• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        محمد آباد

         

        موقعیت سیاسی


        روستای محمد آباد (Mohammadabad) از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می‌باشد.

        وجه تسمیه


        محمد آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه «آباد» ترکیب یافته و جزء نامجای‌هایی است که شناسه خویش را از «آب» و «آباد» و «آبادی» می‌گیرد، یعنی نزدیک‌ ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        146 روستای ایران به نام «محمد آباد » نامگذاری شده است. نام واژه ای که از دو جزء تشکیل شده است:

        1. محمد (Mohammad): واژه ای عربی، به معنی ستوده، بسیار تحسین شده. (3/ 3922)

        2. آباد (abad)، که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 1)


         
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات ( apat ) و ترکیبی از a-pat ، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an ، به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih ، به معنی آبادی، آبادانی، ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (فرهنگ زبان پهلوی، 36) هر چند کلمه آبادی در زبان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می‌باشد.(منبع 14، 1/ 2)
         
        آباد (a.bad)، به جایی گفته می‌شود که در آن جا آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جزء پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
         
        فارسی میانه:( apat  (آباد) >ایرانی باستان: a-pata-  (محافظت شده، پاییده شده).(منبع 4)
         
        از ریشه-  pa(y)(پاییدن، مراقبت کردن).
         
        پارتی (اشکانی): bdabad (آباد). (منبع 5)
         
        سغدی:  “p”t(آباد)، “py- (توجه کردن، پاییدن) (a-paya->) (203,192 Gharib SD)، “pat
         
        (احسنت، آباد!) 10. Mac Keniz Ac.Ir)/1976 (74 مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (مجمع الفرس، 33).
         
        خوارزمی:bdn آبادان) (< فارسی) (6Henning .FKhwD)
         
        کردی:ava  (آباد) (82 Asatrian – Livshits .Kurdica)
         
        ارمنی: apat (آباد، معمور) (ایرانی)،anapat (مخروبه، ویرانی) (=فارسی میانه: an+apat بایر، ناآباد) ( Hubschmann Arm.gr.97 ) (منبع 12)
         
        دیدگاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap-pa-ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
         
        این ترکیب ایران باستان از 3 جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی اوقات صفت فاعلی).
         
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می‌باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 13)
         
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
         
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، قصبات، بخشها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه (تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان) واژه «آباد» آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
         
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در 11552 عارضه جغرافیایی مشاهده می‌گردد، که از این میان نام 7729 روستا و 140 شهر، با واژه «آباد» ترکیب یافته است.
         
        دو دیدگاه شبیه به هم درباره وجه تسمیه این دهکده وجود دارد:
         
        دیدگاه اول: بنیانگزار و مؤسس و یا ارباب این آبادی، شخصی به نام «محمد» (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران قاجاریه در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت و قدرت حاکمیتی بوده است.
         
        دیدگاه دوم: برخی از تاریخنگاران معتقدند تعدد وجود روستاها و شهرهایی با اسامی احمد آباد، محمد آباد، امیر آباد، امین آباد، علی آباد، حسن آباد، حسین آباد، عباس آباد و مانند آن، نشان از وجود علاقه و اشتیاق ساکنان مناطق شیعه نشین به نامگذاری زیستگاه خود به خاندان اهل بیت می‌باشد.

        تاریخچه


         
        روستای محمد آباد از دهکده‌های قدیمی بلوک میان ولایت مشهد است، که در روزگار صفویه بنیاد نهاده شد.
         
        بر اساس وقف نامه اولادی سروقدی (متعلق به سال 1079 ق.)، «مزرعه محمد آباد بلوک تبادکان، دو شبانه روز آب معه اراضی شقا 14 جریب و دو قطعه باغ »، وقف آستان قدس رضوی گردیده است. (بیست وقف نامه از خراسان، 123)
         
        محمد آباد از روستاهای کوچک بلوک میان ولایت مشهد است که در دوره قاجاریه از محدوده یک روستای کم جمعیت فراتر نرفت.
         
        علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز 12 صفر 1284 ق./ 25 خرداد 1246 ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل محمد آباد و به عنوان یکی از قراء و مزارع بلوک رو به چناران از دست راست در بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (روزنامه سفر خراسان، 211)
         
        برخی معتقدند که نام دیگر آن کلاته محمدخان بوده است، چنان که میرزا قهرمان امین لشکر، که در سفر ناصرالدین شاه قاجار، ملازم رکاب او بوده، در گزارش روز سه شنبه 10شوال 1300 ق./ 23 مرداد 1262 آورده است:
        « کلاته محمدخان: 30 خانوار دارد.» (روزنامه سفر خراسان، 137)
        روستای محمد آباد، به دلیل برخورداری از شرایط مناسب جغرافیایی و آب و هوای معتدل و زمین حاصلخیز توانست به یکی از کانون‌های مهم جمعیت ثابت روستائیان بومی تبدیل شود و دوره پیشرفت تدریجی خود را از یک بافت سنتی پیوسته و با استفاده از مصالح و سبک معماری سنتی شمال خراسان آغاز نمود تا به عنوان یک روستای پرجمعیت به تکیه گاه امن ساکنان خویش مبدل گردد.
        هسته اولیه آن دارای بافتی قدیمی، پیوسته و ارگانیک بوده و مرحله نخست توسعه، در بازه زمانی 1330 تا 1342 و در پیرامون هسته اولیه گسترش یافته است. در این مرحله، شبکه معابر به صورت ارگانیک و نامنظم با عرض‌های متفاوت، قطعات مسکونی را به شکل نامنظمی در حاشیه خود پذیرا شده اند و واحدهای مسکونی نیز عمدتا مرمتی و بعضا بادوام و با استفاده از مصالح سنتی چوب و گل ساخته شده اند.
        مرحله دوم توسعه، از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی، یعنی از سال 1342 تا 1357 انجام یافته و به دلیل لغو نظام ارباب و رعیتی و واگذاری اراضی مسکونی و زراعی به روستائیان، گرایش به ساختن مساکن وسیع تر و بهره‌ گیری از فرم و مصالح شهری و گاه دو طبقه شدت یافته و معابر دسترسی و کاربری آموزشی نیز در این مرحله استقرار یافته است. مرحله سوم توسعه، که در چهار دهه اخیر به وقوع پیوسته، دارای بیشترین وسعت می‌باشد و ساخت و سازها در مسیر تغییر چهره عمومی آن از «سنتی» به «نیمه مدرن» تحقق یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 21 دقیقه و 6 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 31 دقیقه و 6 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده است. آب و هوای آن معتدل خشک می‌باشد.
         alt= alt=

        مساحت


        این روستای کوچک تنها 2 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 24 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 5/ 99 نفر در هر هکتار می‌باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt= alt=

        سواد


         alt= alt= alt=

        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt=  alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ



        1. علی اکبر حسین زاده کوهستانی: در 7 فروردین 1339 در روستای محمد آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش اسدالله و مادرش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره متوسطه درس خواند و دیپلم گرفت. سال 1359 ازدواج کرد. به عنوان گروهبان یکم ارتش در جبهه حضور یافت. در 5 بهمن 1360 ، در سن 21 سالگی، با سمت راننده لودر در سوما توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش خمپاره به سر و سینه، شهید شد. پیکر او را در گلزار شهدای بهشت رضای مشهد به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 472)

        2. اکبر دهقانی محمد آبادی: در 21 شهریور 1345 در شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش رضا و مادرش نصرت نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. به عنوان پاسدار در جبهه حضور یافت. در 23 اسفند 1363 ، در سن 18 سالگی، با سمت بی سیم چی در شرق رود دجله بر اثر اصابت گلوله به سر، شهید شد. پیکر او را در گلزار شهدای بهشت رضای مشهد به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 655)

        3. جواد دهقانی محمد آبادی: در 7 خرداد 1345 در شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش حسن، کشاورزی م یکرد و مادرش فاطمه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. تعمیرکار خودرو بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 23 تیر 1361 ، در سن 16 سالگی، با سمت آرپی جی زن در پاسگاه زید به شهادت رسید. پیکرش 5 سال در منطقه برجا ماند و پس از تفحص، در بهشت رضای مشهد به خاک سپرده شد. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 655در 1 دی 1343 در شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش اکبر و مادرش بتول نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. به عنوان جهادگر در جبهه حضور یافت. در 21 اردی بهشت 1363 ، در سن 20 سالگی، با سمت راننده لودر و بلدوزر در سومار توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به دست و قطع آن، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 655)

        4. مجید زارع نژاد محمد آبادی: در 19 مرداد 1347 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمد و مادرش زهرا نام داشت. دانش آموز اول متوسطه بود. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 20 مهر 1363 ، در سن 16 سالگی، در میمک توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش خمپاره به سر، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 788)

        5. علی عباسپور محمد آباد: در 6 آذر 1339 در شهرستان مشهد دیده به دنیا گشود. پدرش محمد، کارگری می‌کرد و مادرش فاطمه نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. خیاط بود. از سوی بسیج در جبههه حضور یافت. در 25 مرداد 1362 ، در سن 23 سالگی، با سمت آرپی جی زن در مهران توسط نیروهای عراقی در اثر موج انفجار به شهادت رسید. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1093)

        6. علی محمد عباسپور محمد آبادی: در 17 خرداد 1345 در شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش رضا و مادرش انیس نام داشت. تا دوم متوسطه درس خواند. به عنوان پاسدار وظیفه در جبهه حضور یافت. در 4 شهریور 1364 ، در سن 19 سالگی، در هفت تپه خوزستان هنگام آموزش شنا، غرق و شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1093)

        7. محمدرضا فخری محمد آباد: در 1 فروردین 1325 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش غلامحسین، کارگربود و مادرش معصومه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. سال 1354 ازدواج کرد که ثمره آن یک پسر و دو دختر بود. به عنوان گروهبان دوم ارتش در جبهه حضور یافت. در 13 مهر 1360 ، در سن 35 سالگی، با سمت تخری بچی در آبادان بر اثر انفجار مین و اصابت ترکش آن به پهلو، شهید شد. مزار او در گلزار بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1224)

        8. ابراهیم قوی اندام تکانلو: در 25 رداد 1342 در روستای محمد آباد از توابع شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش حیدرعلی، خواربارفروش بود و مادرش لی ال نام داشت. تا پایان دوره راهنمایی درس خواند. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 5 بهمن 1364 ، در سن 22 سالگی، در عین خوش توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به سر و صورت، شهید شد. مزار او در گلزار بهشت رضای شهرستان قزوین واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1320)

        9. حسن کفتری محمد آباد: در 1 دی 1348 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمدرضا،خواربارفروش بود و مادرش بتول نام داشت. تا دوم راهنمایی درس خواند. از سوی بسیج در جبهه حضور یافت. در 20 آذر 1366 ، در سن 18 سالگی، در ماووت عراق بر اثر اصابت ترکش به پهلو، شهید شد. مزار او در بهشت رضای مشهد واقع است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1368)

        10. محمدحمید گلابچی محمد آباد: در 9 خرداد 1339 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش محمدحسین، قالب ساز بود و مادرش خدیجه نام داشت. تا پایان دوره متوسطه در رشته تجربی درس خواند و دیپلم گرفت. به عنوان پاسدار از سوی ستاد جن گهای نامنظم شهید چمران در جبهه حضور یافت. در 5 دی 1360 ، در سن 21 سالگی، در دهلاویه بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. مزار او در گلزار شهدای بهشت رضای مشهد قرار دارد. برادرش مهدی نیز به شهادت رسیده است. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1396/2)

        11. مهدی گلابچی محمد آباد: در 28 دی 1332 در شهرستان مشهد زاده شد. پدرش محمدحسین، قالب ساز بود و مادرش خدیجه نام داشت. تا پایان دوره کارشناسی در رشته علوم و فنون نظامی درس خواند. سرگرد ارتش بود. ازدواج کرد و صاحب 3 پسر و یک دختر شد. در 23 اسفند 1375 ، در سن 43 سالگی، در ارتفاعات بینالود نیشابور بر اثر سانحه هوایی و سقوط هواپیما به شهادت رسید. پیکر او را در صحن حرم امام رضا(ع) به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1396)

        12. علی اصغر منفرد: در 5 اردی بهشت 1341 در روستای محمد آباد از توابع شهرستان مشهد چشم به جهان گشود. پدرش علی و مادرش سکینه (فوت 1361) نام داشت. تا سوم متوسطه در رشته ریاضی درس خواند. سال 1361 ازدواج کرد و صاحب 2 دختر شد. به عنوان پاسدار در جبهه حضور یافت. در 24 اسفند 1363 ، در سن 22 سالگی، با سمت فرمانده گردان در شرق رود دجله بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. پیکر او را در صحن حرم امام رضا(ع) به خاک سپردند. (فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1760)

        رسته :محمد آباد
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، ۳۲/19
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند 
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :6
        مطالب مرتبط
        محمد آباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: