• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        عشق اباد

        موقعیت سیاسی




        روستای عشق آباد (Esghabad) از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


         
        عشق آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه «آباد» ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسنامه خویش را از «آب» و «آباد» و «آبادی» می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        53 عارضه جغرافیایی (کوه، دره، چشمه، آبشار، شهر، روستا و مانند آن) در ایران وجود دارد که واژه «عشق» در آن به کار رفته است و از نظر زبان شناسی در زبان پارسی واژه «عشق» به جای واژه پهلوی پارتی «اشک» استفاده شده است. 129 روستا و شهر ایران به نام «عشق آباد» می باشد:

        1. عشق آباد: شهری از توابع بخش دستگردان شهرستان طبس استان خراسان جنوبی

        2. عشق آباد: شهری از توابع بخش میان جلگه شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی

        3. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان علی جمال بخش مرکزی شهرستان بشرویه استان خراسان جنوبی

        4. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان مازول بخش مرکزی شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی

        5. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان چاله طرخان بخش قلعه نو شهرستان ری استان تهران.

        6. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان سرولایت بخش سرولایت شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی

        7. عشق آباد: روستایی از دهستان اهلم رستاق بخش مرکزی شهرستان محمود آباد استان مازندران

        8. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان اترک بخش مانه شهرستان مانه و سلقان استان خراسان شمالی

        9. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان شهرستان فریمان بخش مرکزی شهرستان فریمان استان خراسان رضوی

        10. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد استان خراسان رضوی

        11. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان چاپاسار شرقی بخش مرکزی شهرستان پلدشت استان آذربایجان غربی

        12. عشق آباد: روستایی از توابع دهستان درب قاضی بخش مرکزی شهرستان استان خراسان رضوی


        این نام واژه زیبای جغرافیایی از دو جزء تشکیل شده است:
        1- عشق (اشک): قوم پرنی (Parni) یا پارت (Parthia)، به عنوان یکی از اقوام آریایی در سال 247 پیش از میلاد شاهنشاهی پارتی را بنیان نهادند و به افتخار ارشک (Arsaces) یا اشک (Ashk)، که در زبان پارسی باستان Arshaka تلفظ می شد (فرهنگ زبان پهلوی، 64؛ فرهنگ فارسی معین، 1/ 284)، بنیانگذار و موسس این دودمان نام شاهنشاهی اشکانیان (Arsacid Empire) یا امپراتوری پارتیان (Parthian Empire) را بر خود نهادند، که به مدت 471 سال، یعنی تا سال 224 م. که به دست اردشیر یکم ساسانی بر افتادند، یا سیستم کنفدراسیونی و بهره گیری از نظام پارلمانتاریستی و نوعی پادشاهی مشروطه با اقتدار بر بخش اعظم آسیای غربی حکمفرمایی نمودند.
        در ایران 706 عارضه جغرافیایی وجود دارد که واژه «اشک» به صورت مطلق یا با پسوند و پیشوند مشاهده می گردد. 133 روستای ایران نیز دارای همین بن واژه پهلوی هستند و سرزمین خراسان که در روزگار اشکانیان «پرثوه» (Parthava) نامیده می شد، طبیعی است که بسیاری از نامجاهای آن با ریشه پارتی یا ترکیب یافته یا نام های اشک، عشق، پارت و مانند آن باشد.
        نام 7 روستای حریم کلانشهر مشهد (آبدشکان یا اسماعیل آباد، اشکذری، چاهشک، دهشک، عاشقان، عشق آباد و مرغش) نیز بخشی از این نام واژه های جغرافیایی محسوب می گردند.
        2- آباد (abad): که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a+pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 1)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a-pat، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی a-pat-an ، به معنای آبادان و آبادی را آپائیه apattih و مرکب از a-pat-ih، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، 36) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (برهان قاطع، 1/2)
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفرآباد، علی اباد >فارسی میانه: apat (آباد)< ایرانی باستان : a-pata (محافظت شده، پایییده شده)

        (Horn GNE 4.id. NPSSpr, 50, Nyberg.Man. Phl.Eliers, MSS 45/1985 23 f)

        از ریشه - pa (y) (پاییدن، مراقبت کردن) پارتی (اشکانی): bd abad (آباد).(Boyece MMPP 4, Durkin-Meisterenst DMMPP7)

        سغدی: ''P''(آباد)، "py (توجه کردن، پاییندن) (a-paya) (Gharib SD 192,203)، " pat (احسنت، آباد!) (Mac Kenzie Ac.Ir 1976 (74 مقایسه کنید با فارسی: اباد، آفرین (مجمع القرس، 33).

        خوارزمی: bdn (آبادان) ( <فارسی) (Henning FKheD

        کردی: ava (آباد) (Astrian- Licshits Kurdica 82)

        ارمنی: apat آباد، معمور) (ایرانی)، anapat (مخروبه، ویرانی) ( = فارسی میانه: an-apat بایر، نااباد) (Hubschmann Arm.gr.97) (فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4)
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat ماخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap-pa-ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از 3 جزء تشکیل شده است: a پیشوند تاکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن ( این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی ( و گاهی اوقات صفت فاعلی)

        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر آباد و مسکون است (منبع 13)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پرمایه، تمام سلاح، تندرسه، توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.

        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در 11552 عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام 7729 روستا و 140 شهر، با واژه «اباد» ترکیب یافته است.
        در مجموع جاینام عشق آباد به معنی « اشک آباد» یا «آبادی اشک» می باشد، همان گونه که عشق آباد ترکمنستان یا آشخانه مرکز شهرستان مانه و سملقان استان خراسان شمالی «اشکانه» است و احتمالا یکی از این دو شهر همان آسان (نخستین پایتخت دودمان اشکانی) می باشد، نه آن گونه که برخی تلاش می کنند آن را با خیوشان یا قوچان منطبق نمایند.
         

        تاریخچه


        روستای عشق آباد، با آن که از یک ریشه تاریخی اشکانی/ پارتی در حوزه تمدنی ناحیه توس برخوردار می باشد، اما نشانه ای تاریخی و باستانی که بتوان قدمت آن را به پیش از عصر صفویه نسبت داد، در دست نیست.
        روستای عشق آباد از دهکده های قدیمی بلوک میان ولایت مشهد است، که در روزگار صفویه بنیاد نهاده شده و مدارج ترقی و پیشرفت خود را در زمان افشاریه و زندیه طی کرده و در روزگار قاجاریه، به روستایی پر جمعیت، آباد و خوش آب و هوا تبدیل شده است.
        اغلب سفرنامه نویسان و تاریخنگاران عصر ناصری در سفر خویش به خراسان، از این روستا به نیکی یاد کرده اند، چنان که محمد حسن خان اعتماد السلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1300- 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
        «مزرعه عشق آباد: قدیم النسق است. در 5 فرسخی شهر مشهد واقع است. 5 خانه وار از کرد ] و[ تاجیم رعیت دارد. زراعت از قنات مشروب می شود. نوکر دیوان ندارد. هوایش معتدل است. (کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری، 196)

        میرزا قهرمان امین لشکر، که در سفر ناصرالدین شاه قاجار، ملازم رکاب او بوده، در گزارش روز سه شنبه 10 شوال 1300 ق./ 23 مرداد 1262 آورده است: «عشق آباد: متعلق به حضرت 25 خانوار ]دارد[ (روزنامه سفر خراسان، 137)
        مک گرگور درباره آن می نویسد: «عشق آباد: روستایی است در خراسان در 5 مایلی مشهد در کنار جاده سرخس» (فرهنگ جغرافیایی خراسان، 659) هوتوم شیندار نیز می گوید: « عشق آباد» روستایی است در فاصله 17 مایلی مشهد و 4 مایلی غرب توس در خراسان» (فرهنگ جغرافیایی خراسان، 659)
        نصف شش دانگ روستا وقف آستان قوس رضوی می باشد. (شمس الشموس، 512)
        بافت قدیمی روستا شامل الگوی مجتمع بوده و وجود درختان سرسبز در هسته اولیه، ایجاد فضایی خاص نموده است. هسته اولیه خارج از روستای کنونی است که به مرور زمان خالی از سکنه شده و روستاییان در جستجوی منابع آب شرب و کشاورزی به سمت پایین دسته هسته اولیه گرایش پیدا کرده و در شمال شرق آن به صورت بسیار فشرده و کم مجتمع، آبادی جدید را بنیاد نهادند.
        مرحله دوم توسعه روستا در غرب مرحله نخست و مرکز و شمال غربی روستا انجام یافته و این گسترش تدریجی که در بازه زمانی استقرار پهلوی اول تا اصلاحات ارضی صورت گرفته، با ایجاد شبکه معابر ارگانیک و نامنظم یا عرض های متفاوت و استفاده از مصالح چوب و گل در ساخت و سازها توام بوده است.
        مرحله سوم توسعه روستا در جنوب و غرب مرحله دوم شکل گرفته و بناها عمدتا با مصالح امروزی و با فرم و مصالح با دوام شهری و گاه تا دو طبقه، در حد فاصل اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی ساخته شده است. این مرحله بیانگر سرعت توسعه شکل گیری بافت در جنوب و غرب آبادی می باشد. 

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 25 دقیقه و 24 ثانیه طول شرقی و 26 درجه و 29 دقیقه و 41 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1120 متر است.
        این دهکده در 15 کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و 4 کیلومتری شمال جاده مشهد به قوچان قرار گرفته و رودخانه کشف رود در شمال آن روان است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع 19)
         
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستا 11 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 93 واحد مسکونی اقامت دارند تراکم نسبی جمعیت در آن 37 /34 نفر در هر هکتار می باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


         alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        محلات


        این روستا از دو محله تشکیل می شود:

        1.قلعه پایین: در شمال، مرکز و شرق بافت قرار گرفته و بخش قدیمی روستا( مراحل اول و دوم توسعه) را که 4/ 69% مساحت دهکده را شامل می شود، به خود اختصاص داده است.

        2. جلال آباد: در جنوب روستا، که در محله سوم توسعه آبادی پدید آمده و 6 /30% مساحت روستا را از آن خود نموده است.

        اماکن مذهبی


        این روستا دو مسجد دارد، که بر روی هم 1087 متر مربع وسعت دارند.

        ورزشگاه


        1. زمین ورزشی روستایی، که 2135 مترمربع وسعت دارد

        سازمان اداری


        این روستا هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری

        جاودانه های تاریخ


        1.غلامعلی سیرجانی: در 3دی 1336 در روستای عشق آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامرضا و مادرش نجمه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. سال 1347 ازدواج کرد. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 26 فروردین 1361، در سن 25 سالگی در چزابه بر اثر اصابت گلوله به قلب و شکم شهید شد. مزار او در گلزار بهشت رضای مشهد واقع است.( فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 905)

        2.محمدجمعه میرزایی: در 1 فروردین 1337 در روستای عشق آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامعلی( فوت 1339) و مادرش فاطمه نام داشت. در حد خواندن و نوشتن سواد آموخت. نانوا بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 20 بهمن 1360 در سن 23 سالگی، با سمت تیربارچی در بستان خوزستان بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد.پیکرش را در گلزار بهشت رضای مشهد به خاک سپردند.(فرهنگ اعلام شهدای استان خراسان رضوی،2 /1593).

        رسته :عشق آباد
        منابع :
        1.  (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32/ 246
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :29
        مطالب مرتبط
        عشق اباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: