• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        کال زرکش

        موقعیت سیاسی




        روستای کال زرکش (Kal Zarkesh) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد .

        وجه تسمیه


        درباره وجه تسمیه این روستا دو دیدگاه وجود دارد

        دیدگاه اول: بر اساس یک مثل محلی به نام : «افسانه عشق دختر پادشاه و دم اسب»، پیشینه نامگذاری اسطوره ای و افسانه ای ۱۶ روستای شهرستان مشهد بیان می شود:

        «سلطان دختری داشت سیمین با زلفی سیاه و صدایی خوش، با نام سوران. سوران در روستای عاشقانه عاشق مردی گاوچران می شود. از آن جایی که مرد گاوچران از طبقه پایین جامعه بوده و نمی توانسته با دختر پادشاه وصلت کند، دو عاشقی به دور از چشم پادشاه دل به هم داده و در روستای شبانکاره به وصال هم می رسند.

        وقتی پدر از این راز مطلع می شود، دستور می دهد پسر را در چاهی در روستای چاهشک بیندازند. خبر کشته شدن معشوق دهان به دهان می چرخد و به گوش سوران می رسد. او مرگ دلداده را تاب نیاورده و راهی دشت و بیابان می شود و هر آنچه در توان دارد، به کار می گیرد تا جسد معشوقش را بیابد.

        میگویند دره ها و گودال های کال زرکش در نتیجه همین تلاش پدیدار می شود، اما خبری از معشوق نیست. سوران در حالی که از کشف جسد عشقش ناامید می شود، اشکهایش روان شده و از این اشک ها کشف رود جاری می گردد. صدای آه و ناله سوران در بیابان، طبل رسوایی پدر است. او این را تاب نیاورده و دستور می دهد موی دختر را به دم اسبی وحشی ببندند و در بیابان رها کند. دختر باور نمی کرد که پدر دستور مرگش را داده باشد، بنابراین وقتی اسب به روستای قهقهه رسید، به روزگار خندید، اما تصمیم پدر جدی بود و اسب کماکان در بیابان می دوید.

        بر اثر حرکت اسب چموش، اسفند (دستبند طلا) دختر در روستای «اسفندیون» از دستش افتاد. کمی بعد، مس های دختر نیز در روستای مسگران رها شد. اسب و دختر به باغ شلواران که رسیدند، لباس های دختر عاشق از تنش کنده شد.

        در خین چماقی، خون دختر جاری گشت، درلقمانی و پرکن آباد، گوشت های بدن او نیز کم کم در اثر کشیده شدن روی زمین از بین رفتند. به نزدیک قوچاه که رسیدند، دختر شنید که عشقش را در چاهی انداخته اند. درخواست کرد او را هم به جاء افکند، اما پدر سنگدل اجازه نداد و اسب هم خجل شد. «سر اسب پایین» افتاد. به روستای «مردار کشان» که رسیدند، دیگر کی از دخترک صدایی نشنید.

        دیدگاه دوم: ۱۸ روستای ایران، از واژه «کال» در تامجای خویش بهره گرفته اند. نام واژه جغرافیایی «کال زر کش» در جغرافیای سیاسی ایران منحصر به فرد می باشد و از دو جزء کال + زرکش تشکیل می شود.

        کال (Kal) دارای معانی گوناگونی است، از جمله: میوه نارس، خان، گودال بزرگ، زمین شکافته، آب کند، دره، نوعی گل، گریز، فرار، پراکندگی، کج، خمیده، جا، مقام، جایگاه ژولیده، درهم. (فرهنگ فارسی معین، 3 /2858، فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 4/ 2107؛ گویش اسفراین، ۲۳۰؛ گلویش بردسیر، 155؛ واژه نامه طبری، ۱6۳؛ عالم آرای نادری، 3/ 1041)

        این واژه پارسی از لغات پهلوی شرقی و خاصه مشهد و خراسان است، به معنی «کانال»، یعنی نهر بزرگی که دستی آن را کنده باشند با خود آب آن را احداث کرده باشد. (سبک شناسی،1/ 34)

        کال در گویش خراسانی به معنی رودخانه خشک شده، مبل، بستر رود، رودخانه ای که زمین را ژرف کند، آمده است. (فرهنگ عمویشی خراسان بزرگ، ۲۳۰؛ فرهنگ نامه بومی سبزوار،412)

        پس، کال زرکش به معنای کانال زرکش با رودخانه خشک شده زرکش (زرکش: به عنوان یک نام خاص یا یک شغل» است.

        تاریخچه


        روستای کال زرکش از آبادی های نوبنیاد ناحیه توس شمرده می شود، که نام آن در هیچ یک از منابع و اسناد و مدارس پیش از دوره پهلوی ذکر نشده و در ضمن، هیچ اثر تاریخی ثبت شده ای نیز در این منطقه وجود ندارد که نشان از پیشینه سکونت و استقرار انسان در آن باشد.

        به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از کانون های مهم جمعیت ثابت روستائیان بومی تبدیل شود و با آن که آبادی در میان دهها دهکده تاریخی شهرستان مشهد، از پیشینه تاریخی برخوردار نیست، اما دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک روستای شبانی محور به تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.

        هسته اولیه روستا در شرق آن و به صورت بسیار فشرده و کم وسعت شکل گرفته است. مرحله اول توسعه آن در ادامه هسته اولیه، در شمال و غرب آبادی کشیده شده است. در این دوره که تاریخ ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ را در پیشانی خود دارد، با افزایش جمعیت و مهاجر پذیری دهکده و ساختن کاربری های عمومی مذهبی و بهداشتی همراه بوده است.

        در مرحله دوم توسعه روستا، مه در بازه زمانی اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی صورت گرفته، گسترش در دو جهت غرب و مرکز آن تحقق یافته و به علت واگذاری مزارع و اراضی به روستایان، گرایش عمده اهالی به سمت فرم و مصالح روستایی و بزرگتر شدن عرصه منازل بوده است.

        در سال های اخیر، مرحله سوم توسعه، در شمال و غرب آبادی شکل گرفته و فرآیند بازسازی بافت فرسوده و تغییر نرم و مصالح واحدهای مسکونی، با شتاب قابل قبولی انجام یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


         


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۰ درجه و ۳۹ دقیقه و ۹ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۲۴ دقیقه و ۱ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۵۰ متر است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.
         alt= alt= alt=

        مساحت




        این روستا ۵۶ هکتار وسعت داشته و اهالی آن در ۱۵۸۲ واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم تمی جمعیت در آن 54/109 نفر در هر هکتار می باشد.
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        اماکن مذهبی


        این روستا یک باب مسجد دارد که ۳۳۰ مشر مربع وسعت دارد.

        خانه بهداشت


        خانه بهداشت روستایی کال زرکش 392 مربع وسعت دارد.

        محلات


        این روستا داری محله بندی عرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. محمد آهنگی: در ۱ فروردین ۱۳۵۲ در روستای منزل آباد از توابع شهرستان مشهد دیده به دنیا گشود. پدرش غلامحسین، راننده بود و مادرش اقدس نام داشت. دانش آموز سوم راهنمایی بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. ۲۶ شهریور ۱۳۶۷، در سن ۱۵ سالگی، در رودخانه کرخه غرق شد و به شهادت رسید. مزار او در روستای کال زرکش شهرستان مشهد قرار دارد. (فرهنگ اعلام شهدا خراسان رضوی 1/ 28)
         
        2. کاظم امیری: در ۳۰ شهریور ۱۳۴ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش موسی و مادرش منصوره نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۲۱ تیر ۱۳۶۷ در سن ۲۱ سالگی در نکه به شهادت رسید. مزار او در روستای کال زرکش شهرستان مشهد قرار دارد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 151)
         
        3. تقی تاجیک: در ۲۵ آذر ۱۳6۶ در روستای کال زرکش شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علیرضا و مادرش مریم نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۳۱ تیر ۱۳۶۷، در سن ۲۱ سالگی، در سومار بر اثر بیماری به شهادت رسید. مزار او در روستای زادگاهش واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی،1/ 321)
         
        4. قربان علی تیمورزاده: در ۵ تیر ۱۳۴۵ در روستای کال زرکش شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش محمد، قالیباف بود و مادرش فاطمه نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. او نیز قالیباف بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۱ آذر ۱۳۶۶، در سن ۲۱ سالگی، در حاج عمران به شهادت رسید. پیکر او مدت ها در منطقه بر جا ماند و در ۴ بهمن ۱۳۷۴، پس از تفحص، در زادگاهش به خاک سپرده شد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1 /351)
         
        5. غلامحسین ثانوی: در 2مرداد ۱۳۴۳ در روستای اسماعیل آباد شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش محمدعلی کشاورز بود و مادرش خانم نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. کارگر بود. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۲۴ اسفند ۱۳۶۵ در سن ۲۲ سالگی، در پاسگاه زید براثر اصابت ترکش به شکم، شهید شد. مزار او در روستای کال زرکش شهرستان مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/357)
         
        6. علی اکبر جهاز: در 1 بهمن ۱۳۴۵ در روستای کال زرکش شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش برات علمی و مادرش حمیده نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. کارگر بود. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۲۱ تیر ۱۳۶۶، در سن ۲۱ سالگی، در بوکان هنگام درگیری با گروه های ضد انقلاب بر اثر اصابت گلوله به سر و دست، شهید شد. مزار او در زادگاهش واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 41/ 408)
         
        7. علی اکبر رحیمی قره چماق: در ۹ بهمن ۱۳۳۲، در روستای امیرآباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش حسین، کشاورزی می کرد و مادرش شهربانو نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. میناکار بود. سال ۱۳۵۰ ازدواج کرد و صاحب ۳ پسر و 3دختر شد. بسیجی بود. در ۱۳ فروردین ۱۳6۳، در سن ۳۱ سالگی در روستای مشهد قلی مشهد بهنگام انجام مأموریت دچار سانحه رانندگی شد و به شهادت رسید. مزار او در روستای کال زرکش شهرستان مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1 /709)
        8. عباس علی مظفری بایگی: در ۱ آذر ۱۳۹۴ در روستای مشهدقلی از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علی جمعه، کارگری می کرد و مادرش فاطمه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. ژاکت باف بود. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در ۲۵ اسفند ۱۳۶۳، در سن ۱۹ سالگی، با سمت تخریب چی در شرق رود دجله عراق به شهادت رسید. پیکرش مدت ها در منطقه برجا ماند و سال ۱۳۷۴ پس از تفحص در گلزار شهدای روستای کال زرکش شهرستان مشهد به خاک سپرده شد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1517)

        رسته :کال زرکش
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، ۳۲/19
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :8
        مطالب مرتبط
        کال زرکش
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: