• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        سالاراباد

        موقعیت سیاسی


        روستای سالار آباد (Salarabad) از توابع دهستان میامی بخش رضویه شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        سالار آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب » و « آباد » و « آبادی » می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی. 12 روستا در ایران به نام «سالار آباد » وجود دارد. این نام واژه پارسی از دو بخش تشکیل شده است:
         
        1. سالار (Salar): به معنای سردار، سپهسالار، سپهبد، امیر الجیش، مهتر چند کس، نقیب، صاحب اختیار، حاکم، والی، سالخورده، پیر، شیخ، کهن، کهنه.(منبع 14، 02/1804)
         
        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است. (منبع 1)
         
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از pat- a، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از apatan به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از apatih به معنی آبادی، آبادانی ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، 36) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3، 1 /2).
         
        آباد (a . bad)، به جایی گفته می شود که در آن با آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جز پین در اسامی امکه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
         
        فارسی میانه: apat (آباد) ایرانی باستان: -apata (محافظت شده، پاییده شده). (منبع 4 45/1985 23f)
         
        از ریشه pay (پایدن، مراقبت کردن).
         
        پارتی (اشکانی): bd abad (آباد).(منبع 5)
         
        سغدی: pt (آباد)، -py (توجه کردن پایدن) (pat ، ( Ghanib SD ۱۹۲٫۲۰۳ ) ( a - paya آباد) ۱۰ .Mac Kenzie AcIr) ۱۹۷۶ : (۷۴ مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (مجمع الفرس، ۳۳).
         
        خوارزمی: bdn آبادان) (<فارسی) Henning FKhwD 6))
         
        کردی: ava (آباد) Asarian – Livshits .Kurdica 82))
         
        ارمنی: apat آباد، معمور) (ایرانی)، anapat(مخروبه، ویرانی) (=فارسی میانه: apat+an بایر، نا آباد) (۹۷.Hubschmann Amg (فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4).
         
        دید گاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این : کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa - ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
         
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی أوقات صفت فاعلی).

        واژه مرکب a - pa - ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی میباشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸)
         
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بازها بسامان، منظم، مرب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، مشق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرستی توسعه یافته، روا، مجری.
         
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، نبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.

        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباده ترکیب یافته است.
         
        درباره وجه تسمیه این آبادی دو دیدگاه شبیه به هم وجود دارد:
         
        دیدگاه اول: اغلب اهالی بر این باورند که حسن خان سالار، حاکم خراسان در حدود سال 1250 ق. بنیانگزار و مؤسس این آبادی بوده است. حسن خان سالار، معروف به «سالار»، پسر پنجم اللهیار خان آصف الدوله و پسردایی محمدشاه قاجار است، که در سال 1240 ق. به عنوان والی استاندار برگزیده شد. وی در سال 1264 ق. بیماری محمدشاه قاجار و حمایت دوبت بریتانیای کبیر را غنیمت دانست و سر به شورش برداشت. شورش سالار که در ادبیات سیاسی این سلسله به «فتنه سالار» شهرت یافت، یکی از مهم ترین شورش های درون حکومتی 200 سال اخیر ایران محسوب می گردد گه تنها 5 سال به درازا انجامید.
         
        سرانجام در زمان صدارت میرزاتقی خان امیرکبیر و در نبرد با حسام السلطنه شکست خورده و پس از دستگیری، در 16 جمادی الثانی 1266 ق. به همراه برادر و فرزندش امیر أرسلان اعدام گردید. (روضه الصفا، 10/318 - 342 ؛ تاریخ منتظم ناصری، 3/ 1686 - 1684 ؛ مطلع الشمس، 367-363/2 ؛ تاریخ شهر مشهد، 320 – 329)
         
        دیدگاه دوم: سالار (sal-ar)، در استان خراسان به کشاورزی گفته می شود که وابسته به «صحرا» است و وظیفه او عبارت است از آبیاری و وجین کردن و کود دادن در زمین.(منبع 14، 1/ 1804) به رئیس قنات کنها هم گفته می شود. (فرهنگ گوشی خراسان بزرگ، 187) این روستای نوبنیاد کشاورزی محور بر این اساس نامگذاری شده است.

        تاریخچه


        روستای سالار آباد، به عنوان یکی از روستاهایی که در دوره قاجاریه توسط حسن خان سالار، حاکم خراسان در عصر محمدشاه قاجار، در منطقه رضویه مشهد پدید آمد، به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از کانون های مهم جمعیتی در حریم کلان شهر مشهد تبدیل شود. با آن که آبادی در میان دهها دهکده تاریخی شهرستان مشهد، از قدمت تاریخی چندانی برخوردار نیست، اما دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک روستای کشاورزی محور به تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد. موقوفه رابعه خانم (احترام السلطنه قهرمان) بر بخش زنان بیمارستان منتصریه مشهد است که در سده اخیر وقف شده است. (مولوی، پیش نویس فهرست موقوفات آستان قدس رضوی، 67)
         
        مرحله اول توسعه، در فاصله زمانی 1330 تا 1342 در شمال غرب هسته اولیه آن در مرکز روستا واقع شده، به وقوع پیوسته و تا اراضی کشاورزی تداوم یافت. در مرحله دوم توسعه، از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی انجام یافت و به دلیل واگذاری اراضی به روستائیان، مساحت واحدهای مسکونی بیشتر شد و روند توسعه بافت کالبدی روستا سرعت بیشتری به خود گرفت. در پایان این دوره، هسته اولیه و بخش هایی از ساخت و سازهای مرحله اول، از حالت مسکونی خارج شده و به مخروبه تبدیل گردیدند. در مرحله سوم توسعه، که در سال های اخیر شکل گرفت، به دلیل وجود اراضی بایر و کم ارزش کشاورزی در شرق آبادی، ساخت و سازها با آهنگ رشد کمتر و درون نگر و ایجاد شبکه معابر منظم و بهبود کیفی واحدهای مسکونی مرمتی روبرو گردید.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 45 دقیقه و 38 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 13 دقیقه و 56 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 949 متر است. این روستا در یک کیلومتری حاشیه چپ جاده مشهد به رضویه ( 3 کیلومتر بعد از کال طرق و 4 کیلومتر قبل از رضویه) و در 5 کیلومتری جنوب شرق شهر مشهد و 2 کیلومتری شرق جاده مشهد به سرخس قرار گرفته است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32/192 ؛ مشهد کم فروغ، 56 )

        مساحت


        این روستا 9/ 32 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 671 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 120 نفر در هر هکتار می باشد

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        اماکن مذهبی


        اماکن مذهبی روستا بر روی هم 1916 متر مربع وسعت دارند. این روستا از معدود روستاهای سنی نشین حاشیه کلانشهر مشهد است، که دو مسجد حضرت حسن و النبی آن مختص مراسم عبادی سالار آبادی های سنی مذهب می باشد. شیعیان آن نیز در مساجد خاص خویش به انجام فرایض دینی خویش می پردازند. این همزیستی میان پیروان مذاهب دین محمدی در دیگر روستاهای استان های خراسان جنوبی، رضوی و شمالی نیز مشاهده می شود.

        گویش و مذهب


        «بخش مهمی از مهاجرت های انسانی پس از مسئله هرات، به طوایف چهار اویماق مربوط می شود که جمعیت قابل توجهی را شامل می شد و می توانست توازن نظامی و اقتصادی را در هر منطقه ای بر هم زند. ایالت تیموری، هزاره و جمشیدی در دوره ناصرالدین شاه با تثبیت مرزهای جدید، تابعیت ایران را پذیرفتند و جایگاه ممتازی در ساختار سیاسی، نظامی و اقتصادی خراسان داشتند.

        ایل تیموری یکی از مهم ترین طوایف چهار اویماق بود که از شمال هرات به اطراف مشهد مهاجرت کرد. ایل تیموری به طور کلی به دو بخش قلیچ خانی و عطاءالله خانی تقسیم می شد و دارای تیره های مختلفی بود.
         
        در کتاب فرهنگ جغرافیای ایران مفصل ترین تقسیم بندی در این زمینه با ذکر 70 تیره ارائه شده است. این تیره ها صرفا متعلق به تیموری های خراسان است که در جام، باخرز تا نزدیک مشهد زندگی می کردند و تیره میش مست با 200 خانوار نزدیک مشهد زندگی می کردند و برخی از بزرگان این طایفه در مشهد سکونت داشتند. امیرقلیچ خان رئیس ایل تیموری، در 1220 ق. از سوی محمدولی میرزا حاکم خراسان اویماق بیگی خوانده شد و طی رقمی مزارع خواف جهت امرار معاش و اسکان طوایف تابعه اش به وی واگذار شد.
         
        ایل تیموری نقش مهمی در قیام کلنل پسیان ایفا کرد. اگر در شورش های سال 1333 تا 1336 ق. ایل تیموری در برابر حم الت بربری قرار گرفته بودند، اما در جریان قیام کلنل پسیان گروه بندی هزاره ها و تیموری ها به خاطر گرای شهای ایلی متفاوت بود.
         
        تیموری ها که اهل تسنن بودند، زیاد وارد مشهد نشدند و تنها روسای ایل ساکن مشهد بودند. در دهه های اخیر آنان به اطراف مشهد مهاجرت و بیشتر در شهرک شهید رجایی، شهید باهنر و تاجر آباد و برخی نیز در شهرک رضوی، بازه شیخ و مهدی آباد زندگی می کنند و روستای سالار آباد در شرق مشهد محل اصلی تمرکز تیموری ها است. آنان به خاطر سنی مذهب بودن ارتباط خوبی با بلوچ های این شهرک ها دارند و از مساجد سنی های بلوچ و ترکمن ها استفاده می کنند. » (گروه های مهاجر به مشهد از صفویه تاکنون، 193 - 199)

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. علی دری سالار آبادی: در 28 آبان 1341 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامرضا و مادرش سکینه نام داشت. تا پایان دوره متوسطه درس خواند و دیپلم گرفت. گرمابه ار بود. سال 1364 ازدواج کرد و صاحب یک دختر شد. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 2 تیر 1367 ، در سن 26 سالگی، با سمت خدمه توپ در نقده توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به پا، شهید شد. پیکر او را در صحن حرم امام رضا(ع)به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 626)
         
        2. علی رضا سالار آبادی: در 1 آذر 1343 در روستای سالار آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمدرضا، کارگر آستان قدس رضوی بود و مادرش صدیقه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. در و پنجره ساز بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 5 آذر 1363 ، در سن 20 سالگی، در مریوان هنگام درگیری با گرو ههای ضد انقلاب بر اثر اصابت گلوله به سر و قلب، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 826)
         
        3. حسن غفوری سالار آبادی: در سال 1340 در روستای سالار آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش براتعلی، دامدار بود و مادرش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 4 تیر 1361 ، در سن 21 سالگی، در ایلام بر اثر اصابت گلوله به شهادت رسید. مزار او در گلزار خواجه اباصلت مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1192)
         
        4. ابراهیم هنرمند: در 1 فروردین 1346 در روستای سالار آباد از توابع شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش علی، چوپان بود و مادرش خدیجه خاتنم نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. کشاورزی می کرد. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در 27 آذر 1366 ، در سن 20 سالگی، با سمت کمک تیربارچی در جزیره مجنون عراق بر اثر اصابت ترکش به گردن و سر، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای زادگاهش واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1732)

         

        رسته :سالار آباد
        منابع :

         

        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، ۳۲/19
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند  
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :10
        مطالب مرتبط
        سالاراباد
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: