• سه شنبه،06 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        قهقهه

        موقعیت سیاسی


        روستای قهقه (Qahqah) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن قهقهه (Qahqah) هم می گفتند. نام واژه جغرافیایی «قهقه» یا «قهقهه» در تمام ایران منحصر به فرد می باشد.

        درباره وجه تسمیه این روستا دو دیدگاه وجود دارد:

        دیدگاه اول: براساسا یک مثل محلی به نام «افسانه عشق دختر پادشاه و دم اسب»، پیشینه نامگذاری اسطوره ای و افسانه ای 16 روستای شهرستان مشهد بیان می شود:

        «سلطان دختری داشت سیمین تن با زلفی سیاه و صدایی خوش، با نام سوران. سوران در روستای عاشقان، عاشق مردی گاوچران می شود. از آن جایی که مرد گاوچران از طبقه پایین جامعه بوده و نمی توانسته با دختر پادشاه وصلت کند، دو عاشق به دور از چشم پادشاه دل به هم داده و در روستای شبانکاره به وصال هم می رسند.

        وقتی پدر از این راز مطلع می شود، دستور می دهد پسر را در چاهی در روستای چاهشک بیندازند. خبر کشته شدن معشوق دهان به دهان می چرخد و به گوش سوران می رسد. او مرگ دلداده را تاب نیاورده و راهی دشت و بیابان می شود و هر آنچه در توان دارد، به کار می گیرد تا جسد معشوقش را بیابد.

        می گویند دره ها و گودال های کال زرکش در نتیجه همین تلاش پدیدار می شود، اما خبری از معشوق نیست. سوران در حالی که از کشف جسد عشقش ناامید می شود، اشکهایش روان شده و از این اشک ها کشف رود جاری می گردد.

        صدای آه و ناله سوران در بیابان، طبل رسوایی پدر است. او این را تاب نیاورده و دستور می دهد موی دختر را به دم اسبی وحشی ببندند و در بیابان رها کنند. دختر باور نمی کرد که پدر دستور مرگش را داده باشد، بنابراین وقتی اسب به روستای قهقهه رسید، به روزگار خندید، اما تصمیم پدر جدی بود و اسب کماکان در بیابان می دوید.

        بر اثر حرکت اسب چموش، اسفند (دستبند طلا) دختر در روستای «اسفندیون» از دستش افتاد. کمی بعد، مس های دختر نیز در روستای مسگران رها شد. اسب و دختر به باغ شلواران که رسیدند، لباس های دختر عاشق از تنش کنده شد.

        در خین چماقی، خون دختر جاری گشت، در لقمانی و پرکند آباد، گوشت های بدن او نیز کم کم در اثر کشیده شدن روی زمین از بین رفتند. به نزدیک فوچاه که رسیدند، دختر شنید که عشقش را در چاهی انداخته اند. درخواست کرد او را هم به چاه افکنند، اما پدر سنگدل اجازه نداد و اسب هم خجل شد. « سر اسب پایین» افتاد. به روستای «مردارکشان» که رسیدند، دیگر کسی از دخترک صدایی نشنید»

        دیدگاه دوم: واژه «قهقه» با «قهقهه» به معنای خنده به آواز بلند یا خنده پر صدا می باشد.(منبع 14)

        تاریخچه


        روستای قهقهه از دهکده های قدیمی ناحیه توس مشهد است، که در روزگار صفویه بنیاد نهاده شده و به عنوان یکی از ییلاقات مورد علاقه شاهان و شاهزادگان و والیان خراسان به شمار می آمده و نام «چمن قهقهه» بارها و بارها در اسناد و گزارش های این دوره یاد می شود. بر اساس وقف نامه میرزا محسن رضوی ( متعلق به سال 1055ق.)، « و همگی مزرعه قهقهه بلوک طوس مع باغ »، وقف آستان قدس رضوی گردیده است.(بیست وقفنامه از خراسان، 113)

        این آبادی مدارج ترقی و پیشرفت خود را در زمان افشاریه و زندیه طی کرده و در روزگار قاجاریه، به روستایی پر جمعیت، آباد و خوش آب و هوا تبدیل شده است.

        نام آن در نبردهای دوره پادشاهی محمدشاه قاجار نیز آمده است:

        «محمدخان قرایی در پانزدهم ذی القعده1247ق. به حضور نائب السلطنه عباس میرزا رسید و اجازه خواست تا به تربت بازگردد و نیروهایش رابه خدمت آورد. رضاقلی خان چون خبر پیوستن محمدخان به عباس میرزا را شنید، پریشان خاطر گشت و استدعا کرد که وزیر و پشتکار نائب السلطنه یعنی ابوالقاسم قائم مقام فرهانی میانجی صلح گردد.

        گرچه قائم مقام به امیرآباد چناران رفت، اما نتیجه ای حاصل نشد. پس شاهزاده سپاه خویش را به کال یاقوتی در مشرق مشهد برد و آوازه سورش در هرات درافکند، اما چپ آوازه افکند و از راست شد و یکباره به چمن قهقهه در شمال غرب مشهد رخت کشید تا کار رضاقلی خان را یکسره کند.

        وی در مدت خودسری گذشته قلعه چناران در10 فرسنگی مشهد را ویران کرده و قلعه جدید و استوار امیرآباد را در نیم فرسنگ مغرب آن به مدت 8سال بنیاد افکنده و بدان پشت گرم و امیدوار بود.

        لذا عباس میرزا ابتدا همان قلعه سدید را در ابتدای سال 1348ق. مرد حمله قرار داد و عاقبت در ماه صفر به فتح آن نایل آمد چنانکه خاوری شیرازی در باب ماده تاریخ آن فتح گفت: « خرد گفتا امیرآباد فتح الباب قوچان شد.» ( روضه الصفا،10/9-13)

        کلنل سی.ام.گرگر، در جریان سفر خود از مشهد به درگز، در 7آگوست 1875م./ 16مرداد 1254ش. زاویه سمت و فاصله تقریب بعضی از روستاهای مشهد از پایین مقبره خواجه ربیع را محاسبه می کند، از جمله روستای قهقه را 125 درجه درجه و به فاصله 4مایل گزارش می دهد.(شرح سفری به ایالت خراسان2/ 47)

        علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز 12 صفر 1284ق./25 رخداد 1246ش. به مشهد سفر مرده، نام این روستا را به شکل قهقهه با چمن معروف آن و به عنوان یکی از قراء و مزارع بلوک میان ولایت ثبت کرده است.(روزنامه سفر خراسان،210)

        محمد حسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا را در عصر ناصری( 1300-1290ق) را چنان بیان می کند:

        «مزرعه قهقهه: در 3 فرسخی شهر واقع است. قدیم النسق است. 12 خانوار رعیت دارد، از کرد و تاجیک. در چمن قهقهه واقع است. زراعت این مزرعه از قنات مشروب می شود. هوایش مرطوبی است. نوکر دیوانی ندارد.»(کتابچه میان ولایت، در « جفرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»،191)

        غلامحسن خان غفاری کاشانی، روز سه شنبه، 10 شوال1300ق./23 مرداد 1262ش. به همراه ناصرالدین شاه قاجار در جریان سفر به خراسان از این روستای تاریخی دیدن کرده و می نویسد:

        «چمن قهقه از قدیم شهری بوده است موسوم به شهر قهقهه. به قدری وسیع و بزرگ که نهایت نداشته. در زمان سلف، به مرور ایام به کلی خراب و منهدم شده، حالا آثاری از برج و باروی آن پیداست. به جای آن ولایت، حالا علفزار و چمن خوبی است. اطراف آن دهات و آبادی است. مال های حکومت و ایالت و اسب های توپخانه را اغلب اوقات در این جا چرا می دهند» (سفرنامه خراسان،146)

        میرزا قهرمان امین لشکر، که در سفر ناصرالدین شاه قاجار، ملازم رکاب او بوده، در گزارش روز سه شنبه 10شوال1300ق./23مرداد 1262ش. آورده است:« امروز منزل در چمن قهقهه است که 2 فرسخی ارض اقدس است. 2ساعت از دسته گذشته 7 اعلی حضرت همایونی سوار کالسکه شدند.

        در رکاب مبارک بودیم. بعضی عرضچی های متفرقه از محالات در عرض راه عریضه می دادند و قدری از راه را همراه کالسکه آمدیم. بعد از آن جناب جلالت مآب عضدالملک و سردار محمدهاشم خان افغان و من در کالسکه رفتیم. هوا گرم بود و خاک و غبار زیاد بود. تا مسافتی طی شد». (روزنامه سفر خراسان،135)

        در دوران پهلوی و نیز دوران معاصر، شیب تدریجی نابودی این آبادی تاریخی سرعت گرفته و پیش بینی می شود پیش از پایان سده چهاردهم هجری، حیات سیاسی این روستا نیز به نقطه پایان خویش نزدیک و نزدیک تر شود.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 32 دقیق و 38 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 25 دقیقه و 7ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 979 متر است.

        این دهکده در 19 کیلومتری شمال غرب شهر مشهد قرار دارد و رودخانه کشف رود در شرق آن جریان دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.(منبع 19)
         
         alt=

        مساحت


        این روستای کوچک 5 /4 هکتار وسعت دارد. تراکم نسبی جمعیت در آن 78/ 3 نفر در هر هکتار می باشد.
         
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        سازمان اداری


        این روستا نه شورای اسلامیی روستایی دارد، نه دهیاری

        آثار تاریخی


        1.بقایای قلعه قهقهه: مصالح این قلعه از خشت و گل است و قدمت آن به دوره قاجار تعلق دارد.

        رسته :قهقه
        منابع :
        1.  (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین،2 /2756
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور،32/ 288
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :7
        مطالب مرتبط
        قهقهه
        ارزیابی
        امتیاز کسب شده در ارزیابی:
        ارزیابی این مورد: