. فرهنگ جغرافیایی خراسان
        23. فهرستواره دستنوشته های ایران
        24. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی
        25. واژه نامه پازند
        26. شاهنامه
        27. فرهنگ جامع نامها و آبادی های کهن اصفهان
        28. گزارش نامه یا فقه اللغه اسامی امکنه
        29. شناخت تابران توس
        30. سفرنامه خراسان
        31. شمس الشموس

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :20
        مطالب مرتبط
        امیرآباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: