• نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        منزل آباد

        موقعیت سیاسی


        روستای منزل آباد (Manzelabad) از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        منزل آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب » و « آباد » و « آبادی » می گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        تنها 2 روستا در ایران به نام منزل آباد وجود دارد که عبارتند از:
         

        1. منزل آباد: از توابع دهستان خورسند بخش مرکزی شهرستان شهر بابک استان کرمان

        2. منزل آباد: از توابع دهستان طوس بخش مرکزی شهرستان مشهد استان خراسان رضوی.


         
        این نام واژه جغرافیایی از دو بخش تشکیل یافته است:
        1. منزل (manzel): به معنای جای فرود آمدن در سفر، مسافت بین دو توقفگاه مسافران (در قدیم)، سرای، خانه، کنایه از عالم علوی و بدن انسان. (منبع 1)
        2. آباد (abad): که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 2)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از pat- a، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih به معنی آبادی، آبادانی ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 3) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 4).
        آباد ( a.bad)، به جایی گفته می شود که در آن با آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جز پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        فارسی میانه: apat (آباد) >ایرانی باستان: -apata (محافظت شده، پاییده شده).(منبع 5)
        از ریشه (pay(y (پایدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): [bd[abad (آباد). (منبع 6)
        سغدی: p"t" (آباد)، -py" (توجه کردن پایدن) (pat ، (منبع 6) (a - paya آباد)(منبع 7)
        مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 8).
        خوارزمی: bdn آبادان (فارسی) (منبع 9)
        کردی: ava (آباد) (منبع 10)
        ارمنی: apat آباد، معمور ( ایرانی)، anapat(مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه: an- apat بایر، نا آباد) (منبع 11).
        دید گاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa - ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی أوقات صفت فاعلی).
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 12)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، نبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه "آباد" ترکیب یافته است.
        کلماتی چون ناظر، مقصود، خلق، منزل، روح، شهر و مانند آن، در جاینام های شهرستان مشهد که با واژه « آباد » ترکیب شده اند، داوری درباره اتیمولوژی و وجه تسمیه آنها را دشوار می سازد.
        این احتمال نیز داده می شود که نام روستا در اصل منزلِ آباد بوده، که به مرور زمان به منزل (بدون کسره) تبدیل شده است.

        تاریخچه


        این روستا از آبادی های کهن اسلامی شهرستان مشهد است، که قدمت آن به سده های هشتم و نهم هجری تعلق دارد.
        عتیق علی منشی طوسی، از اعقاب خواجه نصیر طوسی بود که در اردو آباد آذربایجان زاده شده و سپس به شهر مشهد مهاجرت کرده و ضمن اقامت در این کلانشهر مذهبی، به وقف املاک و رقبات بسیاری به آستان قدس همت گماشت، به گونه ای که وقف نامه او در سال 937 ق. کهن ترین وقفنامه مستند آستان قدس رضوی محسوب می گردد. وی از سال 916 تا 931 ق. متولی آستانه بوده است.
        از جمله رقبات وقفی او مزرعه منزل آباد، مزرعه چاه خاصه، مزرعه چاه نو و مزرعه شاطغای می‌باشد. واقف در این وقف نامه مقرر داشت درآمد املاک و رقبات وقفی او باید صرف اطعام زوار و دارالشفاء مبارکه و روشنایی حرم امام رضا(ع) شود. (منبع 13)
        در طومار علیشاهی میزان وقف چنین ثبت شده است: «مزرعه منزل آباد: 12 زوج. نقد: 10 تومان. جنس: 150 خروار. باغات مزرعه منزل آباد: 27 قران و 500 دینار. » (منبع 14)
        منزل آباد، از آبادی های ناحیه توس در اواخر دوره افشاریه و زندیه است، که در دوره قاجاریه و به خصوص در عصر پر تلاطم و آشوب ناصری، به دوران اوج و شکوفایی و عمران و آبادی خود رسید.
        هوتوم شیندلر در باره آن می نویسد:
        «منزل آباد: روستایی است در فاصله 11/5 مایلی مشهد در طرف چپ جاده قوچان. » (منبع 15)
        علی نقی حکیم الممالک، که در رکاب ناصرالدین شاه قاجار در روز 12 صفر 1284 ق./ 25 خرداد 1246 ش. به مشهد سفر کرده، نام این روستا را به شکل منزل آباد و به عنوان یکی از قراء و مزارع رو به چناران از دست چپ بلوک میان ولایت مشهد ثبت کرده است. (منبع 16)
        محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا در عصر ناصری ( 1300 - 1290 ق.) را چنین بیان می کند:
        «مزرعه منزل آباد: موقوفه است. در 3 فرسخی شهر واقع است. 12 خانه وار رعیت دارد. زراعت از قنات مشروب می شود . 5 خانه وار کرد و تاجیک دارد. هوایش معتدل است. نوکر دیوانی ندارد.» (منبع 17)
        شکل کلی روستای منزل آباد به صورت خطی در اطراف معبر اصلی روستا و خیابان ها و کوچه های فرعی بی نظم می باشد. معبر قدیمی دهکده به موازات کانال آب توسعه یافته است و همین امر نشان از تأثیر عنصر آب در پیدایش و گسترش آن است.
        علاوه بر آن، نزدیکی به شهر مشهد و یکی از جاده های اصلی مرکز استان خراسان رضوی (بزرگراه آزادی) باعث شده است گسترش روستای منزل آباد بیشتر از عوامل طبیعی به عوامل انسانی وابسته باشد. این بزرگراه سبب شده که آبادی و بالطبع کارگاه ها و مراکز تولیدی و صنفی خود را به این سمت بکشانند.
        نزدیکی به شهر مشهد در گسترش کالبدی و نوع کاربری های روستا تأثیر اساسی گذاشته، به گونه ای که ساخت و سازهای فراوان و توسعه سریع، وجود کارگاه های مختلف و در کنار آن ویلاهای زیبا از نشانه های این تأثیرگذاری پیچیده و چند جانبه کلانشهر مشهد بر کالبد این روستای واقع در حریم پایتخت معنوی ایران است.
        هسته اولیه آبادی در مرکز روستا قرار داشته، که امروزه به نام «محله قلعه کهنه» شناخته می شود. مرحله نخست توسعه در پیرامون هسته اولیه و در حدفاصل زمانی 1330 تا 1342 به وقوع پیوسته است.
        در مرحله دوم توسعه، در بازه زمانی اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی، شکل گسترش در قسمت شمالی (به صورت یک پهنه) و در امتداد آن به سمت جنوب (به صورت نواری) خیابان اصلی کشیده و علت مبنایی این پدیده به وجود اراضی مسطح ارتباط می‌یابد.
        مرحله سوم توسعه، در چهار دهه پس از انقلاب و در چهار جهت روستا انجام گردیده و تغییر چهره عمومی آبادی، همراه با گسترش سریع ساخت و سازها و ایجاد واحدهای مسکونی و کاربری‌های عمومی با استفاده از فرم و مصالح بادوام شهری بوده است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59درجه و 27 دقیقه و 52 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 23 دقیقه و 55 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 1060 متر است. این دهکده در 300 متری شهر مشهد واقع شده است. آب و هوای آن معتدل خشک می باشد.
        قنات منزل آباد دارای 7000 متر طول، 45 میله چاه، 6 متر عمق مادرچاه، دبی 50 لیتر بر ثانیه و 110 هکتار سطح زیر کشت می‌باشد.
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستای بزرگ 104 هکتار وسعت داشته و اهالی آن در 1842 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت در آن 81/92 نفر در هر هکتار می‌باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال


         alt=  alt= alt=

        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        خانه بهداشت


        در این روستا دو خانه بهداشت وجود دارد،که بر روی هم 3588 متر مربع وسعت دارند:
         

        1. خانه بهداشت شماره 1: در بر خیابان اصلی

        2. خانه بهداشت شماره 2: درون بافت در شمال غربی آبادی.


         

        اماکن مذهبی


        این آبادی دارای یک باب مسجد به نام مسجد المهدی (عج) و یک باب حسینیه می‌باشد، که بر روی هم 1494 متر مربع وسعت دارند.

        گویش و مذهب


        اهالی آن فارس زبان بوده و پیرو مذهب تشیع اثنی عشری می‌باشند.

        محلات


        محله های این روستا به تدریج ساخته شده است، به گونه ای که «محله قلعه کهنه»، همان بافت قدیم و هسته اولیه آبادی است که در مرکز آن قرار گرفته و سه محله «جدید» (در شمال)، «بالا» (در غرب) و «پایین» (در شرق) واقع شده اند.

        سازمان اداری


        این آبادی هم شورای اسلامی روستایی دارد و هم دهیاری.

        جاودانه های تاریخ


        1. محمد آهنگی: در 1 فروردین 1352 در روستای منزل آباد از توابع شهرستان مشهد دیده به دنیا گشود. پدرش غلامحسین، راننده بود و مادرش اقدس نام داشت. دانش آموز سوم راهنمایی بود. به عنوان بسیحی در جبهه حضور یافت. 26 شهریور 1367 ، در سن 15 سالگی، در رودخانه کرخه غرق شد و به شهادت رسید. مزار او در روستای کال زرکش قرار دارد. (منبع 18)
        2. سیدجواد حسینی منزل آبادی: در 1 تیر 1346 در شهرستان مشهد به دنیا آمد. پدرش سیدرضا، راننده پایه یک بود و مادرش زهرا نام داشت. خواندن و نوشتن نمی دانست. سال 1364 ازدواج کرد و صاحب یک دختر شد. به عنوان سرباز ارتش در جبهه حضور یافت. در 31 تیر 1367 ، در سن 21 سالگی، در میمک توسط نیروهای عراق به شهادت رسید. اثری از پیکرش به دست نیامد. (منبع 19)
        3. محمد صفایی منزل آباد: در 5 اردی بهشت 1342 در روستای منزل آباد از توابع شهرستان مشهد دیده به جهان گشود. پدرش ماشاء الله، کشاورز بود و مادرش شهربانو نام داشت. تا اول راهنمایی درس خواند. بنا بود. سال 1359 ازدواج کرد و صاحب یک پسر شد. به عنوان بسیجی در جبهه حضور یافت. در 23 تیر 1361 ، در سن 19 سالگی، با سمت تیربارچی در شلمچه بر اثر اصابت ترکش به سر، شهید شد. مزار وی در زادگاهش واقع است. (منبع 20)
        4. غلامعلی قاسمی منزل آباد: در 7 فروردین 1344 در روستای چاه خاصه از توابع شهرستان طرقبه شاندیز (بینالود) به دنیا آمد. پدرش محمد، کشاورز بود و مادرش فاطمه نام داشت. تا پایان دوره ابتدایی درس خواند. سال 1360 ازدواج کرد و صاحب 2 دختر شد. از سوی سپاه پاسداران در جبهه حضور یافت. در 26 تیر 1364 ، در سن 20 سالگی، در کردستان توسط نیروهای عراقی بر اثر اصابت ترکش به پا شهید شد. مزار او در زادگاهش واقع است. (منبع 21)

        رسته :منزل آباد
        منابع :
        1. فرهنگ فارسی معین، 4/ 4390
        2. Menasce, Pierre Jean de. Shkand – Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266
        3. برهان قاطع، 1/ 2
        4. Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f
        5. Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7
        6. 203,192 Gharib SD
        7. مجمع الفرس، 33
        8. 6Henning .FKhwD
        9. 82 Asatrian – Livshits .Kurdica
        10. Hubschmann Arm.gr.97
        11. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/ 3- 4
        12. وجه تسمیه شهرهای ایران، 18
        13. فرهنگ خراسان، 2/ 77 - 78؛ ظفرنامه عضدی، 282 ؛ شمس الشموس، 472 ؛ فردوس التواریخ، 454
        14. طومار علیشاهی، 19 – 20
        15. فرهنگ جغرافیایی خراسان، 1001
        16. روزنامه سفر خراسان، 211
        17. کتابچه میان ولایت، در «جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»، 189
        18. فرهنگ اعلام شهدا خراسان رضوی، 1/ 28
        19. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 1/ 506
        20. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/ 1030
        21. فرهنگ اعلام شهدا استان خراسان رضوی، 2/1276

         

        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :34
        مطالب مرتبط
        منزل آباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: