• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        فیلیان سفلی

        موقعیت سیاسی


        روستای فیلیان سفلی (filian-sofla) از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن فلیان سفلی (Felian-e-sofia) با فیلیان پایین (Filian-e pain) یا فیلیان حضرتی (Filian-e Hazrati) یا فلیان آستانه Felian-e Astaneh هم می گفتند).

        تنها 2 روستا به نام «فیلیان» در جغرافیای سیاسی ایران وجود دارد که همین دوآبادی حریم کلانشهر مشهد می باشند، که با پسوند سفلی ( حضرتی / آستانه) و علیا (قائم مقام) شناخته می شوند.

        درباره وجه تسمیه این آبادی چند دیدگاه وجود دارد:

        دیدگاه نخست: برخی از اهالی روستا بر این باورند که نام قدیم زادگاهشان «پیلبان» با فیلبان» و معنای دارنده با نگهدارنده نیل) بوده که به مرور به افیلیان» تغییر یافته است. (منبع 14).

        واژه فیل در متون زبان اکدی به شکل پیرو (pinu) ثبت شده است. (فرهنگ واژگان اکدی،125).

        دیدگاه دوم: عده ای از تاریخنگاران احتمال می دهند که مهاجرانی از طایفه «فیلی» در لرستان ایران و شرق عراق، بنیانگزار این آبادی بوده اند. طایفه «فیلی که هنری لایارد آنها را از بزرگترین و قدرتمندترین طوایف قوم آریایی الرا می داند، در رشته کوه زاگرس اقامت داشته و در استان های لرستان، خوزستان، ایلام و کرمانشاه در ایران و مناطق و شهرهای بغداد، دیاله، مقدادبه، کوفه، کوت، علی شرقی، علی غربی، رباطبه، بدره و بعقوبه عراق سکونت ورزیدند.

        گروهی از افراد این طایفه که برخی از زبان شناسان واژه طایفه را به معنای شورشیا می دانند، به همراه کریم خان زند تا شیراز و استان فارس رفته و حتی در برخی از مناطق کرمان نیز اقامت نمودند. (از پیستون تا زرد کوه بختیاری، 52)



        دیدگاه سوم: این آبادی در گذشته فولیان

        (Fuliyan) نام داشته، که به نظر می رسد این نام از فولیون (Fuliyun) به معنای آمریم نخودی : گرفته شده (فرهنگ فارسی معین، 2587/2) و به مرور این نام به فیلبانه تغییر یافته است. برخی نیز آن را با نام «فیلون» (Filon) به معنای «تارونه بی ارتباط نمی دانند. (منبع 14و 2/2599).

        این روستا تا دهه چهل شمسی یکپارچه بوده و پس از این تاریخ به دو روستای قلیان سفلی : (معروف به فلان حضرنی با فیلیان آستانه) و قلیان علیا» (معروف به قلیان قائم مقام) تقسیم گردید.

        دیدگاه چهارم: برخی از اهالی بر این باورند که نام روستا در آغاز پیلیانه بوده است، که به دلیل وجود مرکز تولید ابریشم و نگهداری پله های کرم ابریشم بوده است.

        قلیان در آغاز یک روستای یکپارچه بوده و در حال حاضر نیز فاصله بین آن دو از میان رفته و عملا واحد جغرافیایی واحدی را تشکیل می دهند. بخش شرقی چون متعلق به آستان قدس رضوی است، به قلیان آستانه با فیلیان حضرتی مشهور است و سمت غرب، چون در گذشته در اختیار شخصی به نام «قائم مقامه بوده، به افیلیان علیا با «فیلیان قائم مقام با قائم مقام علیا، معروف گشته است.

        هسته اولیه آن در مرکز آبادی و حاشیه معبر اصلی شکل گرفته است. مرحله نخست توسعه آن، که در محدوده زمانی 1330 تا 1342 انجام

        یافته، در شرق هسته اولیه گسترش پیدا کرده و بافت پر پیچ و خم و معابر تنگ و باریک از قدمت این بخش از روستا حکایت می نماید.

        مرحله دوم توسعه، که از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به درازا انجامید، به دلیل واگذاری اراضی روستا به روستائیان و افزایش جمعیت، واحدهای مسکونی بسیاری در آن ساخته شد.

        مرحله سوم توسعه روستا در شرق روستا و در سال های اخیر، با احداث ساختمان های جدید با فرم و مصالح شهری نمود یافته است.

        تاریخچه


        فیلیان از روستاهای کمتر شناخته شده شهرستان مشهد و بلوک میان ولایت است، که در دوره قاجاریه در حاشیه رودخانه تمدن ساز کشف رود و با اقتصادی کشاورزی محور و به عنوان مزرعه فولیان بنیاد نهاده شد و با وجودی که حادثه و رویداد مهمی در این آبادی در طول ۲۰۰ سال حیات سیاسیش به وقوع نپیوست، اما همیشه از یک روند یکسان و پیوسته آبادانی نبی برخوردار بود.

        محمد حسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا را (که در آن زمان روستای یکپارچه ای بوده است) در عصر ناصری (۱۳۰۰-۱۲۹۰ ق.) چنین بیان می کند:

        مزرعه فولیان: قدیم النق است. ۲۰ خانه وار دارد، از ترک و کرد و تاجیک. نصف موقوفه، نصف رعیتی است . در ۵ فرسخی شهر واقع است. هوازیش معتدل۔ تو کر دیوانی ندارد و از رودخانه کشف رود مشروب می شود.» (کتابچه میان ولایست، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»، ۱۹۷)

        در برخی منابع شش دانگ این روستا را وقف آستان قدس رضوی دانسته اند. (ظفرنامه عضدی، ۲۹۹؛ شمس الشموس، ۶۸۰ فردوس التواریخ، 46۲)

        درجه و ۲۵ دقه و ۳۸ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۳۱ دقیقه و ۴۰ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۳۲ متر است.

        این دهکده در ۲۷ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و ۷ کیلومتری شرق جاده مشهد به قوچان قرار گرفته و رودخانه کشف رود از شمال آن می گذرد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع 19).
         alt= alt= alt=

        مساحت


        دو روستای همنام فلان بر روی هم ۱۰ هکتار وسعت دارند. تراکم نسبی جمعیت این دو آبادی، بر روی هم، ۲۵ نفر در هر هکتار می باشد. اهالی قلیان سفلی در ۲۶ واحد مسکونی اقامت دارند.
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        اماکن مذهبی


        این روستا دارای یک باب مسجد می‌باشد، که وسعت آن (با مسجد فلان سفلی)، بر روی هم ۱۰۹۸ متر مربع می‌باشد.

        سازمان اداری این روستا دارای شورای اسلامی روستایی می‌باشد، اما دهیاری ندارد.

        رسته :فیلیان سفلی
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 1/ 956
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32 /262-263
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند  

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :8
        مطالب مرتبط
        فیلیان سفلی
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: