• پنج شنبه،06 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        کریم اباد

        موقعیت سیاسی


        روستای کریم آباد (Karimabad) از توابع دهستان کنویست بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        کریم آباد، یکی از ۲۸ روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه آباد ترکیب یافته و جزء نام جای هایی است که شناسه خویش را از آب و آباده و آبادی می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.

        88 روستا در ایران به نام «کریم آباد» وجود دارد، که با شگفتی ۳ آبادی همنام نیز در شهرستان مشهد قرار دارد.

        1.  کریم آباد: از توابع دهستان کارده بخش مرکزی شهرستان مشهد

        2. کریم آباد: از توابع دهستان کویت بخش مرکزی شهرستان مشهد

        3. کریم آباد: از توابع دهستان پیوه ژه بخش احمد آباد شهرستان مشهد


        یکی از مشکلات فرا روی «طرح یکسان سازی نام واژه های جغرافیایی ایران»، که از دیرباز از موانع مهم روستا پژوهی جامع و آکادمیک محسوب می شده، تعدد جایتام های همنام در سطح کشور و حتی بدتر از آن در سطح استان، شهرستان و شگفت تر در محدوده بکن دهستان است.

        این نام واژه جغرافیایی از دو بخش تشکل شده است:

        1. کریم (Karim): کلمه ای غربی، به معنای بخشنده با کرم، سخی. (فرهنگ فارسی معین، 3/2962 )

        ۲. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 2)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از a- pat ، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتمن (apatan) و ترکیبی از a-pat - an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat - ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، ۳6) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3)
        آباد (abad)، به جایی گفته می شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفرآباد، علی آباد.

        > فارسی میانه: apat (آباد) ایرانی باستان: - a - pata (محافظت شده، پایده شده).

        )Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. PLl. Eilers MSS 45/1985 23f(

        از ریشه - pat(y) ( پایدن، مرافقت کردن)

        پارتی (اشکانی): bdabad ( آباد)۔

        (Boyce MMPP 4, Durkin-Meistererust DMMPP 7)

        سعدی: p"t" (آباد) -py" (توجه کردن، پاییدن)(a-paya-> ، ،(Gharib SD192,203) ، "pat (احسنت، آباد) ۱۰.Mac Ketizie Aclr ) /1976 (74 مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (مجمع الفراس: ۳۳).
        خوارزمی: bein آبادان) (< فارسی) Henning) FKhwD6)

        کردی : ava (آباد) Asatrian – Livshits) Kurdica 82)

        ارمنی: apat آباد، معمور) (ایرانی)، anapat( مخروبه، ویرانی) (-فارسی میانه:

        lan + apat بابر، ناآباد) (۹۷.Hubschmann Arm) (منبع 12)
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A - pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap-pa - ta صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن این جا به معنی آباد و معمول بودن) و ta پسوند صفت مفعولی و گاهی اوقات صقت فاعلی)
        واژه مرکب a-pa - ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آیاد و مسکون است. (منبع 13)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرقه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته آراسته، متق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی های شهرهای نبات، بخش ها و شهرستانهای کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.

        در ایران، کلمه پارسی «آباده» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.
        بی شک، بنیانگزار و مؤسمی و با ارباب این آبادی، شخصی به نام کریمه (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران صفویه تا قاجاریه در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت و قدرت حاکمیتی بوده است.

        تاریخچه


        این روستا دارای قدمتی حداقل ۲۰۰ ساله می باشد، که در قالب روستایی کوچک در اواسط دوره قاجاریه در شرق شهر مشهد قد علم کرده است. علی تقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز ۱۲ صفر ۱۳۸۴ ق./ ۲۵ خرداد ۱۲۴۶ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل کریم آباد از توابع بلوکک تبادکان مشهد و به عنوان یکی از قرائی که زیر کوه و داخل جلگه مشهد قرار داشته، ثبت کرده است. (روزنامه سفر خراسان، 212)
        مولابخش و اسمیت (۱۹۰۶م.) آن را به شکل کریم آباد و یکی از آبادی های سمت راست جاده مشهد به چناران و از توابع بلوک میان ولایت منطقه مشهد ثبت کرده اند. (فرهنگ جغرافیایی خراسان، ۱۰۱۵)
        روستای کریم آباد از موقوفات میرزا یحیی ناظر بوده که پس از فوت او در سالهای ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵ش۔ در اختیار شخصی به نام جعفر شجاع رضوی می باشد. (گورستان های شهر مشهد و معرفی نامداران آنها، 149)
        هسته اولیه روستا در جنوب روستا قرار دارد و دارای بافت ارگانیک، پوسته، فشرده و فرسوده است و به علت ثابت ماندن الگوی معماری در طول سالیان، در این محدوده، آثاری که واجد تاریخ احداث با دوره باشند، وجود ندارد.
        مرحله تخت توسعه، در سمت شمال روستا و در مجاورت هسته اولیه انجام گرفته و به احتمال متعلق به سال های ۱۳۳۰ تا ۱3۳۴ می باشد. شبکه معابر نامنظم و با عرض های متفاوت، همراه با واحدهای مکوی بی دوام و گسترش اندکت فیزیکی آبادی از : مشخصه های این دوره است.
        در مرحله دوم توسعه، که با جهش خیره کننده در بهبود فضای کالبدی روستا توأم بوده، در حد فاصل دو رویداد تأثیر گذار اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی و در سمت شرق آن انجام یافته، باسازی ساختمان های فرسوده و احداث واحدهای مسکونی و کاربری عمومی با بهره گیری از فرم و مصالح شهرت در دستور کار قرار داشته است.
        مرحله سوم توسعه، که در سمت غرب و شرق روستا و در چهل سال اخیر به وقوع پیوسته، گسترش کیفی و کمی این روستا در حاشیه کلانشهر مشهد در ایجاد واحدهای مسکونی و نظم شبکه معابر و تغییر اساسی چهره آبادی تجلی یافته است.
        این قریه از مزارع قدیمی حواشی شرق شهر مشهد بوده است. در سفرنامه رکن الدوله مربوط به سال ۱۲۹۹ ق.) نیز ضمن شرح مزارع و قراء سمت چپ فاصله دو فرسنگی دروازه پائین خیابان مشهد تا چمن ناگهانی در راه سرخس، پس از مزارع نوچمن (بوجمهن بژمهن) و مهرآباد و بدرآباد و ابراهیم
        آباد، از مزارع کریم آباد و قاسم آباد یاد شده است. (سفرنامه رکن الدوله، 052-54)

        کریم آباد اکنون در حاشیه چپ جاده مشهد به کنه بی واقع است و هنوز جزء شهر نشده، ولی در حاشیه شمال شرقی شهرداری منطقه ۵ قرار دارد. این روستا که به میرزا یحیی ناظر تعلق داشته، دارای بخدانی زیباست. (نگاهیبه جغرافیای تاریخی شهر مشهد، ۲۵۳-۲۵۶)

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۴۱ دقیقه و ۴۷ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۱۷ دقیقه و ۳ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۹۵۵ متر است. این دهکده در ۲ کیلومتری شرق شهر مشهد قرار دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد. (منبع 19)
         
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستا همراه با آبادی فرخ آباد ۲۹ هکتار وسعت دارد. اهالی دهکده کریم آباد در ۲۰۱ واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت این دو دهکده بر روی هم، 62/ 76 نفر در هر هکتار می باشد.
         
         

        جمعیت



         

        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt= alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

         

        محلات


        این روستا داری محله بندی حرفی نیست و کل روستا شامل ساختار تک محله ای می باشد.

        اماکن مذهبی


        مسجد ابوالفضلی ها در این روستا به عنوان تنها مکان مذهبی آن به شمار آمده و ۶۵۲ متر مربع وسعت دارد.

        خانه بهداشت


        این آبادی یک باب خانه بهداشت روستایی دارد که ۱۵۶۲ متر مربع وسعت دارد.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        گورستان افغانها


        افغان هایی که بیشتر قبل از انقلاب به مشهد آمدند، ورود آنها به شهد با بسته شدن قبرستان های عمومی شهر در گلشور و دیگر قسمت ها و انتقال به «بهشت رضا» مصادف شد.

        از این رو مهاجران افغانی که بیشتر در شرق مشهد و اطراف گلشهر ساکن بودند، قبرستان جدیدی برای خود برگزیدند که به قبرستان کریم آباد معروف شده و بین دو روستای روح آباده و اکریم آباد واقع است.


        این قبرستان وسیع به وسیله جاده خاکی که از غرب به شرق به سوی منطقه مرتفع می رود، به دو قسمت قدیمی و جدید تقسیم می شود.

        یکی از اتباع افغان در باره زمان شروع این قبرستان می گوید شنیده است یک زن این زمین ها را برای قبرستان ون کرده است. افغان ها و افراد کم بضاعتی که توان پرداخت حق لارض در«بهشت رضا» را ندارند و با محل سکونتشان به این قبرستان نزدیک است، مردگانشان را در این جا دفن می کند.


        از این رو، با این که اکثر مقابر متعلق به شیعیان افغانستان است، اما مقابری از مهاجران اهل تسنن و حتی ایرانی ها نیز در آن وجود دارد. البته تدفین اهل تسنن بیشتر در سال های اولیه بوده و به تدریج کمتر شده است.


        شروع این قبرستان از قسمت جنوب بوده و به سوی شمال پیشروی کرده و منطقه ای وسیع را در بر گرفته است. در قسمت قدیمی تمام مقابر سنگ قبر ندارند و به همین جهت شناسایی قدیمی ترین مقبره مشخص نیست، ولی مقبره ای به نام مغری فرزند برات متوفی ۱۳۵۶ش. نشان می دهد شروع فعالیت این قبرستان باید قبل از انقلاب باشد.
        در همین قسمت شرقی و قدیمی قبرستان، قبری جدید تر به نام «کربلایی خیرالله عبدالله»ی وی را بنیانگذار قبرستان کریم آباد معرفی کرده، که متولد ۱۲۸۲ش. و متوفی 29/8/1382 است. نکته قابل توجه درباره این مقابر این که بیشتر سنگ قبرها خاستگاه متوفی را نشان می دهند و از این طریق می توان منشأ مهاجرت ها را تشخیص داد که موارد زیادی از هرات و غزنی و بامیان بوده اند. بیشتر افغان های اهل تسنن اموات خود را در قبرستان دستگردان و برخی نیز در تنگل جاده میامی که قبرستان اهل تسنن است، دفن می کند. (گروههای مهاجر به مشهد از صفویه تاکنون، 260-262: گورستان های شهر مشهد و معرفی نامداران آنها، 149)

        جاودانه های تاریخ


        1.علی پناهی: در 1 فروردین 1339 در روستای کریم آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش حسین، کشاورز بود و مادرش زهرا نام داشت. تا سوم متوسله درس خواند. سال ۱۳۶۲ ازدواج کرد و صاحب یک پسر شد. به عنوان پاسدار در جبهه حضور یافت. در ۲۳ تیر ۱۳۶۵، در سن ۲۶ سالگی، با سمت معاون فرمانده قرارگاه در اشنویه توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت گلوله به سینه و پیشانی شهید شد . مزار او در روستای لاین تو شهرستان کلات واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی،1/ 298)
        ۲. مهدی قایم کریم آبادی: در ۱۲ خرداد ۱۳۳۸ در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علی جمعه و مادرش فاطمه نام داشت. تا چهارم ابتدایی درس خواند. آینه کار بود. به عنوان سرباز ارتش با سمت نیروی واحد تدارکات در جبهه حضور یافت. در ۳۱ تیر ۱۳۶۱، در سن ۲۳ سالگی، در مهران بر اثر اصابت سهوی گلوله به پهلو، شهید شد. مزار وی در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1280)
        ٣. حسین علی مارشک: در ۱۵ شهریور ۱۳۴۱ در روستای کریم آباد از توابع شهرستان مشهد زاده شد. پدرش علی نقی، فروشنده دوره گرد بود و مادرش زهرا نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. شاگرد جوشکار بود. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در ۲۷ شهریور ۱۳۶۱، در سن ۲۰ سالگی، در پاسگاه زید بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. پیکرش را در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1422)
        4.علی رضا محمد پور کریم آبادی: در ۱ تیر ۱۳۳۹ در روستای کریم آباد از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش صفر علی و مادرش زهرا نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. در کارخانه تولید مواد غذایی کار می کرد. سال ۱۳۵۹ ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و یک دختر بود. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در ۲1 بهمن ۱۳۶۴، در سن ۲۵ سالگی، باسمتیربارچی در فاو عراق بر اثر عوارض ناشی از مصدومیت شیمیایی به شهادت رسید. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2 /1443)
        5. سید کریم مرتضوی: در ۱ شهریور ۱۳۳۷ در روستای کریم آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش سید محمد و مادرش حمیده نام داشت. تا دوم راهنمایی درس خواند. راننده تاکسی بود. سال ۱۳۵۸ ازدواج کرد و صاحب ۲ پسر و یک دختر شد. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در ۳۱ خرداد ۱۳۴۲، در بین ۲۵ سالگی، باست نیروی واحد تدارکات در دزفول به شهادت رسید. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی،2/ 1492)
        6. ابوطالب ملکی مارشک : در ۱۲ شهریور ۱۳۳۷ در روستای کریم آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش علی اصغر و مادرش خیرالنسا نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. کاشی کار بود. ازدواج کرد و صاحب ۲ پسر و ۲ دختر شد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در ۴ تیر ۱۳۶۷، در سن ۳۰ سالگی، با سمت آرپی جی زن در جزیره مجنون عراق به شهادت رسید. پیکر او مدتها در منطقه برجا ماند و پس از تفحص. در گلزار شهدای خواجه ربیع مشهد به خاک سپرده شد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 3/ 1542)

        آثار تاریخی


        1. یخدان کریم آباد: این بنای تاریخی که متعلق به اواخر دوران قاجار است، در ضلع شرقی این روستا واقع شده و به شماره ۱۱۰۸۷ در تاریخ ۱۶ شهریور ماه ۱۳۸۳ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.
        یخدان کریم آباد به صورت مخروطی شکل می باشد و ارتفاع آن حدود ۱۵ متر می باشد. پلان بنا دایره ای شکل است و فضای داخلی بنا دارای ۱۵ متر قطر می باشد. ضخامت دیواره بنا در قسمت پائین ۴ متر می باشد که ابن ضخامت هر چه به طرف بالا می رود کمتر می گردد.

        مساحت کلی که این بنا در بر گرفته ۴۱۵ متر مربع می باشد و مساحت فضای داخلی آن حدود ۱۸۰ متر مربع می باشد.
        ورودی اولیه بنا در قسمت غربی آن قرار دارد. عرض این ورودی5/1 متر می باشد و پس از چند پله نزولی به فضای داخلی یخدان راه می یابد. یک ورودی دیگر همانند ورودی اصلی بعدا در مقابل آن و در قسمت شرقی بخدان ایجاد نموده اند.
        مصالح به کار رفته در بنا خشت خام و ملات گل می باشد، البته در داخل با پس از گذشت ۴۰ سال از ساخت بنا یک ردیف دیوار آجری تا ارتفاع ۴ متری به منظور استحکام و جلوگیری از ریزش خشت های داخلی ایجاد نموده اند. در میان جرزهای قطور این بنا چوب هایی به منظور کلان و استقامت استفاده شده است. قسمتی از این چوب ها که بیرون آمده است، در نمای داخلی یخدان مشخص می گردد.
        این یخدان همانند دیگر یخدان های موجود دارای اتاقک نگهبانی مجاور ورودی بوده است. ابعاد این اتاقک ۳×۲ متر و پوشش آن به صورت مسطح و با چوب بوده است.
        در حال حاضر این اتاقک از بین رفته است و تنها نشان دیوارهای خشتی آن در قسمت غربی بنا با ضخامت ۶۰ سانتی متر بر جای مانده است.

        مخزن یخدان به عمق ۴ مشر در مرکز بنا قرار داشته است که اکنون آن را پر نموده اند. در بالای قسمت مخروطی شکل یخدان روزنه ای به عنوان نورگیر قرار دارد. نمای خارجی یخدان دارای آبراه های فراوانی می باشد که در اثر نزولات جوی ایجاد شده است.

        در حال حاضر این بنا به صورت سالم و مستحکم بر جای مانده است و خطر و آسیی به بنا وارد نگردیده است.

        رسته :کریم آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 32/ 299
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند  

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :35
        مطالب مرتبط
        کریم اباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: