• چهارشنبه،05 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        فتح اباد یزدی ها

        موقعیت سیاسی




        روستای فتح آباد یزدی‌ها (Fathabad-e Yazdiha) از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می‌باشد.
         

        وجه تسمیه


        به اختصار به آن فتح آباد (Fatihabad) هم می‌گویند.

        فتح آباد یزدی‌ها، یکی از ۲۸ روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه «آباد» ترکیب یافته و جزء نامجای‌هایی است که شناسه خویش را از«آب» و «آباد» و «آبادی» می‌گیرد، یعنی نزدیک‌ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        ۷۵ روستا در ایران به نام «فتح آباد» وجود دارد جاینام «فتح آبادی یزدی‌ها» که در جغرافیای سیاسی ایران منحصر به فرد می‌باشد، از ۳ جزء تشکیل شده است:
         
        1. فتح (Fath): واژه‌ای عربی، به معنای باز کردن، گشودن، ظفر بافتن، تسخیر کردن، پیروز شدن، باز شدن، گشایش، پیروزی، ظفر می‌باشد. (منبع 14)
         
        ۲. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.

        (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
         
        دکتر بهرام فرهوشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیی از a-pat به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، 36) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می‌باشد. (منبع 3)
         
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می‌شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکمه، نظیر ابراهیم آباد، جعفرآباد، علی‌آباد.
         
        > فارسی میانه: apat (آباد) > ایرانی باستان: a-pata- (محافظت شده، پاییده شده).

        (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eiler: MISS 45/1985 23f)

        از ریشه (pa(y)- (پاییدن، مراقبت کردن).

        پارتی (اشکانی): bdabad (آباد).

        (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)

        سغدی: “p”t (آباد)، “py- (توجه کردن، پاییدن) (<a-paya-)

        (Gharib SD, 192, 203)، “pat (احسنت، آباد!) (Mac Kenzie AcIr, 1976, 10) ۷۴ مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (مجمع‌الفرس، 33).

        خوارزمی: bdn آبادان (< فارسی) (Henning FKhwD 6)

        کردی: ava (آباد) Asatrian – Livshits Kurdica 82

        ارمنی: apat (آباد، معمور) (ایرانی)، anapat (مخروبه، ویرانی) (-فارسی میانه: an+apat بایر، نا آباد) (Hubschmann Arm.gr.97) (منبع 12)
         
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می‌تواند از ایرانی باستان ap-pa-ta صورت باستانی) گرفته شده باشد.
         
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
         
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می‌باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 13)
         
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، باز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
         
        در پایان نام برخی از آبادی‌ها، شهرها، قصبات، بخش‌ها و شهرستان‌های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکستان که پایتخت آن عشق‌آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.

        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می‌گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه « آباد» ترکیب یافته است.
         
        3. یزدی‌ها: احتمالا اشاره به مهاجرانی از منطقه یزد به شمال سرزمین خراسان دارد.
         
        مهم‌ترین فتح آباد ایران، همان دهکده فتح آباد از توابع دهستان قوچان عنبق بخش مرکزی شهرستان قوچان استان خراسان رضوی است، که به فتح آباد قوچان معروف است و به علت قتل نادرشاه افشار، مؤسس سلسله افشاریه در سال ۱۱۶۰ق. در این روستا، شهرت تاریخی یافته است.
         
        به دلیل وجود روستای سه روستای همنام «فتح آباد» در شهرستان مشهد، یکی از آنها که در دهستان طوس و خالی از سکنه است، فتح آباد (بدون پسوند) و دو فتح آبادی که در دهستان میان ولایت قرار دارند، یکی به نام «فتح آباد گرگ‌ها» و دیگری به اسم «فتح آباد یزدی‌ها» (که محل سکونت یزدی‌ها بوده است، نامگذاری شده است.

        تاریخچه


         
        فتح آباد یزدی‌ها، از جمله روستاهای زیبایی است که در دوره افشاریه و زندیه بنیاد نهاده شده و در روزگار قاجاریه به عنوان دهکده‌ای به نام فتح آباد که مردم آن به کشاورزی و باغداری اشتغال داشتند.
         
        هوتوم شیندلر در باره آن می‌نویسد: «فتح آباد: روستایی است در فاصله ۲۷ مایلی شمال غرب مشهد، در کنار جاده قوچان. (فرهنگ جغرافیایی خراسان، 672)
         
        علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز ۱۲ صفر ۱۲۸۴ق. ۲۵ خرداد ۱۲۴۶ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل فتح آباد و به عنوان یکی از قراء و مزارع رو به چناران از دست راست بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (روزنامه سفر خراسان، ۲۱۰)
         
        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری (1290-1300 ق.) را چنین بیان می‌کند:
         
        «مزرعه فتح آباد یا قلعه کهنه: قدیم النسق است. در ۳ فرسخی شهر واقع است. زراعت و باغات این مزرعه از قنات مشروب می‌شود. ۱۰ خانه‌وار رعیت دارد، از کرد و تاجیک. هوایش: معتدل است. تو کر دیوان هم ندارد. (کتابچه میان ولایت، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»، 191)
         
        میرزا قهرمان امین لشکر، که در سفر ناصرالدین شاه قاجار، ملازم رکاب او بوده، در گزارش روز سه شنبه ۱۰ شوال ۱۳۰۰ ق. / ۲۳ مرداد ۱۲۶۲ آورده است: «فتح آباد که ۳۰ خانوار رعیت داشت.» (روزنامه سفر خراسان، ۱۳6)
         
        این روستا در روزگار پهلوی نیز به رشد و توسعه تدریجی خویش ادامه داد و به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از کانون‌های مهم جمعیت ثابت روستائیان بومی تبدیل شود.
         
        دهکده فتح آباد یزدی‌ها، دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری ستی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک تکیه‌ گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۱۹ دقیقه و ۱۲ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۳۳ دقیقه و ۵۷ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۹۷ متر است.این دهکده در ۳۹ کیلومتری شمال غربی شهر مشهد و ۹ کیلومتری شمال جاده مشهد به قوچان قرار گرفته است. آب و هوای آن معتدل خشک می‌باشد. (منبع 19)

        مساحت


         
        این روستای کوچ تنها ۳ کیلومتر مربع وسعت داشته و اهالی آن در ۱۴ واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 33/ 18 نفر در هر کیلومتر مربع می‌باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        سازمان اداری


        این آبادی نه شورای اسلامی روستایی دارد و نه دهیاری.

        جاودانه‌های تاریخ


        ١. جواد صادقی: در ۹ اسفند ۱۳۴۶ در روستای فتح آباد یزدی‌ها از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامحسن و مادرش عصمت نام داشت. تا دوم راهنمایی درس خواند. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۹ اردیبهشت ۱۳۶۷، در جزیره مجنون عراق بر اثر اصابت ترکش خمپاره به شهادت رسید. مزار او در بهشت رضای مشهد قرار دارد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/991)
         
        ٢. محمدرضا صادقی فتح آبادی: در ۱ خرداد ۱۳۴۶ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش صفر و مادرش معصومه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. کانال‌ساز کولر بود. بسیجی بود. در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۶۵، در سن ۱۹ سالگی، در مهران توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش خمپاره به شهادت رسید. پکرش را در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/999)
         
        ٣. حسین عباسی فتح آبادی: در ۱۲ خرداد ۱۳۴۳ در شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش غلامحسن و مادرش فاطمه نام داشت. تا سوم متوسطه درس خواند. سال ۱۳۶۲ ازدواج کرد که ثمره آن یک دختر بود. به عنوان گروهبان یکم ارتش در جبهه حضور یافت. در ۲۹ فروردین ۱۳۶۵، در سن ۲۲ سالگی، در شرهانی توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به صورت، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1104)
         
        4. محسن علی محمدی: در ۲ شهریور ۱۳۴۷ در روستای فتح آباد یزدی‌ها از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علی اکبر و مادرش خدیجه نام داشت. تا چهارم متوسطه درس خواند. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در ۲۵ اردیبهشت ۱۳۶۵، در سن ۱۸ سالگی، با سمت بی‌سیم‌چی در حاج عمران عراق بر اثر اصابت ترکش به پهلو، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1170)
         
        5. محمدرضا قدیمی فتح آباد: در ۱ خرداد ۱۳۳۳ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش نوروز و مادرش صغرا نام داشت. تا پایان دوره کاردانی در رشته دبیری فنی درس خواند. کارمند سازمان آموزش و پرورش بود. سال ۱۳۵۸ ازدواج کرد و صاحب یک پسر و یک دختر شد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در ۲۳ فروردین ۱۳۶۲، در سن ۲۹ سالگی، با سمت نیروی واحد اطلاعات عملیات در شرمانی توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به سینه، شهید شد. مزار وی در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2 /1292)
         
        6. محمدعلی نوروززاده فتح آبادی: در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۴۰ در شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش غلامرضا و مادرش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۶ خرداد ۱۳۶۱، در سن ۲۱ سالگی، در جزیره ام‌الرصاص بر اثر اصابت ترکش به سر و پهلو، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2 /1669)

        رسته :فتح آباد یزدیها
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50ش, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 2483/2-2484
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، 32/ 256 – 257
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند  

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :39
        مطالب مرتبط
        فتح اباد یزدی ها
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: