• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        شهراباد

        موقعیت سیاسی


        روستای شهر آباد (Shahrabad) از توابع دهستان کنویست بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        شهر آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب » و «آباد» و «آبادی» می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        12 روستا و شهر ایران به نام «شهر آباد» نامگذاری شده اند، که 4 تای آن در استان خراسان رضوی واقع شده اند:
         

        1. شهر آباد: روستایی از توابع دهستان غزالی بخش میان جلگه شهرستان نیشابور

        2. شهر آباد: شهر و مرکز بخش شهر آباد شهرستان بردسکن

        3. شهر آباد: روستایی از توابع دهستان مهر بخش باشتین شهرستان داورزن

        4. شهر آباد: روستایی از توابع دهستان کنویست بخش مرکزی شهرستان مشهد.


         
        این نام واژه پارسی از دو بخش تشکیل شده است:
        1. شهر (shahr): به معنای مملکت، سرزمین، کشور است و در تقسیمات کشوری، از روستا بزرگتر و از شهرستان کوچک تر است.
        در فارسی میانه shahr (سرزمین، کشور، شهر)؛ ایرانی باستان - Xshara * (توانایی، قدرت، فرمانروایی، شهریاری)
        (منبع 1), از ریشه -( xsha(y (توانا بودن، در اختیار داشتن)(با تحول معنایی از شهریاری، فرمانروایی، به مکان فرمانروایی< سرزمین، کشور).
        به گمان هوبشمان (منبع 2)، لغت shahr ظاهرا بر اثر درآمیختگی دو لغت xshara *(شهریاری) و - shaiara * (=اوستاییshoiara ) (منزل، اقامتگاه، موطن {مشتق از ریشه - shay ، ماندن، اقامت کردن} ساخته شده است.
        در سانسکریت ksatra (نیرو، توان، برتری)، ksatriya- (اقتدار مطلق، قدرت شاهانه) (منبع 3)
        اوستایی - xshatra (شهریاری، سلطنت)، xshatra- (منطقه، ناحیه، قلمرو)، - xshatra isha-126 (فرمانروا، شهریار مطلق) (لفظا: تصاحب کننده شهریاری از طریق قدرت) (منبع 4) فارسی باستان xsacha- (شهریاری، سلطنت) - (منبع 5)
        فارسی میانه ترفانی و پارتی: {shhr {shahr (سرزمین، کشور، قلمرو، مدینه، شهر، جهان) (منبع 6)
        فارسی میانه کتیبه ای: sht1y ، پارتی کتیبه ای hshtr (کشور، سرزمین، شهریاری) (منبع 7)
        سکایی: - ksara (توانایی، قدرت) (احتمالاً (*xshatra) (منبع 8)
        بلخی: shauro (شهریاری، سلطنت)، آسی saxar (شهر)، گورانی shhr, shar ، سریانی strp (شهربان، استاندار)، ارمنی ashxarh (جهان، سرزمین). (منبع 9)
        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata )، به معنی معمور و در مقابل ویران است. (منبع 10)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از pat- a، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از apatan به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از apatih به معنی آبادی، آبادانی ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 11) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 12).
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می شود که در آن با آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جز پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        فارسی میانه: apat (آباد) >ایرانی باستان: -apata (محافظت شده، پاییده شده).(منبع 13)
        از ریشه (pay(y (پایدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): [bd[abad (آباد). (منبع 14)
        سغدی: p"t" (آباد)، -py" (توجه کردن پایدن) (pat ، (منبع 15) (a - paya آباد)(منبع 16)
        مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 16).
        خوارزمی: bdn آبادان (فارسی) (منبع 17)
        کردی: ava (آباد) (منبع 18)
        ارمنی: apat آباد، معمور ( ایرانی)، anapat(مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه: an- apat بایر، نا آباد) (منبع 19).
        دید گاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات Apat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa - ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جره تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی أوقات صفت فاعلی).
        واژه مرکب apa - ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 20)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، نبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه "آباد" ترکیب یافته است.
        کلماتی چون ناظر، مقصود، خلق، منزل، روح، شهر و مانند آن، در جاینا مهای شهرستان مشهد که با واژه « آباد» ترکیب شده اند، داوری در باره اتیمولوژی و وجه تسمیه آنها را دشوار می سازد. برخی از اهالی آن معتقدند که مقایسه آن با شهر، به گونه ای که «این جا مثل شهر آباد است»، یا غلو در باره آبادی روستا، دلیل این نامگذاری است.

        تاریخچه


        این روستا از آبادی های کهن اسلامی شهرستان مشهد است، که قدمت آن به سده های هشتم و نهم هجری تعلق دارد، چنان که شهاب الدین عبدالله خوافی (حافظ ابرو)، جغرافیدان نامی سده هشتم و نهم هجری (درگذشته 833 ق.) نام آن را به شکل قریه شهر آباد از توابع بلوک تبادکان ولایت طوس ثبت کرده و می نویسد: «و قریه شهر آباد که از این بلوک است، حضرت سلطنت شعاری {شاهرخ تیموری} آن را به تمام و کمال از خالص خود خریده، در این تاریخ وقف مزار مشهد مقدس فرموده. (منبع 21)
        شش دانگ این روستا بر اساس وقف نامه میرزا محسن رضوی (متعلق به سال 1055 ق.) وقف آستان قدس رضوی گردیده و نوشته شده است: «و تمامت مزرعه ناگهان. و همگی مزرعه شهر آباد. » (منبع 22) در دوره صفویه تا قاجاریه نیز از روستاهای شناخته شده جنوب شرق شهر مشهد محسوب می شده است و محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300 - 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
        «مزرعه شهر آباد بازه: 24 خانه وار جمعیت دارد از هراتی و عرب و تاجیک. قدیم النسق است. هر دو مزرعه از آب چشمه مشروب می شود . هوایش مرطوبی است.» (منبع 23)
        روستای شهر آباد، به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست از آغاز دوران معاصر، به یکی از کانون های مهم جمعیتی مهاجران استان سیستان و بلوچستان در حریم کلان شهر مشهد تبدیل شود.
        گفته می شود در دوره معاصر، نظام التولیه، ارباب روستا قلعه ای برای کشاورزان مزارع خود ساخته بود که احداث واحدهای مسکونی به صورت پراکنده در پیرامون این قلعه، موجب گسترش بیش از پیش روستا گردید.
        هسته اولیه آن دارای بافتی ارگانیک، پیوسته و فرسوده، با کوچه های باریک و کم عرض، دیوارهای کاهگلی و درهای چوبی است و در میانه بافت شمالی دهکده قرار گرفته و کم وسعت می باشد.
        فرم تفکیک واحدهای مسکونی در این بخش نامنظم است و از جهت شمالی - جنوبی پیروی می کند. برخی از مساکن این بخش از روستا دارای سقف گنبدی می باشند.
        مرحله اول توسعه، که از 1330 تا 1342 به درازا انجامید، در پیرامون هسته اولیه و بخش شرقی و غربی آن شکل گرفته و شبکه معابر به صورت ارگانیک و نامنظم با عرض های متفاوت قطعات مسکونی را به شکل نامنظمی در حاشیه خود پذیرا شده اند.
        مرحله دوم توسعه روستا، در حدفاصل اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی و در جنوب هسته اولیه و مرحله نخست توسعه شکل گرفته و آهنگ رشد توسعه به شدت افزایش یافته است و یکی از دلایل عمده آن الغای نظام ارباب و رعیتی و واگذاری اراضی به روستائیان است.
        فرم مساکن از حالت مجتمع اولیه خود در حال گذار به مساکن وسیع تر بوده و بلوکهای مسکونی به صورت منظم تری قرار گرفته و همزمان شبکه معابر از نظم بیشتری در حرکت خویش در بافت برخوردارند. بناها عمدتا با مصالح سنتی و گاه جدید ساخته شده و نمای عمومی آنها از تیپ عمومی آبادی یا بناهای حاشیه شهر تبعیت می نماید.
        مرحله سوم توسعه روستا، که در چهار دهه گذشته تحقق یافته، بخش وسیعی از جنوب آن را شامل شده و بناهای مسکونی با فرم و مصالح خاص شهری احداث شده و از بلو کهای منظم و شبکه معابر شطرنجی برخوردارند.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 43 دقیقه و 37 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 16 دقیقه و 28 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 939 متر است. این دهکده در 3/4 کیلومتری جنوب شرق شهر مشهد و شرق جاده مشهد به سرخس قرار گرفته است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.(منبع 24)
         alt= alt=

        مساحت


        این روستا 40/5 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 483 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 56/64 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        محلات


        محله های این روستای تاریخی عبارتند از:
        1. محله قلعه قدیمی: هسته اولیه آن که در شمال روستا واقع گردیده و دارای بافت قدیمی و ارگانیک است.
        2. محله بلوچ ها: بخش شرقی بافت است که واحدهای مسکونی آن دارای تفکیک منظم بوده و شبکه معابر به صورت شطرنجی و منظم شکل گرفته اند.
        3. محله جدید: بخش غربی بافت را به خود اختصاص داده و در جنوب محله قدیمی قرار داشته و از نظر زمانی، پس از دو محله دیگر بنیاد نهاده شده است.

        اماکن مذهبی


        این آبادی یک باب مسجد به نام چهارده معصوم (س) دارد که در حاشیه محور اصلی آن واقع شده و 259 متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. سیدمحمد طباطبایی شهر آباد: در 1 مرداد 1345 در شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش سید علی اکبر، کشاورزی می کرد و مادرش ربابه نام داشت. دانشجوی رشته برق بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 1 اردیبهشت 1366 ، در سن 21 سالگی، در سردشت توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به شهادت رسید. پیکر او را در بهشت رضای مشهد به خاک سپردند. (منبع 25)

        رسته :شهر آباد
        منابع :
        1. Horn GNE 797, Nyberg Man.Phl. 183 MacKenzie CPD 79
        2. Arm.Gr. 101
        3. Mayrhofer KEWA I/284f,, 285,id. EWA I/421f., Turner CDIAL 3648-49
        4. Bartholomae AiW 375, 542, 546
        5. Brandenstein Mayrhofer Hb.126
        6. Boyce MMPP 84, Durkin-Meisterernst DMMPP 315
        7. Gignoux GI 34,53
        8. 67 Baily DKS
        9. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1928-1927
        10. Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266
        11. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        12. برهان قاطع، 2/1
        13. Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. PLl. Eilers MSS 45/1985 23f
        14. Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7
        15. Ghanib SD ۱۹۲٫۲۰۳
        16. Mac Kenzie AcIr ۱۹۷۶ /10
        17. مجمع القوس، ۳۳
        18. Henning FKhwD 
        19. Asarian – Livshits Kurdica AT
        20. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        21. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        22. جغرافیای خراسان در تاریخ حافظ ابرو، 60
        23. بیست وقف نامه از خراسان، 112
        24. کتابچه تبادکان، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری »ف240
        25. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32/228
        26. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1059

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :6
        مطالب مرتبط
        شهراباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: