• یکشنبه،04 اسفند 1398
  • ورود

       
      • نمایش محتوا
        نمایش تاریخچه
        فیلیان قائم مقام

        موقعیت سیاسی


        روستای فیلیان قائم مقام Filian- e Qaem Maqam از توابع دهستان میان ولایت بخش مرکزی شهرستان مشهد می‌باشد.

        وجه تسمیه


        در گذشته به آن فلیان قائم مقام Feliane Qaem Maqam یا فلیان قائم مقامی Felian- e Qaem Maqama با قائم مقام علیا Qaem Maqame Olya هم می‌گفتند.

        تنها ۲ روستا به نام «فیلیان» در جغرافیای سیاسی ایران وجود دارد که همین دو آبادی حریم کلانشهر مشهد می‌باشند، که با پسوند سفلی حضرتی /آستانه) و علیا (قائم مقام) شناخته می‌شوند.

        در باره وجه تسمیه این آبادی چند دیدگاه وجود دارد:

        دیدگاه نخست: برخی از اهالی روستا بر این باورند که نام قدیم زادگاهشان پیلبان، با فیلیان (ه معنای دارنده یا نگهدارنده نیل) بوده که به مرور به «فیلیان» تغییر یافته است. (منبع 14، ۹۵۶/۱).

        واژه نیل در متون زبان اکدی به شکل پیرو (piru) ثبت شده است. (فرهنگ واژگان اکدی، ۱۲۵).

        دیدگاه دوم: عده‌ای از تاریخ نگاران احتمال می‌دهند که مهاجرانی از طایفه اقبلی، در لرستان : ایران و شرق عراق، بنیان گزار این آبادی بوده‌اند. طایفه «فیلی که هنری لایارد آنها را از بزرگ‌ترین و قدرتمند ترین طوایف قوم آریایی «لر» می‌داند، در رشته کوه زاگرس اقامت داشته و در استان های: لرستان، خوزستان، ایلام و کرمانشاه در ایران و مناطق و شهرهای بغداد، دیاله، مقدادبه، کوفه، کوت، علی شرفی، علی غربی، رباطیه، بدره و بعقوبه عراق سکونت ورزیدند.

        گروهی از افراد این طایفه که برخی از زبان شناسان واژه طایفه را به معنای شورشی می‌دانند، به همراه کریم خان زند تا شیراز و استان فارس رفته و حتی در برخی از مناطق کرمان نیز اقامت نمودند. (از بیستون تا زرد کوه بختیاری، ۵۲).

        دیدگاه سوم: این آبادی در گذشته فولیان (Fulian) نام داشته، که به نظر می‌رسد این نام از فولیون (Fuliyum) به معنای آمریم نخودی گرفته شده (فرهنگ فارسی معین، ۲۵۸۷/۲) و به مرور این نام به فلان» تغییر یافته است. برخی نیز آن را با نام قبلون» (Filon) به معنای: انارونه بی ارتباط نمی‌دانند. (منبع 14، ۲۵۹۹/۲)

        این روستا تا دهه چهل شمسی «یکپارچه» بوده و پس از این تاریخ به دو روستای «فیلیان سفلی» (معروف به فلان حضرتی بافیلیان آستانه) و «قلبان علیا (معروف به قلیان قائم مقام) تقسیم گردید.

        دیدگاه چهارم: برخی از اهالی بر این باورند که نام روستا در آغاز «پلیانه بوده است، که به دلیل وجود مرکز تولید ابریشم و نگهداری پیله های کرم ابریشم بوده است.

        فیلیان در آغاز یک روستای یکپارچه بوده برنامه و در حال حاضر نیز فاصله بین آن دو از میان : های رفته و عملا واحد جغرافیابی واحدی را تشکیل می‌دهند. بخش شرقی چون متعلق به آستان قدس رضوی است، به فلان آستانه با فیلیان حضرتی مشهور است و سمت غرب، چون در گذشته در اختبار شخصی به نام «قائم مقام بوده، به افیلیان علیا» با فیلیان قائم مقام» با قائم مقام علیا، معروف گشته است.

        تاریخچه


        فیلیان از روستاهای کمتر شناخته شده شهرستان مشهد و بلوک میان ولایت است، که در دوره قاجاریه در حاشیه رودخانه تمدن ساز کشف رود و با اقتصادی کشاورزی محور و به عنوان مزرعه فولیان بنیاد نهاده شد و با وجودی که حادثه و رویداد مهمی در این آبادی در طول ۲۰۰ سال حیات سیاسیش به وقوع پیوست، اما همیشه از یک روند یکسان و پیوسته آبادانی نسبی برخوردار بود.

        محمد حسن خان اعتمادالسلطنه، وضعیت این روستا را (که در آن زمان روستای یکپارچه ای بوده است) در عصر ناصری (۱۳۰۰-۱۲۹۰ق.)

        چنین بیان می‌کند:

        «مزرعه فولیان: قدیم النق است. ۲۰ خانه وار دارد، از ترک و کرد و تاجیک. نصف موقوفه، نصف رعشی است. در ۵ فرسخی شهر واقع است. هوایش معتدل. نوکر دیوانی ندارد و از رودخانه کشف رود مشروب می‌شود. (کتابچه میان ولایت، در جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری»۱۹۷).

        هسته اولیه روستا در قسمت جنوبی آن شکل گرفته، که مدرسه جابر بن حیان در همین محدوده واقع شده است. مرحله اول توسعه روستا، که در محدوده زمانی ۱۳۳۰ تا ۱۳۴۲ انجام بافت، در محدوده شمال هسته اول به تحقق یافته و بافت پر پیچ و خم و معابر تنگ و باریک آن (از جمله مسجد قدیمی آن) بیانگر قدمت این بخش از دهکده می‌باشد.

        مرحله دوم توسعه، که از اصلاحات ارضی تا پیروزی انقلاب اسلامی به درازا انجامید، به دلیل واگذاری اراضی روستا به روستائیان و افزایش جمعیت، واحدهای مسکونی بسیاری در آن ساخته شد.

        مرحله سوم توسعه روستا در غرب روستا و در سال های اخیر، با احداث ساختمان های جدید با فرم و مصالح شهری نمود یافته است.

        موقعیت جغرافیایی


        این آبادی دشتی در موقعیت جغرافیایی ۵۹ درجه و ۲۵ دقیقه و ۱۹ ثانیه طول شرقی و ۳۶ درجه و ۳۱ دقیقه و ۳۳ ثانیه عرض شمالی واقع گردیده و ارتفاع نسبی آن از سطح دریا ۱۰۳۹ متر است.

        این دهکده در ۲۶ کیلومتری شمال غرب شهر مشهد و ۶ کیلومتری شرق جاده مشهد به قوچان قرار گرفته و رودخانه کشف رود در شمال شرق آن جریان دارد. آب و هوای آن معتدل خشک می‌باشد. (فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های کشور، ۲۹۳/ ۳۲).

        مساحت

        دو روستای هم نام فلان بر روی هم ۱۰ کیلومتر مربع وسعت دارند. تراکم نسبی جمعیت این دو آبادی، بر روی هم، ۲۵ نفر در هر کیلومتر مربع می‌باشد. اهالی قلیان قائم مقام در ۳۱ واحد مسکونی اقامت دارند.
         
         

        جمعیت



        ترکیب سنی


          alt=  alt=

        نرخ رشد سالیانه


         alt=

        تاهل


         alt=  alt=

        سواد



        آموزش


         alt= alt=

        اشتغال



        بهره برداران حوزه کشاورزی


         alt=
         

        اماکن مذهبی


        این روستا دارای یک باب مسجد می‌باشد، که وسعت آن (با مسجد فلان سفلی)، بر روی هم ۱۰۹۸ متر مربع می‌باشد.

        سازمان اداری


        این روستا دارای شورای اسلامی روستایی می‌باشد، اما دهیاری ندارد.

        رسته :فیلیان قائم مقام
        منابع :
        1. (Menasce, Pierre Jean de. Shkand - Gumanik Vicar, texte pazand pehlevi transcrit, traduit et commente. Fribourg, 1945, P. 266)
        2. فرهنگ زبان پهلوی، 36
        3. برهان قاطع، 2/1
        4. (Horn GNE 4, id. NPSSpr. 50, Nyberg Man. Phl. Eilers MSS 45/1985 23f)
        5. (Boyce MMPP 4, Durkin-Meisterernst DMMPP 7)
        6. ( Gharib SD 192,203 )
        7. mac Kenzie ac.ir. 10/1976
        8. مجمع الفرس، ۳۳
        9. henning fkhwd 6
        10. Asatrian - Livshits Kurdica 82
        11. ۹۷gr..Hubschmann Arm
        12. فرهنگ ریشه شناختی زبان فارسی، 1/3-4
        13. وجه تسمیه شهرهای ایران، ۱۸
        14. فرهنگ فارسی معین، 4/4286
        15. شرح حال رجال سیاسی و نظامی ایران،(1/158-159)
        16. علی مؤتمن، تاریخ آستان قدس، 140
        17. مشاهیر مدفون در حرم رضوی، 44/3-46
        18. نگاهی به تاریخ و جغرافیای شهرستان کاشمر، ۲۹۹
        19. فرهنگ جغرافیایی آبادی های کشور، ۳۲/19
        20. فرهنگ واژه های اوستا
        21. واژه نامه پازند 
        ایجاد کننده :اسما پهلوان مقدم
        Qr code
        امتیاز :0
        تعداد بازدید :14
        مطالب مرتبط
        فیلیان قائم مقام
        ارزیابی
        ارزیابی این مورد: