• چهارشنبه،05 آذر 1399
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        همت آباد

        موقعیت سیاسی


        روستای همت آباد (Hemmatabad) از توابع دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد می باشد.

        وجه تسمیه


        همت آباد، یکی از 28 روستای حریم کلان شهر مشهد است، که با واژه « آباد » ترکیب یافته و جزء نامجای هایی است که شناسه خویش را از «آب » و « آباد » و « آبادی » می‌گیرد، یعنی نزدیک ترین واژه به هویت واقعی یک آبادی.
        این جاینام از دو کلمه تشکیل شده است:
        1. همت (Hemmat): معانی متعددی دارد، از جمله: قصد کردن، خواستن، قصد، خواست، اراده قوی، عزم جزم، آرزو، خواهش، کوشش، سعی، کمال مطلوب، دلیری، شجاعت، بلند نظری، سعه، صدر، فال نیک. (منبع 1)
        2. آباد (abad): که در زبان پهلوی apatan (واژه مرکب a + pata)، به معنی معمور و در مقابل ویران است.(منبع 2)
        دکتر بهرام فره وشی آباد را در زبان پهلوی آپات (apat) و ترکیبی از pat- a، به معنی آباد، مزروع و آبادان را آپاتان (apatan) و ترکیبی از a-pat-an به معنای آبادان و آبادی را آپاتیه apatih و مرکب از a-pat-ih به معنی آبادی، آبادانی ترقی، برکت، خوشبختی دانسته است. (منبع 2) هر چند کلمه آبادی در زمان فارسی دارای معانی دیگری چون درود، ثنا، خانه کعبه، نام پیغمبر ایرانی، خوش و خوب و نیک نیز می باشد. (منبع 3).
        آباد ( a.bad)، به جایی گفته می شود که در آن با آب و گیاه و ساختمان باشد و مردمان سکونت کنند، معمور، مقابل ویران. جز پسین در اسامی امکنه، نظیر ابراهیم آباد، جعفر آباد، علی آباد.
        فارسی میانه: apat (آباد) >ایرانی باستان: -apata (محافظت شده، پاییده شده).(منبع 4)
        از ریشه (pay(y (پایدن، مراقبت کردن).
        پارتی (اشکانی): [bd[abad (آباد). (منبع 5)
        سغدی: p"t" (آباد)، -py" (توجه کردن پایدن) (pat ، (منبع 6) (a - paya آباد)(منبع 7)
        مقایسه کنید با فارسی: آباد، آفرین (منبع 8).
        خوارزمی: bdn آبادان (فارسی) (منبع 9)
        کردی: ava (آباد) (منبع 10)
        ارمنی: apat آباد، معمور ( ایرانی)، anapat(مخروبه، ویرانی) (فارسی میانه: an- apat بایر، نا آباد) (منبع 11).
        دید گاهی نیز وجود دارد که کلمه آباد از فارسی میانه آپات A-pat مأخوذ است که این کلمه نیز می تواند از ایرانی باستان ap- pa - ta (صورت باستانی) گرفته شده باشد.
        این ترکیب ایران باستان از ۳ جزء تشکیل شده است: a پیشوند تأکید، pa ریشه فعل به معنی نگهداری و مراقبت کردن (این جا به معنی آباد و معمور بودن) و ta پسوند صفت مفعولی (و گاهی أوقات صفت فاعلی).
        واژه مرکب a-pa-ta یک صفت است که در این جا جای اسم را گرفته و به معنی جایی می باشد که ایستاده، مستقر، آباد و مسکون است. (منبع 12)
        آباد معانی بسیاری دارد، از جمله: مرفه، بساز، بسامان، منظم، مرتب، پر رونق، پیشرفته، آراسته، منتسق، توانگر، پر مایه، تمام سلاح، تندرست، توسعه یافته، روا، مجری.
        در پایان نام برخی از آبادی ها، شهرها، نبات، بخش ها و شهرستان های کشورهای ایران، عراق، هندوستان، افغانستان، ترکیه و آسیای میانه تاجیکستان، ترکمنستان که پایتخت آن عشق آباد نام دارد، قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان واژه آباده آمده و به معنی آباد کرده و آباد شده است.
        در ایران، کلمه پارسی «آباد» در ۱۱۵۵۲ عارضه جغرافیایی مشاهده می گردد، که از این میان نام ۷۷۲۹ روستا و ۱۴۰ شهر، با واژه "آباد" ترکیب یافته است.
        در مجموع 45 روستا با نام «همت آباد » در ایران وجود دارد، که 7 تای آن در محدوده جغرافیایی استان خراسان رضوی و 5 آبادی در تابعیت دیگر شهرستا نهای استان (غیر از مشهد) است:
         

        1. همت آباد: از توابع دهستان شیرین دره بخش مرکزی شهرستان قوچان

        2. همت آباد: از توابع دهستان اشتین بخش بالا ولایت شهرستان باخرز

        3. همت آباد: از توابع دهستان صالح آباد بخش صالح آباد شهرستان تربت جام

        4. همت آباد: از توابع دهستان کاه بخش مرکزی شهرستان داورزن

        5. همت آباد: از توابع دهستان مه ولات بخش مرکزی شهرستان مه ولات


         
        در دهستان تبادکان بخش مرکزی شهرستان مشهد 2 روستای همنام به اسم «همت آباد » وجود دارد، که مشکلات عدیده ای برای بررسی تاریخ و جغرافیا و حتی جمعیت آن در سرشماری‌های 1355 و 1345 پدید آورده است.
        یکی از این دو آبادی (که منظور نظر این پژوهش نیست)، در گذشته قلعه مشرف نام داشته و در آبان ماه 1395 ، 10 خانوار و 30 نفر ( 15 مرد، 15 زن) جمعیت داشته و با وجودی که امکان حفظ این نام تاریخی وجود داشت، نام تکراری «همت آباد » برای آن انتخاب شد.
        در باره فلسفه این نام واژه دو دیدگاه وجود داد:
        دیدگاه اول: بنیانگزار و مؤسس و یا ارباب این آبادی، شخصی به نام «همت » (با پسوند احتمالی خان) بوده است، که در دوران پهلوی در این مکان دارای ارج و قرب و ثروت و قدرت حاکمیتی بوده است.
        دیدگاه دوم: این روستا با همت اهالی و ساکنان آن ساخته شده و آباد گردیده است و همتِ روستائیان در بنیان آن نقش اصلی و کلیدی داشته است.

        تاریخچه


        روستای همت آباد از آبادی های نوبنیاد حریم کلانشهر مشهد است، که در دوران پهلوی تأسیس گردیده است. فلسفه وجودی این روستا ایجاد خانه های محقر کارگری در کنار کوره های آجرپزی و مهاجرت بی رویه کارگران ایرانی و افغانی برای اشتغال در کارگاه های کوچک و بزرگ قالیشویی و دباغی بوده است.
        در سال های اخیر، افزایش جمعیت دو روستای همجوار همت آباد و گرجی سفلی و از بین رفتن فاصله این دو مکان جغرافیایی، این دو آبادی را به عنوان یک واحد جغرافیایی سیاسی منفصل و پیوسته تبدیل نموده است.
        زمین صاف و مسطح، نزدیکی به کشف رود، عبور جاده سیمان از مرکز بافت روستا، نزدیکی به شهر مشهد و دسترسی آسان به موقعیت های مساعد اقتصادی و واقع شدن در حد وسط مراکز جمعیتی بزرگی چون دهرود، گرجی علیا و اسلام آباد چهارگواره، امتیازهای ژئوپلیتیکی عدیده ای است که این روستای شهرک نما نهایت استفاده را از آن برده است، هرچند انتخاب ناگزیر طبیعی و سیاسی آن الحاق به کلانشهر مشهد و ورود به پدیده حاشیه نشینی مرکز استان خراسان رضوی خواهد بود.
        مهدی سیدی در باره آن می نویسد: «همت آباد در اراضی بازه شیخ (شخ) به وجود آمده و دارای قدمت و اصالت نیست. در این محل قلعه ای به نام «حاجی ماشاء الله» وجود داشته، که 7 خانوار در آن می زیسته اند.
        پس از انقلاب اسلامی در اراضی مجاور قلعه خانه سازی شده و به نام جدید همت آباد شهرت یافته است. این روستا از سال 1385 جزء شهرداری منطقه 5 مشهد شده و حدود دویست سیصد خانوار در آن زندگی می کنند. روستاهای همجوار آن عبارت بوده اند: بازه شیخ، حجت آباد، قلعه ترکمن ها و مهدی آباد (شرقی).
        همت آباد در حاشیه چپ بولولر 100 متری رضوی، کمی قبل از جاده کنه بیس قرار دارد. راه دسترسی به آن هم از طریق جاده کنه بیس و چهارراه مهدی آباد، هم از طریق انتهای بازه شیخ و عباس آباد است. (منبع 13)
        هسته اولیه آن، در حاشیه یکی از مساجد روستا در مرکز بافت برجای مانده است. مرحله اول توسعه روستا، با ایجاد مساکن کوچک، معابر کم عرض و منظم و شطرنجی و بهره گیری از مصالح چوب و آجر، در فاصله زمانی سال 1330 تا 1342 انجام شده است.
        مرحله دوم توسعه روستا، به صورت متمرکز و در بازه زمانی اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به وقوع پیوسته و اتصال به جاده سیمان موجب پیشرفت و توسعه فیزیکی سریع آبادی شده است.
        در مرحله سوم توسعه روستا، که در شمال دهکده و با رویکرد ایجاد شکل هندسی منظم شطرنجی با عرض متوسط و شبکه معابر به صورت مستقیم و دارای عرض یکسان انجام شده، آبادی شاهد ساخت و سازهای گسترده صنعتی و تجاری و کارگاهی بوده است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 40 دقیقه و 16 ثانیه طول شرقی و 36 درجه و 21 دقیقه و 39 ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا 944 متر است.
        این دهکده در 2 کیلومتری شمال شهر مشهد قرار دارد و کشف رود از جنوب آن می گذرد. آب و هوای آن معتدل خشک می‌باشد.(منبع14)
         alt= alt= alt=

        مساحت


        این روستا به همراه آبادی گرجی سفلی 148 هکتار وسعت دارد. اهالی دهکده همت آباد در 674 واحد مسکونی اقامت دارند. تراکم نسبی جمعیت این دو دهکده، بر روی هم، 113/41 نفر در هر هکتار می‌باشد.

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=

        محلات


        روستای همت آباد که با روستای گرجی سفلی یک واحد سیاسی مشترک را تشکیل می دهند، از سه محله شهرک (شمال غرب)، گرجی (مرکز و غرب) و همت آباد (شرق) تشکیل شده است.

        خانه بهداشت


        خانه بهداشت آن در جنوب و مرکز بهداشت در شرق آبادی است، که بر روی هم 400 متر مربع وسعت دارند. روستا فاقد گورستان است.

        اماکن مذهبی


        روستا (به همراه گرجی سفلی) دارای 10 مسجد و حسینیه می باشد ، که بر روی هم 5384 متر مربع وسعت دارند. نام یکی از مساجد آن امام حسن عسکری(ع) می باشد.

        گویش و مذهب


        هزاره های افغانی شیعه مذهب بیشتر در دهرود و همت آباد هستند. (منبع 15)

        سازمان اداری


        این روستا دارای شورای اسلامی روستایی می‌باشد، اما دهیاری ندارد.

        رسته :همت آباد
        منابع :
        1. فرهنگ فارسی معین، 4/ 5175
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. PLl. Eilers MSS 45/1985 23f
        5. Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7
        6. Ghanib SD ۱۹۲٫۲۰۳
        7. Mac Kenzie AcIr ۱۹۷۶ /10
        8. مجمع القوس، ۳۳
        9. Henning FKhwD
        10. Asarian – Livshits Kurdica AT
        11. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        12. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        13. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، 423/32
        14. گروه های مهاجر به مشهد از صفویه تاکنون، 226
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :36
        مطالب مرتبط
        همت آباد
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: