• چهارشنبه،05 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        عاشقان

        موقعیت سیاسی


        روستای عاشقان (Ashegan) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه‌ تسمیه


        تنها روستا به نام «عاشقان» (به مفهوم مطلق و بدون پیشوند با پسوند) در جغرافیای سیاسی ایران وجود دارد، عبارت‌اند از:

        1. عاشقان: از توابع دهستان دوست‌محمد بخش مرکزی شهرستان هیرمند استان سیستان و بلوچستان.

        2. عاشقان: از توابع دهستان طوس بخش مشهد مرکزی شهرستان مشهد استان خراسان رضوی.


        درباره وجه‌ تسمیه این روستا دو دیدگاه وجود دارد:

        دیدگاه اول: بر اساس یک مثل محلی به نام «افسانه عشق دختر پادشاه و دم‌اسب»، پیشینه نام‌ گذاری اسطوره‌ای و افسانه‌ای ۱۶ روستای شهرستان مشهد بیان می‌شود:



        سلطان دختری داشت سیمین زن با زلفی سیاه و صدایی خوش، با نام سوران. سوران در روستای عاشقان، عاشق مردی گاوچران می‌شود. ازآنجایی‌ که مرد گاوچران از طبقه پایین جامعه بوده و نمی‌ توانسته با دختر پادشاه وصلت کند دو عاشق به‌ دوراز چشم پادشاه دل به هم داده و در روستای شبانکاره به وصال هم می‌ رسند.

        وقتی پدر از این راز مطلع می‌شود، دستور می‌دهد پسر را در چاهی در روستای چاهشک بندازند. خبر کشته شدن معشوق دهان‌ به‌ دهان می‌ چرخد و به گوش سوران می‌رسد. او مرگ دلداده را تاب نیاورده و راهی دشت و بیابان می‌شود و هر آنچه در توان دارد، به کار می‌گیرد تا جسد معشوقش را بیابد.

        می‌گویند دره‌ها و گودال‌ های کال زرکش درنتیجه همین تلاش پدیدار می‌شود، اما خبری از معشوق نیت. سوران درحالی‌که از کشف جسد عشقش ناامید می‌شود، اشک‌هایش روان شده و از این اشک‌ها کشف رود جاری می‌گردد.

        صدای آه و ناله سوران در بیابان، طبل رسوایی پدر است. او این را تاب نیاورده و دستور می‌دهد موی دختر را به دم‌اسبی وحشی بندند و در بیابان رها کند. دختر باور نمی‌کرد که پدر دستور مرگش را داده باشد، بنابراین وقتی اسب به روستای قهقهه رسید، به روزگار خندید، اما تصمیم پدر جدی بود و اسب کماکان در بیابان می‌دوید.

        براثر حرکت اسب چموش، اسفند (دستبند طلا) دختر در روستای «اسفندیون» از دستش افتاد. کمی بعد، مس‌های دختر نیز در روستای مسگران رها شد. اسب و دختر به باغ شلواران که رسیدند، لباس‌های دختر عاشقی از تنش کنده شد.

        در خین چماقی، خون دختر جاری گشت، در لقمانی و پرکند آباد، گوشت‌های بدن او نیز کم‌ کم در اثر کشیده شدن روی زمین از بین رفتند. به نزدیک نوچاه که رسیدند، دختر شنید که عشقش را در چاهی انداخته‌ اند. درخواست کرد او را هم به چاه افکند، اما پدر سنگدل اجازه نداد و اسب هم خجل شد. «سر اسب پایین» افتاد به روستای «مردارکشان» که رسیدند، دیگرکسی از دخترک صدایی نشنید.

        دیدگاه دوم: عاشقان، جمع واژه عربی «عاشق» از واژه «عشق» که ریشه پهلوی پارتی «اشک» دارد، بوده و از دو جزء «عاشق / اشک» و «ان» (پسوند جمع) تشکیل‌شده است:

        عشق/ اشک: قوم پرنی (Pamai) یا پارت (Parthia)، به‌عنوان یکی از اقوام آریایی در سال ۲۴۷ پیش از میلاد شاهنشاهی پارتی را بنیان نهادند و به‌افتخار ارشک (Arsaces) یا اشک (Ashk) که در زبان پارسی باستان Arshaka تلفظ می‌شد (منبع 3؛منبع 15)، بنیان‌گذار و مؤسس این دودمان، نام شاهنشاهی اشکانیان (Arsacid Empire) یا امپراتوری پارتیان (Parthian Empire) را بر خود نهادند که به مدت ۴۷۱ سال، یعنی تا سال ۲۲۴ م؛ که به دست اردشیر یکم ساسانی برافتادند با سیستم کنفدراسیونی و بهره‌گیری از نظام پارلمانتاریستی و نوعی پادشاهی مشروطه با اقتدار بر بخش اعظم آسیای غربی حکم‌ فرمایی نمودند.

        در ایران ۷۰۶ عارضه جغرافیایی وجود دارد که واژه «اشک» به‌صورت مطلق یا با پسوند و پیشوند مشاهده می‌گردد. ۱۳۳ روستای ایران نیز دارای همین بن‌واژه پهلوی هستند و سرزمین خراسان که در روزگار اشکانیان «پرثوه» (Parthava) نامیده می‌شد، طبیعی است که بسیاری از ناهجاهای آن با ریشه پارتی یا ترکیب یافته بانام‌های اشک، عشق، پارت و مانند آن باشد.

        نام ۷ روستای حریم کلان‌شهر مشهد (آبدشکان با اسماعیل‌آباد، اشکذری، چاهشک، دهشک، عاشقان، عشق‌آباد و مرغش) نیز بخشی از این نام واژه‌های جغرافیایی محسوب می‌گردند.

        به نام واژه جغرافیایی عاشقانه به معنای «اشکان» (روستای اشکانی) می باشد.

        تاریخچه


        روستای عاشقان از دهکده‌های قدیمی ناحیه توس است که در روزگار صفویه بنیاد نهاده شده و مدارج ترقی و پیشرفت خود را در زمان افشاریه و زندیه طی کرده و در روزگار قاجاریه، به روستایی پرجمعیت، آباد و خوش آب‌ وهوا روستاهای تبدیل‌ شده است.

        اغلب سفرنامه نویسان عصر ناصری در سفر خوش به خراسان، از این روستا به نیکی یادکرده‌اند، چنان‌که علی‌نقی حکیم الممالک که در رکاب ناصرالدین‌ شاه قاجار در روز ۱۲ صفر ۱۲۸۴ ق./ ۲۵ خرداد ۱۲۴۶ ش. به مشهد سفرکرده، نام این روستا را به شکل عاشقان و به‌ عنوان یکی از قراء و مزارع رو به چناران از دست راست بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (روزنامه سفر خراسان، 2۱۰)

        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (۱۳۰۰- ۱۲۹۰ ق.) را چنین بیان می‌کند:

        «مزرعه عاشقان در ۳ فرسخی از شهر دور است. از آب رودخانه کشف رود زراعت آن‌ها مشروب می‌شود. هوای معتدل است.» (کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و نقوس خراسان در عصر ناصری، ۱۸۷)

        شاهزاده جعفرقلی میرزا که ظاهراً در دوره قاجار در مشهد اقامت داشته است، شش‌دانگ مزرعه عاشقان و ربع مزرعه خارستانک را وقف آستان قدس رضوی نموده است. (فرهنگ خراسان 2/54؛ شمس الشموس، 491)

        در دوره پهلوی و نیز دوران معاصر، شب تدریجی نابودی این آبادی تاریخی سرعت گرفت و پیش‌بینی می‌شود پیش از پایان سده چهاردهم هجری، حیات سیاسی این روستا نیز به نقطه پایان خوش نزدیک و نزدیک‌تر شود.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۳۲ دقیقه و صفر ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۲۶ دقیقه و ۱۴ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۹۳۸ متر است.

        این دهکده در ۲۲ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد قرارگرفته و رودخانه کشف رود از شرق آن می‌گذرد. آب‌وهوای آن معتدل خشک تخلیه می باشد. (منبع 20)
         alt= alt=

        مساحت


        اهالی آن در ۳ واحد مسکونی اقامت دارند.
         


         


        جمعیت



        ترکیب سنی


         alt=  alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

         

        بهره برداران حوضه کشاورزی


         alt=
         

        سازمان اداری


        این روستا نه شورای اسلامی روستایی دارد و نه دهیاری

        آثار تاریخی


        قبرستان عاشقان: در فاصله حدوداً ۵ کیلومتری جنوب شرق شهر توس و ۱۵۰ متری شمال غرب قلعه خشت و گلی روستای عاشقان و در حاشیه کشف رود، قبرستانی متروکه وجود دارد. این قبرستان بر روی تپه‌ای در ابعاد 28× 60 متر قرارگرفته است و ارتفاع کلی آن به ۲ متر می‌رسد.

        در این قبرستان چندین سنگ‌ قبر صندوقی شکل بزرگ و متوسط و همچنین سنگ مزار محرابی قرار دارد که همگی شکسته و به دونیم شده‌اند. این سنگ‌ قبرها از جنس سنگ صابون (کلرایت) است که معادن آن به فراوانی در کوه‌های اطراف مشهد وجود دارد و از قدیم‌ الایام استخراج و به مناطق دور و نزدیک صادر می‌شده است.


        این سنگ گورها با تیم‌های ثلث و نستعلیق و نقوش اسلیمی در تمامی سطوح سنگ‌ها به‌ صورت نقش برجسته حجاری و تزئین شده‌اند.

        نحوه اجرا، پرکاری و نفایس این سنگ‌ قبرهای از تعلق آن‌ها به اشخاص مهم منطقه حکایت دارد.

        متن کتیبه‌ها نیز مؤید این موضوع است؛ مثلاً بر یکی از سنگ‌ها، نوشته‌های زیر حجاری‌شده است: «هذا مرقد جناب دولتماب سعادت اکتساب مرحوم نظر آقا ابن المرحوم مراد آقا توفی فی تاریخ شهر ربیع‌الاول من شهور احدی و ثمانین تسعمایه 981 ق».

        بر قاب‌ها و بدنه این سنگ‌قبرها اشعاری به عربی و فارسی و صلوات بر ائمه اطهار مکتوب گردیده است.

        بر بدنه سنگی دیگر این جمله نوشته‌شده است:«هذا مرقد المرحوم المغفور جناب دولتماب سعادت اباب حموت انتساب کمال ... الدوله و سعادت آتا جائک بن صادرجانی قربانی... توفی فی تاریخ شهر ربیع‌الاول سنه خمیس وستین و تسعمائه من الهجره النبویه ۹۶۵ ق.» این سنگ‌ قبر نسبت به سایر سنگ‌ قبرهای این قبرستان کامل‌تر بوده و با نقوش اسلیمی پرکارتر و زیباتری تزئین گردیده و همان‌ گونه که از کتیبه آن برمی‌آید، به یکی از افراد خاندان جلالی قربانی تعلق دارد. (شناخت تابران (توس)، ۹6-۹۷ داستان توس: زندگی حکیم ابوالقاسم فردوسی، ۱۱۸-۱۱۹)

        سفال‌ های که از سطح قبرستان جمع‌ آوری‌شده مربوط به قرون ۸ تا ۱۴ هجری است که شامل سفال‌ های ساده و لعاب‌ دار می‌باشد. سفال‌های لعاب‌ دار با لعاب فلزی آبی فیروزه‌ای، لعاب قهوه‌ای، زرد کمرنگ و همچنین سفال آبی و سفید می باشد. نقوش موجود بر روی این سال‌ها نقوش زیر لعاب و نقوش کننده است.

        این گورستان متعلق به اواخر دوره تیموریان تا دوره قاجاریه (سده‌های دهم تا سیزدهم هجری قمری) بوده و به شماره ۲۲۲۹۷ در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت‌ شده است.
         
         

        رسته :عاشقان
        منابع :
        1. واژه نامه پازند  
        2. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        3. فرهنگ زبان پهلوی، 64
        4. برهان قاطع، 2/1
        5. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        6. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        7. ( Gharib SD 192,203 )
        8. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        9. مجمع الفرس، ۳۳
        10. henning fkhwd 6
        11. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        12. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        13. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        14. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        15. فرهنگ فارسی معین، 284/1
        16. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        17. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        18. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        19. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        20. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32 /239
        21. فرهنگ واژه های اوستا

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :27
        مطالب مرتبط
        عاشقان
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: