• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        زیرکن

         

        موقعیت سیاسی


        روستای زیرکن (Zirkan) از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن زیرکند (Zirkand) یا زیرگی (Zirgi) یا زیرکاهی (Zirkahi) یا زیرکن عرب محمد (Zirkan-e Arab Mohammad) هم می گفتند. اهالی آن را زیرکی یا زرکی تلفظ می کنند.
        درباره وجه تسمیه این آبادی چند دیدگاه وجود دارد:
        دیدگاه اول: برخی از اهالی بر این باورند که (زیرکن) به معنای معدن یا محلی که سنگ و ریگ است، می باشد. چون در گذشته مردم از منطقه سنگ و ریگ استخراج کرده و با چهارپایان خود به مناطق دیگر حمل می کردند، به آن (ریگ کن ) یا (زیرکن) نام نهادند.
        دیدکاه دوم: زیرکی در گویش خراسانی به معنای زیرک، آدم نیرنگ باز و پنهان است. زیرکان هم به همان معناست(منبع1، 184) عده ای بر این باورند که این روستا از روی زیرکی ساخته شده یا محل زندگی افراد زیرک و باهوش بوده یا مسکن طایفه مهاجر زیرکی بوده است.
        دیدگاه سوم: برخی از زبانشناسان معتقدند زیرکَن در اصل زیرکُن نام داشته است. زیرکن، ماده ای معدنی متعلق به گروه نسوسیلیکیت ها (Nesosilicate) است که در بسیاری از نقاط پوسته زمین یافت می شود ، ولی قطعات بزرگ آن کمیاب هستند.
        زیرکن جزء گوهرها و جواهرات بسیار قدیمی محسوب می شود که دارای ریشه ای پارسی بوده، که تلفیقیاز کلمات «زر» به معنی «طلا» و «گون» به معنی «رنگ» است.
        ین احتمال در گذشته های نه چندان دور معدن زیرکن در این منطقه وجود داشته است، با عنایت به منطقه جواهرخیز خراسان رضوی (مرکز فیروزه جهان)، دور از ذهن نیست.
        دیدگاه چهارم: از آن جا که کند (kand) در گویش خراسانی به گودال یا زمینی که سیل آن را گود یا حفر کرده باشد (منبع1، 245، گفته می شود ، زیرکند به مکانی اطلاق می گردد که زیر آن گودال یا زمین ساخته شده باشد.
        دیدگاه پنجم: چون در زبان ترکی (کند) به معنای (ده) است (منبع2، 3/ 1703 ؛ واژه نامه پازند، 272)، مانند تاشکند (پایتخت جمهوری ازبکستان)، سمرقند (سمرکند)، اوزکند، بیکند، آق کند (ده سفید) و مانند آن، به نظر می رسد این روستا در جایی در پایین تر از سطح زمین یا پایی نتر از یک مکان دیگر احداث شده باشد و تقریبا معادل جاینام «پایین ده » می باشد.
        دیدگاه ششم: زیر در گویش خراسانی و سبزواری به معنی «خار» است، (منبع 3، 315، زیرکن هم می تواند به معنای «خارکن» باشد و هم به معنی مکانی است که در آن درختچه خار می روید یا خارزار.
        گفته می شود پیش از آن که این روستا در این منطقه ساخته شود، خارزار وسیعی بوده، که مردم با کندن خارها و تبدیل آن به زمین مناسب زیست و کشاورزی، آن را به مکانی برای زندگی و کار و تلاش خویش برگزیده اند.

        تاریخچه


        این روستا از آبادی های کهن اسلامی شهرستان مشهد است، که قدمت آن به سده های هشتم و نهم هجری تعلق دارد، چنان که شهاب الدین عبدالله خوافی (حافظ ابرو)، جغرافیدان نامی سده هشتم و نهم هجری (درگذشته 833 ق.) نام آن را به شکل قریه ربرکن از توابع مشهد ثبت کرده است(منبع4، 64
        روستای زیرکن، مدارج ترقی و پیشرفت خود را در زمان افشاریه و زندیه طی کرده و در روزگار قاجاریه، به روستایی پر جمعیت، آباد و خوش آب و هوا تبدیل شده است.
        اغلب سفرنامه نویسان عصر ناصری در سفر خویش به خراسان، از این روستا به نیکی یاد کرده اند، مثلاً کلنل سی. ام. گرگر، در جریان سفر خود از مشهد به درگز، در 7 اگوست 1875 م./ 16 مرداد 1254 ش. زاویه سمت و فاصله تقریب بعضی از روستاهای مشهد از پایین مقبره خواجه ربیع را محاسبه می کند، از جمله روستای زرکاهی را 35 درجه و به فاصله یک و نیم مایل در شمال شرق گزارش می دهد. (منبع5، 2/ 47 ؛ منبع6، 535)
        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300 - 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
        «مزرعه زیرکند: موقوفه است. قدیم النسق است28 خانه وار است از هراتی و بربری. از رودخانه کشف رود باغات و زراعت خود را مشروب می کنند. هوایش به واسطه رودخانه مرطوبی است. » (کتابچه تبادکان، در «منبع7»، 241)
        محمدحسین کرمانی در سال 1096 ق. سه ربع از کنوگیر و شش دانگ سمزقند و کلاته بوغا و نصف عوضی و شش دهم زیرکن را وقف روضه مبارک امام رضا(ع)نمود(منبع8، 2/ 101 ؛ منبع9، 492). در برخی منابع شش دانگ این روستا را وقف آستان قدس رضوی دانسته اند. (منبع10، 296 ؛ منبع11، 462)
        در طومار علیشاهی میزان وقف چنین نوشته شده است: «مزرعه زیرکن بلوک تبادکان: 6 زوج. نقد: 3 تومان. جنس: 95 خروار. » (منبع12، 18)
        هسته اولیه روستا ایتدا در سمت شمال شرق و در جوار رودخانه کشف رود و با کوچه های کم عرض و معماری خاص خانه های سنتی شمال خراسان شکل گرفته است.
        مرحله نخست توسعه، در محدوده زمانی 1335 تا 1342 انجام یافته، از شمال و شرق به بافت روستا و از غرب و جنوب به هسته اولیه محدود شده و ساخت و ساز واحدهای مسکونی عمدتا بادوام و مرمتی بوده است.
        مرحله دوم توسعه، در مرکز آبادی و از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی شکل گرفته و کاربری های عمومی در این مقطع زمانی که روستائیان پس از لغو نظام ارباب و رعیتی، صاحب ملک و مزرعه شده اند، ساخته شده است.
        در چهل سال اخیر، مرحله سوم توسعه در غرب روستا و با تغییر فرم و مصالح واحدهای مسکونی از سنتی مرمتی به شهری بادوام و نیز شبکه معابر منظم، به دلیل افزایش جمعیت و استحاله رفتارشناسی اهالی تحقق یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 38 دقیقه و 46 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 21 دقیقه و 25 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 896 متر است. این دهکده در 2 کیلومتری شمال شهر مشهر قرار گرفته و رودخانه کشف رود در شمال شرق آن روان است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد(منبع13، 32/ 189)

        مساحت


        این روستا 18 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 219 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 5/ 61 نفر در هر کیلومتر مربع می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        محلات


        این روستا داری محله بندی عرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.

        خانه بهداشت


        این روستا دارای یک باب خانه بهداشت روستادی در ورودی آن است که 204 متر مربع وسعت دارد.

        اماکن مذهبی


        این روستا یک باب مسجد دارد که 427 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.
         
         

        رسته :زیرکن
        منابع :
        1. فرهنگ گویشی خراسان بزرگ
        2. برهان قاطع
        3. فرهنگ نامه بومی سبزوار
        4. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو
        5. شرح سفری به ایالت خراسان
        6. فرهنگ جغرافیایی خراسان
        7. جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری
        8. فرهنگ خراسان
        9. شمس الشموس
        10. ظفرنامه عضدی
        11. فردوس التواریخ
        12. طومار علیشاهی
        13. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :13
        مطالب مرتبط
        زیرکن
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: